WORKSHOP

वर्कशॉपमध्ये अवजारे आणि उपकरणांची ओळखव

वर्कशॉपमध्ये विविध धातूंची कामे, कटिंग, ड्रिलिंग, वेल्डिंग, मोजमाप आणि दुरुस्ती करण्यासाठी वेगवेगळी अवजारे (Tools) व उपकरणे (Equipment) वापरली जातात.

१. हाताने वापरण्याची अवजारे

हॅमर (Hammer) – ठोकण्याचे काम करण्यासाठी.

स्पॅनर (Spanner) – नट-बोल्ट घट्ट किंवा सैल करण्यासाठी.

स्क्रूड्रायव्हर (Screwdriver) – स्क्रू घट्ट/सैल करण्यासाठी.

प्लायर (Plier) – वस्तू पकडणे, वाकवणे किंवा तार कापण्यासाठी.

हॅक्सॉ (Hacksaw) – धातू कापण्यासाठी.

फाइल (File) – धातूची पृष्ठभाग घासून गुळगुळीत करण्यासाठी.

२. मोजमापाची उपकरणे

स्टील रूल – लांबी मोजण्यासाठी.

व्हर्नियर कॅलिपर – बाहेरील, आतील माप व खोली अचूक मोजण्यासाठी.

मायक्रोमीटर – अतिशय अचूक जाडी/व्यास मोजण्यासाठी.

स्क्वेअर – 90° कोन तपासण्यासाठी.

ट्राय स्क्वेअर – धातूच्या कामातील काटकोन तपासण्यासाठी.

३. मशीनरी

ड्रिल मशीन – धातूमध्ये छिद्र पाडण्यासाठी.

लेथ मशीन – गोलाकार वस्तू कापणे, टर्निंग व थ्रेडिंग करण्यासाठी.

ग्राइंडिंग मशीन – धार लावणे व पृष्ठभाग घासण्यासाठी.

मिलिंग मशीन – धातूवर स्लॉट, सपाट पृष्ठभाग इत्यादी तयार करण्यासाठी.

शेपिंग मशीन – धातूचा सपाट पृष्ठभाग तयार करण्यासाठी.

४. वेल्डिंग उपकरणे

वेल्डिंग मशीन

इलेक्ट्रोड होल्डर

अर्थ क्लॅम्प

वेल्डिंग केबल

वेल्डिंग हेल्मेट

हातमोजे

निष्कर्ष:

वर्कशॉपमधील प्रत्येक अवजार आणि उपकरणाचा विशिष्ट उपयोग असतो. योग्य अवजाराची निवड करून आणि सुरक्षा नियमांचे पालन करून काम केल्यास काम अचूक, जलद आणि सुरक्षित करता येते.

मापन उपकरणे

प्रस्तावना

वर्कशॉपमध्ये कोणतेही काम अचूक करण्यासाठी योग्य मापन करणे आवश्यक असते. वस्तूची लांबी, रुंदी, जाडी, व्यास, खोली व कोन मोजण्यासाठी विविध मापन उपकरणांचा वापर केला जातो. स्टील रूल, व्हर्नियर कॅलिपर, मायक्रोमीटर, ट्राय स्क्वेअर इत्यादी उपकरणांची ओळख करून त्यांचा योग्य वापर शिकणे आवश्यक आहे.

मोजमापाचे रूपांतरण

1 फूट = 12 इंच

1 फूट = 304.8 mm

1 इंच = 25.4 mm

1 mm = 0.03937 इंच

10 mm = 1 cm

1000 mm = 1 मीटर

1 मीटर = 39.37 इंच ≈ 3.28 फूट

1 mm चे मोजमाप

1 mm = 0.1 cm = 0.03937 inch

उदा.

5 mm = 0.5 cm, 10 mm = 1 cm, 25.4 mm = 1 inch.

