विविध सेल्स व बॅटरी व्होल्टेज मोजणे
प्रस्तावना
सेल आणि बॅटरी हे विद्युत उर्जेचे स्रोत आहेत. प्रत्येक सेल किंवा बॅटरीचे निश्चित व्होल्टेज (Voltage) असते. उपकरणे योग्य प्रकारे चालण्यासाठी त्यांचे व्होल्टेज मोजणे आवश्यक असते. या प्रॅक्टिकलमध्ये विविध प्रकारच्या सेल्स व बॅटरीचे व्होल्टेज मल्टीमीटरच्या सहाय्याने मोजले जाते.
उद्देश
- विविध सेल्स व बॅटरीचे व्होल्टेज मोजणे.
- मल्टीमीटरचा योग्य वापर शिकणे.
- नाममात्र (Rated) व प्रत्यक्ष (Measured) व्होल्टेजची तुलना करणे.
साहित्य
- 1.5V ड्राय सेल
- 9V बॅटरी
- 3.7V लिथियम-आयन सेल (असल्यास)
- डिजिटल मल्टीमीटर
- जोडणी तारा
कृती
- मल्टीमीटर DC Voltage (V⎓) मोडवर सेट करा.
- योग्य व्होल्टेज रेंज निवडा (उदा. 20V).
- लाल प्रोब (+) बॅटरीच्या पॉझिटिव्ह टर्मिनलला व काळा प्रोब (-) निगेटिव्ह टर्मिनलला लावा.
- मल्टीमीटरवरील वाचन नोंद करा.
- प्रत्येक सेल/बॅटरीसाठी ही प्रक्रिया पुन्हा करा.
निरीक्षण
| क्र. | सेल/बॅटरी प्रकार | नाममात्र व्होल्टेज | मोजलेले व्होल्टेज |
|---|---|---|---|
| 1 | ड्राय सेल | 1.5V | 1.48V |
| 2 | 9V बॅटरी | 9V | 8.95V |
| 3 | Li-ion सेल | 3.7V | 3.65V |
निष्कर्ष
विविध सेल्स व बॅटरीचे प्रत्यक्ष व्होल्टेज नाममात्र व्होल्टेजपेक्षा थोडे कमी/जास्त असू शकते. मल्टीमीटरच्या सहाय्याने अचूक मापन करता येते. या प्रॅक्टिकलमधून सेल व बॅटरीचे व्होल्टेज मोजण्याची पद्धत समजली.
भविष्यातील योजना
- भविष्यात विविध प्रकारच्या बॅटऱ्या (रिचार्जेबल, लिथियम-आयन, लीड-अॅसिड) यांचे व्होल्टेज मोजून तुलना करणे.
- बॅटरीचा चार्ज व डिस्चार्ज होताना व्होल्टेजमध्ये होणारा बदल अभ्यासणे.
- लोड (उदा. छोटा बल्ब/रेझिस्टर) जोडून लोड कंडिशनमध्ये व्होल्टेज मोजणे.