यातून काय शिकलो

या प्रात्यक्षिकातून विविध मापन उपकरणांची ओळख झाली. प्रत्येक उपकरणाचा उपयोग आणि मापन करण्याची पद्धत समजली. व्हर्नियर कॅलिपर व मायक्रोमीटरच्या साहाय्याने अचूक माप घेण्याचे तसेच मापन करताना उपकरण योग्य प्रकारे हाताळण्याचे ज्ञान मिळाले.

निष्कर्ष

या प्रात्यक्षिकातून मापन उपकरणांचा योग्य वापर आणि त्यांचे महत्त्व समजले. अचूक मापन केल्यामुळे तयार होणाऱ्या वस्तूची गुणवत्ता व फिटिंग योग्य राहते. त्यामुळे वर्कशॉपच्या कामात मापन उपकरणांना महत्त्वाचे स्थान आहे.

वेल्डिंग (Welding)

प्रस्तावना

दोन किंवा अधिक धातूंच्या भागांना उष्णता, दाब किंवा दोन्हींच्या साहाय्याने कायमस्वरूपी जोडण्याच्या प्रक्रियेला वेल्डिंग म्हणतात. वर्कशॉपमध्ये लोखंड, स्टील आणि इतर धातूंचे भाग जोडण्यासाठी वेल्डिंगचा वापर केला जातो.

वेल्डिंगचे प्रमुख प्रकार

1. Arc Welding – इलेक्ट्रिक आर्कच्या उष्णतेने धातू जोडला जातो.

2. MIG Welding – सतत पुरवला जाणारा वायर इलेक्ट्रोड वापरला जातो.

3. TIG Welding – टंगस्टन इलेक्ट्रोड वापरून अचूक वेल्डिंग केली जाते.

4. Gas Welding – ज्वालेच्या उष्णतेने धातू जोडला जातो.

5. Spot Welding – दोन धातूंच्या पत्र्यांना विशिष्ट ठिकाणी विद्युत प्रवाहाने जोडले जाते.

वेल्डिंगची प्रमुख उपकरणे

वेल्डिंग मशीन

इलेक्ट्रोड/वेल्डिंग वायर

इलेक्ट्रोड होल्डर

अर्थ क्लॅम्प

वेल्डिंग केबल

वेल्डिंग हेल्मेट

हातमोजेसे

फ्टी शूज

वेल्डिंगचे उपयोग

मशीनचे पार्ट जोडणे

लोखंडी फ्रेम तयार करणे

पाइप व पत्रे जोडणे

वाहनांच्या भागांची दुरुस्ती

बांधकामातील धातूचे स्ट्रक्चर तयार करणे

काय शिकलो

वेल्डिंगची संकल्पना, तिचे प्रकार, आवश्यक उपकरणे आणि त्यांचे उपयोग यांची माहिती मिळाली. तसेच वेल्डिंग करताना योग्य सुरक्षा साधने वापरणे महत्त्वाचे आहे हे समजले.

निष्कर्ष

वेल्डिंग ही धातू जोडण्याची महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. योग्य पद्धत, उपकरणे आणि सुरक्षा नियम वापरल्यास मजबूत व टिकाऊ जोड तयार करता येतो.

CO₂2 welding (MIG/MAG Welding)

प्रस्तावना

CO₂ वेल्डिंग ही एक Gas Metal Arc Welding (GMAW) प्रक्रिया आहे. यात सतत पुरवला जाणारा फिलर वायर इलेक्ट्रोड आणि संरक्षणासाठी कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) वायू वापरला जातो. वेल्डिंगच्या ठिकाणी वायूचे संरक्षण मिळाल्यामुळे वातावरणातील हवा वितळलेल्या धातूपासून दूर राहण्यास मदत होते.

प्रमुख उपकरणे व भाग

1. Welding Machine – वेल्डिंगसाठी आवश्यक विद्युत प्रवाह पुरवते.

2. Wire Spool – फिलर वायर साठवून ठेवते.

3. Wire Feeder – वायर सतत टॉर्चकडे पाठवतो.

4. Welding Torch/Gun – वायर आणि CO₂ वायू वेल्डिंगच्या ठिकाणी पोहोचवतो.

5. CO₂ Gas Cylinder – संरक्षणात्मक CO₂ वायूचा पुरवठा करते.

6. Regulator/Flow Meter – गॅसचा दाब व प्रवाह नियंत्रित करण्यास मदत करतो.

7. Earth Clamp – विद्युत सर्किट पूर्ण करण्यासाठी वर्कपीसला जोडला जातो.

8. Welding Cable – विद्युत प्रवाह पोहोचवण्यासाठी वापरली जाते.

कार्यपद्धती

वायर फीडरमधून वायर सतत टॉर्चमधून बाहेर येते.

वायर आणि वर्कपीसमध्ये इलेक्ट्रिक आर्क निर्माण होतो.

आर्कच्या उष्णतेने वायर व बेस मेटल वितळतात आणि थंड झाल्यावर मजबूत वेल्ड जोड तयार होतो.

त्याच वेळी CO₂ वायू वेल्डिंग क्षेत्राचे संरक्षण करतो.

फायदे

वेल्डिंगचा वेग चांगला असतो.

सतत वायर पुरवठ्यामुळे काम सोपे होते.

उत्पादन क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात वापर करता येतो.

योग्य सेटिंगमध्ये स्वच्छ आणि मजबूत वेल्ड मिळू शकतो.

सुरक्षावेल्डिंग करताना वेल्डिंग हेल्मेट, हातमोजे, सुरक्षा शूज आणि योग्य संरक्षणात्मक कपडे वापरणे आवश्यक आहे.

वर्कशॉपमध्ये पुरेसे वायुवीजन असावे आणि CO₂ सिलिंडर सुरक्षितपणे ठेवावा.

निष्कर्ष

CO₂ वेल्डिंग ही उत्पादन व फॅब्रिकेशनच्या कामात वापरली जाणारी उपयुक्त आर्क-वेल्डिंग प्रक्रिया आहे. योग्य मशीन सेटिंग, वायर, गॅस पुरवठा आणि सुरक्षा साधने वापरल्यास चांगल्या दर्जाचा वेल्ड जोड मिळतो.

Lathe Machine (लेथ मशीन)

प्रस्तावना

लेथ मशीन हे वर्कशॉपमधील महत्त्वाचे मशीन आहे. यामध्ये वर्कपीसला फिरवून त्यावर कटिंग टूलच्या साहाय्याने कटिंग, टर्निंग, फेसिंग, ड्रिलिंग आणि थ्रेडिंग अशी विविध कामे केली जातात.

लेथ मशीनचे मुख्य भाग व कार्य

भाग कार्य

Bed (बेड) मशीनच्या सर्व भागांना आधार देतो.

Headstock स्पिंडल व ड्राइव्ह यंत्रणा धारण करतो.

Spindle वर्कपीसला फिरवतो.

Chuck वर्कपीस घट्ट पकडतो.

Tailstock लांब वर्कपीसला आधार देतो आणि ड्रिलिंगसाठी वापरता येतो.

Carriage कटिंग टूलला वर्कपीसच्या दिशेने हलवतो.

Tool Post कटिंग टूल घट्ट पकडतो.

Cross Slide टूलला आडव्या दिशेने हलवतो.

Lead Screw थ्रेडिंगसाठी कॅरेज नियंत्रित करतो.

Feed Rod स्वयंचलित फीड देण्यासाठी वापरला जातो.

Apron कॅरेजच्या हालचाली नियंत्रित करणारी यंत्रणा असते.

लेथ मशीनवरील प्रमुख कामे

1. Turning – वर्कपीसचा व्यास कमी करणे.

2. Facing – वर्कपीसच्या टोकाचा पृष्ठभाग सपाट करणे.

3. Drilling – छिद्र पाडणे.

4. Threading – बाहेरील किंवा आतील थ्रेड तयार करणे.

5. Knurling – पृष्ठभागावर विशिष्ट नमुना तयार करणे.

6. Taper Turning – शंकूच्या आकाराचा पृष्ठभाग तयार करणे.

काय शिकलो

लेथ मशीनचे मुख्य भाग, त्यांचे कार्य आणि लेथवर केली जाणारी विविध कामे यांची माहिती मिळाली. तसेच मशीन चालवताना सुरक्षा साधनांचा वापर करण्याचे महत्त्व समजले.

निष्कर्ष

लेथ मशीनच्या साहाय्याने विविध आकारांचे अचूक मशीन पार्ट तयार करता येतात. त्यामुळे मशीनिंग आणि उत्पादन क्षेत्रात लेथ मशीनला विशेष महत्त्व आहे.

L/T Joint Welding

प्रस्तावना

दोन धातूंचे तुकडे एकमेकांना साधारणपणे 90° कोनात जोडून तयार केलेल्या जोडणीला L/T Joint म्हणतात. या प्रकारच्या जोडणीचा वापर फ्रेम, ब्रॅकेट, स्ट्रक्चर आणि फॅब्रिकेशनच्या कामात केला जातो.

आवश्यक साहित्य व उपकरणे-

MS प्लेटचे दोन तुकडे-

वेल्डिंग मशीन- इलेक्ट्रोड-

इलेक्ट्रोड होल्डर-

अर्थ क्लॅम्प- वेल्डिंग केबल-

वेल्डिंग हेल्मेट-

हातमोजे-

सेफ्टी शूज-

वायर

ब्रश

कृती / पद्धत

1. दोन्ही MS प्लेट स्वच्छ करून त्यावरील धूळ व गंज काढला.

2. दोन प्लेट्स एकमेकांना 90° कोनात ठेवून योग्य स्थितीत बसवल्या.

3. प्लेट्स हलू नयेत म्हणून आवश्यक ठिकाणी टॅक वेल्ड केले.

4. योग्य वेल्डिंग करंट व इलेक्ट्रोड निवडला.

5. वेल्डिंग करून दोन्ही प्लेट्सचा जोड तयार केला.

6. वेल्डिंग झाल्यानंतर स्लॅग काढून वायर ब्रशने जोड स्वच्छ केला.

7. तयार झालेल्या वेल्डची दृश्य तपासणी केली.

L/T Joint चे उपयोग-

लोखंडी फ्रेम तयार करण्यासाठी- ब्रॅकेट तयार करण्यासाठी-

मशीन स्ट्रक्चरमध्ये-

फॅब्रिकेशनच्या कामात-

विविध धातूचे भाग 90° कोनात जोडण्यासाठी

यातून काय शिकलो

या प्रात्यक्षिकातून दोन प्लेट्स 90° कोनात ठेवून L/T Joint तयार करण्याची पद्धत शिकलो. प्लेटची योग्य मांडणी, टॅक वेल्डिंग, वेल्डिंग करताना योग्य स्थिती आणि वेल्डनंतर साफसफाई यांचे महत्त्व समजले.

निष्कर्ष

L/T Joint हा वर्कशॉप आणि फॅब्रिकेशनमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरला जाणारा वेल्डिंग जॉइंट आहे. योग्य मांडणी आणि वेल्डिंग पद्धतीचा वापर केल्यास मजबूत व टिकाऊ जोड तयार करता येतो.

Power Hacksaw Machine

१. प्रस्तावना

Power Hacksaw हे धातू कापण्यासाठी वापरले जाणारे मशीन आहे. यामध्ये मोटरच्या साहाय्याने Hacksaw Blade ला पुढे-मागे हालचाल दिली जाते. या हालचालीमुळे लोखंड, स्टील, पाईप, रॉड, अँगल आणि इतर धातूंचे तुकडे आवश्यक आकारात कापता येतात.

२. मुख्य भाग व कार्य

1. Electric Motor – मशीनला आवश्यक शक्ती पुरवते.

2. Pulley आणि Belt – मोटरची शक्ती कटिंग यंत्रणेकडे पोहोचवतात.

3. Gear Mechanism – फिरती हालचाल पुढे-मागे हालचालीत रूपांतरित करते.

4. Hacksaw Blade – धातू कापण्याचे मुख्य काम करते

5. Blade Frame – Hacksaw Blade ला आधार देतो.

6. Vise – कापावयाचा धातूचा तुकडा घट्ट पकडतो.

7. Machine Bed/Base – संपूर्ण मशीनला आधार देतो.

8. Coolant System – कटिंगच्या वेळी उष्णता कमी करण्यास मदत करते.

9. Control Switch – मशीन सुरू व बंद करण्यासाठी वापरला जातो.

10. Adjusting Mechanism – वर्कपीसच्या आकारानुसार ब्लेडची स्थिती किंवा कटिंग सेटिंग समायोजित करण्यासाठी वापरला जातो.

३. उपयोग

लोखंडी रॉड कापण्यासाठी- स्टील बार कापण्यासाठी- पाईप कापण्यासाठी- अँगल व चॅनेल कापण्यासाठी- मशीन पार्ट्स तयार करण्यासाठी- वर्कशॉपमध्ये धातूचे तुकडे आवश्यक लांबीमध्ये कापण्यासाठी

४. कृती / कार्यपद्धती

1. कापावयाचा धातू स्वच्छ करून तपासला.

2. आवश्यक लांबीचे माप घेऊन मार्किंग केले.

3. धातूचा तुकडा मशीनच्या Vise मध्ये घट्ट पकडला.

4. योग्य Hacksaw Blade बसवले

5. मशीनचे आवश्यक सेटिंग तपासले.

6. मशीन सुरू करून ब्लेडला पुढे-मागे हालचाल दिली.

7. ब्लेडच्या साहाय्याने धातू हळूहळू कापला

8. कटिंग पूर्ण झाल्यानंतर मशीन बंद केले.

9. कापलेला तुकडा बाहेर काढून कटिंग पृष्ठभाग तपासला.

५. सुरक्षा काळजी

मशीन चालू असताना हात ब्लेडजवळ नेऊ नयेत.- वर्कपीस Vise मध्ये व्यवस्थित घट्ट पकडावा.-

सुरक्षाचष्मा आणि योग्य सुरक्षा साधने वापरावीत.-

मशीन सुरू करण्यापूर्वी ब्लेड व इतर भाग व्यवस्थित बसले आहेत का ते तपासावे.

मशीन चालू असताना त्याची स्वच्छता किंवा दुरुस्ती करू नये.

६. यातून काय शिकलो

या प्रात्यक्षिकातून Power Hacksaw Machine चे मुख्य भाग, त्यांचे कार्य आणि धातू कापण्याची पद्धत समजली. वर्कपीस योग्य प्रकारे Vise मध्ये पकडणे, योग्य Blade वापरणे आणि मशीन सुरक्षितपणे चालवणे याचे ज्ञान मिळाले.

७. निष्कर्ष

power Hacksaw हे धातू कापण्यासाठी उपयुक्त वर्कशॉप मशीन आहे. याच्या साहाय्याने रॉड, पाईप, अँगल, बार इत्यादी धातू अचूक लांबीमध्ये कापता येतात. योग्य मशीन सेटिंग आणि सुरक्षा नियमांचे पालन केल्यास काम सुरक्षित व प्रभावीपणे करता येते.

रंगकाम

प्रस्तावना

धातू किंवा इतर वस्तूंच्या पृष्ठभागावर रंगाचा थर देण्याच्या प्रक्रियेला रंगकाम म्हणतात. रंगकामामुळे वस्तूचे स्वरूप सुधारते आणि धातूला गंजापासून संरक्षण मिळण्यास मदत होते.

मुख्य साहित्य व उपकरणे

ब्रश

पेंट

प्रायमरपेंट

ट्रे सॅंडपेपर

थिनर

मास्क व हातमोजे

कृती

1. पृष्ठभागावरील धूळ, गंज व साफ केले.

2. सॅंडपेपरने पृष्ठभाग गुळगुळीत केला.

3. प्रायमरचा थर लावला.

4. प्रायमर वाळल्यानंतर पेंटचा थर लावला.

5. आवश्यक असल्यास दुसरा थर दिला.

6. रंग पूर्णपणे वाळू दिला.काय शिकलोपृष्ठभागाची स्वच्छता, प्रायमरचा वापर आणि रंगाचा समान थर देण्याची पद्धत शिकलो.

निष्कर्ष

योग्य पद्धतीने केलेले रंगकाम वस्तूला आकर्षक बनवते आणि धातूच्या पृष्ठभागाचे संरक्षण करण्यास मदत करते.

CNC Machine

१. प्रस्तावना

CNC म्हणजे Computer Numerical Control. संगणकाद्वारे प्रोग्रामच्या मदतीने मशीन टूल्स नियंत्रित करून धातू किंवा इतर पदार्थांवर अचूक मशीनिंग करण्याच्या पद्धतीला CNC मशीनिंग म्हणतात. CNC मशीनमध्ये कटिंग, ड्रिलिंग, टर्निंग, मिलिंग इत्यादी कामे करता येतात.

२. मुख्य भाग व कार्य

भाग कार्य

Control Panel प्रोग्राम देणे व मशीन नियंत्रित करणे

Machine Bed मशीनच्या सर्व भागांना आधार देणे

Spindle टूल किंवा वर्कपीस फिरवणे

Chuck वर्कपीस घट्ट पकडणे

Tool Turret/Tool Holder कटिंग टूल पकडणे

Servo Motor मशीनच्या अक्षांना अचूक हालचाल देणे

Guideways मशीनच्या भागांची नियंत्रित हालचाल करणे

Coolant System कटिंगदरम्यान उष्णता कमी करण्यास मदत करणे

Drive System मोटरची शक्ती मशीनच्या हालचालीत वापरणे

३. CNC मशीनचे प्रकार

1. CNC Lathe – गोलाकार पार्ट्सचे टर्निंग, फेसिंग, थ्रेडिंग इ.

2. CNC Milling Machine – स्लॉट, पृष्ठभाग, खाचा व विविध आकार तयार करणे.

3. CNC Machining Centre – अनेक प्रकारची मशीनिंग कामे एकाच मशीनवर करता येतात.

४. उपयोग

मशीन पार्ट्स तयार करणेअचूक ड्रिलिंग व कटिंगथ्रेडिंगमिलिंगऑटोमोबाईल पार्ट्स तयार करणेएरोस्पेस व अभियांत्रिकी उद्योगातील अचूक पार्ट्स तयार करणे

५. कृती / कार्यपद्धती

1. आवश्यक वर्कपीस मशीनमध्ये योग्य प्रकारे बसवला.

2. योग्य कटिंग टूल निवडून टूल होल्डरमध्ये बसवले

3. CNC प्रोग्राम तयार करून/लोड करून तपासला.

4. वर्कपीसचे Zero/Datum सेट केले.

5. आवश्यक स्पीड, फीड आणि कटिंगची माहिती सेट केली.

6. मशीन सुरू करून प्रोग्रामनुसार मशीनिंग केले.

7. तयार झालेल्या पार्टचे माप तपासले.

६. काय शिकलो

या प्रात्यक्षिकातून CNC मशीनचे मुख्य भाग, त्यांचे कार्य, CNC प्रोग्रामचे महत्त्व आणि अचूक मशीनिंगची प्रक्रिया समजली. तसेच मशीन चालवताना योग्य सेटिंग व सुरक्षा नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे हे शिकलो.

७. निष्कर्ष

CNC मशीन हे संगणकाच्या नियंत्रणाखाली अत्यंत अचूक आणि पुनरावृत्तीक्षम मशीनिंग करण्यासाठी वापरले जाणारे आधुनिक मशीन आहे. उत्पादन क्षेत्रात कमी वेळेत समान आकाराचे आणि अचूक पार्ट्स तयार करण्यासाठी CNC मशीन अत्यंत उपयुक्त आहे.

Ferrocement (फेरो सिमेंट)

१. प्रस्तावना फेरोसिमेंट ही सिमेंट मोर्टार आणि बारीक धातूच्या जाळीच्या (wire mesh) साहाय्याने तयार केली जाणारी पातळ व मजबूत बांधकाम पद्धती आहे. यामध्ये सिमेंट-वाळूचे मोर्टार अनेक थरांच्या जाळीवर लावले जाते. टाक्या, पॅनेल, छप्पर आणि विविध आकारांच्या संरचना तयार करण्यासाठी याचा वापर केला जातो.

२. मुख्य साहित्य

सिमेंट

बारीक व स्वच्छ वाळू

पाणी

GI/स्टील

वायर मेष

बांधकामासाठी बांधणीची वायर

आवश्यकतेनुसार स्टील

बार/फ्रेम

३. मुख्य भाग व कार्य

भाग कार्य

Wire Mesh मोर्टारला आधार व मजबुती देते

Steel Frame संरचनेचा आकार व आधार तयार करते

Cement बांधकामाला बांधणी व मजबुती देते

Sand मोर्टारमध्ये भराव म्हणून काम करते

Water सिमेंटच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक

Mortar मेषभोवतीचा मुख्य बांधकाम थर तयार करतो

४. कृती / कार्यपद्धती

1. आवश्यक आकाराची फ्रेम तयार केली.

2. फ्रेमवर वायर मेष व्यवस्थित बांधली.

3. मेष ताणून व योग्य अंतर ठेवून बसवली.

4. सिमेंट व बारीक वाळूचे योग्य प्रमाणात मोर्टार तयार केले.

5. मोर्टार मेषवर व्यवस्थित दाबून लावला.

6. आवश्यकतेनुसार दुसरा/अधिक थर देऊन पृष्ठभाग पूर्ण केला

7. पृष्ठभाग गुळगुळीत करून योग्य पद्धतीने curing केले.

५. उपयोग

पाण्याच्या टाक्याछत व रूफिंग पॅनेलभिंती व पॅनेलड्रेनेज/चॅनेललहान पूल किंवा स्ट्रक्चरल घटकसजावटीच्या व विविध आकारांच्या संरचना

६. फायदे

तुलनेने पातळ संरचना तयार करता येते

योग्य पद्धतीने तयार केल्यास चांगली मजबुती मिळते.

विविध आकारांमध्ये तयार करणे सोपे असते.

काही बांधकामांमध्ये पारंपरिक जाड RCC पेक्षा कमी वजनाचे पर्याय मिळू शकतात.

७. काय शिकलो

या प्रात्यक्षिकातून फेरोसिमेंटमध्ये वापरली जाणारी सामग्री, वायर मेषचे महत्त्व, फ्रेम तयार करण्याची पद्धत आणि मोर्टार लावण्याची प्रक्रिया समजली.

८. निष्कर्ष

फेरोसिमेंट ही वायर मेष आणि सिमेंट मोर्टारच्या साहाय्याने मजबूत व तुलनेने पातळ संरचना तयार करण्याची उपयुक्त पद्धत आहे. योग्य साहित्य, योग्य बांधणी आणि योग्य curing केल्यास टिकाऊ संरचना तयार करता येते.

Wood Router Practical

1. प्रस्तावना

Wood Router हे लाकडावर खाचा, ग्रूव्ह, डिझाइन, कडा व आकार तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे विद्युत उपकरण आहे. यामध्ये फिरणाऱ्या कटरच्या साहाय्याने लाकडावर आवश्यक आकाराचे कटिंग केले जाते.

2. उद्देश

लाकडावर योग्य मापाची खाच (Groove) तयार करणे व Wood Router चा सुरक्षितपणे वापर करणे.

3. आवश्यक साहित्य

Wood Router मशीनलाकडाचा तुकडाRouter Bit / Cutterमोजपट्टीपेन्सिलस्केलक्लॅम्पसेफ्टी गॉगल्स

4. मुख्य भाग

1. मोटर

2. Router Bit / Cutter

3. Collet

4. Base Plate

5. Depth Adjustment

6. Handle

7. ON/OFF Switch

8. Power Cord

5. कृती

1. प्रथम लाकडाचा तुकडा योग्य प्रकारे क्लॅम्पने घट्ट पकडला.

2. लाकडावर आवश्यक खाचेचे माप पेन्सिलने मार्क केले.

3. योग्य Router Bit निवडून Collet मध्ये बसवला.

4. कटरची खोली आवश्यक मापानुसार सेट केली.

5. मशीन सुरू करण्यापूर्वी कटर लाकडाला स्पर्श करत नाही याची खात्री केली.

6. मशीन सुरू करून Router हळूहळू मार्क केलेल्या दिशेने चालवला.

7. आवश्यक खोली मिळेपर्यंत कटिंग केले.

8. मशीन बंद करून कटर पूर्णपणे थांबल्यानंतरच मशीन बाजूला ठेवले.

9. तयार झालेली खाच तपासून फिनिशिंग केले.

6. सुरक्षितता

Safety goggles वापरावेत.

लाकूड क्लॅम्पने घट्ट पकडावे.

फिरणाऱ्या कटरला हात लावू नये.

मशीन चालू असताना Router Bit बदलू नये.

कामाच्या ठिकाणी लाकडाचा भुसा साचू देऊ नये.

7. काय शिकलो?

या practical मधून Wood Router चे भाग, Router Bit बसवणे, कटिंगची खोली सेट करणे आणि लाकडावर खाच तयार करणे शिकलो.

8. निष्कर्ष

Wood Router च्या साहाय्याने लाकडावर अचूक व आकर्षक Groove/खाच तयार करता येते. योग्य पद्धत व सुरक्षितता पाळल्यास मशीनचा प्रभावीपणे वापर करता येतो.

Milling Machine Practical

1. प्रस्तावना

Milling Machine हे धातूच्या वस्तूवर कटिंग, स्लॉट, खाचा, सपाट पृष्ठभाग आणि विविध आकार तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे मशीन आहे. यात फिरणाऱ्या milling cutter च्या साहाय्याने धातू कापला जातो.

2. उद्देश

Milling Machine वापरून धातूच्या तुकड्यावर सपाट पृष्ठभाग तयार करणे.

3. आवश्यक साहित्य व साधने

Milling Machine

Mild Steel चा तुकडा

Milling Cutter

Vice

Spanner

Vernier

Caliper

Steel Rule

Cutting

Fluid

4. मशीनचे मुख्य भाग

1. Base

2. Column

3. Knee

4. Saddle

5. Table

6. Spindle

7. Arbor

8. Milling Cutter

9. Vice

10. Feed Handle

5. कृती

1. प्रथम Milling Machine स्वच्छ केली.

2. योग्य आकाराचा Milling Cutter निवडला.

3. Cutter spindle/arbor वर व्यवस्थित बसवला.

4. धातूचा तुकडा मशीनच्या Vice मध्ये घट्ट पकडला.

5. Cutter आणि workpiece ची योग्य position सेट केली.

6. आवश्यक cutting depth सेट केली.

7. मशीन सुरू केली.

8. Table ला योग्य feed देऊन workpiece Cutter कडे हळूहळू नेला.

9. आवश्यक सपाट पृष्ठभाग मिळेपर्यंत milling operation केले.

10. मशीन बंद करून workpiece बाहेर काढला.

11. Vernier Caliper/Steel Rule ने माप तपासले.

6. काळजी / सुरक्षितता

Safety goggles वापरावेत.

Workpiece Vice मध्ये घट्ट पकडावा.

मशीन चालू असताना हात Cutter जवळ नेऊ नये.

फिरणाऱ्या Cutter ला हाताने स्पर्श करू नये.

Cutter बदलण्यापूर्वी मशीनचा power supply बंद करावा.

योग्य feed आणि cutting speed वापरावी.

7. काय शिकलो?

या practical मधून Milling Machine चे मुख्य भाग, Cutter बसवणे, workpiece पकडणे, cutting depth सेट करणे आणि milling operation करणे शिकलो.

8. निष्कर्ष

Milling Machine च्या साहाय्याने धातूच्या workpiece वर अचूक सपाट पृष्ठभाग व विविध आकार तयार करता येतात. योग्य माप, feed आणि सुरक्षितता पाळणे आवश्यक आहे.