पनीर तयार करणे,
पनीर तयार करण्याची प्रस्तावना (Introduction)
पनीर हा भारतीय खाद्यसंस्कृतीतील एक अत्यंत लोकप्रिय दुग्धजन्य पदार्थ आहे. तो प्रथिने आणि कॅल्शियमचा समृद्ध स्रोत असून, शाकाहारी लोकांसाठी मुख्य प्रोटीनचा स्त्रोत आहे. पनीरचा उपयोग विविध पदार्थात होतो, जसे की करी, भाजी, सँडविच, पराठा इत्यादी.
सर्वे,
सर्वे करतांनी पहिले आम्ही एक लिटर दूध घेतलं तर त्यात उच्च पहिले आम्ही आपण पूर्ण कॉस्टिंग आले किती किती दूध लागेल किती किती साहित्य लागेल मग सगळं मी या सर्व मध्ये केला
उद्देश,
उद्देश माझा हात की आपण जर चांगला याच्यापासून जास्तीत जास्त दुधापासून पनीर बनवला तर जगण्याला सर्वात जास्त बिझनेस करू शकतो अजून जरा बिझनेस करता आपल्या घरी पण आपण बनवून खाऊ शकतो हाच उद्देश
साहित्य,
दूध – १ ते २ लिटर (पूर्ण क्रीम दूध उत्तम)
लिंबाचा रस / व्हिनेगर / दही – २ ते ३ टेबलस्पून (दूध फाटण्यासाठी)
पाणी – आवश्यकतेनुसार
स्वच्छ कापड / मलमलचे कापड – पनीर गाळण्यासाठी
चलणी (गाळणी) – पनीर वेगळे करण्यासाठी
भांडे – दूध उकळण्यासाठी
जड वस्तू / वजन – पनीरवर दाब देण्यासाठी
कृती,
दूध उकळणे
प्रथम १–२ लिटर दूध स्वच्छ भांड्यात घालून मध्यम आचेवर उकळवा. दूध उकळताना अधूनमधून ढवळा.
दूध फाटवणे
दूध नीट उकळल्यानंतर गॅस बंद करा. त्यात हळूहळू २–३ टेबलस्पून लिंबाचा रस / व्हिनेगर घाला आणि हलक्या हाताने ढवळा. दूध फाटून पाणी (छान) वेगळे होईल.
गाळणे
चलणीवर स्वच्छ कापड ठेवा आणि फाटलेले दूध त्यावर ओता. सर्व पाणी निथळू द्या.
धुणे
पनीर थंड पाण्याखाली हलकेच धुवा, त्यामुळे लिंबाचा किंवा व्हिनेगरचा आंबटपणा कमी होतो.
दाब देणे
कापड बांधून पनीर घट्ट पिळा. नंतर त्यावर जड वस्तू ठेवून ३०–४५ मिनिटे दाब द्या.
पनीर तयार
दाब दिल्यानंतर पनीर घट्ट होईल. आवश्यक त्या आकारात कापा.
मी हे शिकलो,
1 दूध तापवायला शिकलो
2 पनीरची कशी प्रोसेस करतात ते शिकलो
3 पूर्णपैकी पनीर तयार करायला शिकलो
4 त्याच्यामध्ये कोणते कोणते साहित्य लागतात ते सगळ्या गोष्टी माहिती झाल्या आणि त्या पण शिकलो.
निरीक्षण,
दूध उकळवल्यानंतर त्यात लिंबाचा रस / व्हिनेगर घातल्यावर दूध लगेच फाटले.
दूध फाटल्यावर पांढरा घट्ट भाग (पनीर) आणि पिवळसर पाणी (छान) वेगळे झाले.
गाळणीद्वारे पाणी पूर्णपणे वेगळे झाले आणि पनीर कापडात जमा झाले.
थंड पाण्याने धुतल्यानंतर पनीरचा आंबट वास कमी झाला.
पनीरवर दाब दिल्यानंतर ते घट्ट आणि ठोस स्वरूपात आले.
तयार झालेला पनीर मऊ, पांढरा आणि चविष्ट दिसला
निष्कर्ष,
या प्रयोगातून दूध फाटवून पनीर तयार करता येते हे सिद्ध झाले. लिंबाचा रस / व्हिनेगर घातल्याने दूधातील प्रथिने घट्ट होऊन पनीर तयार झाले. योग्य गाळणी व दाब दिल्यामुळे पनीर मऊ, स्वच्छ आणि खाण्यास योग्य मिळाले. त्यामुळे घरच्या घरी सोप्या पद्धतीने पौष्टिक आणि ताजे पनीर तयार करता येते हे स्पष्ट झाले.
भविष्यातील उपयोग,
घरच्या घरी ताजे व आरोग्यदायी पनीर तयार करण्यासाठी ही पद्धत वापरता येईल.
स्वयंपाक व्यवसाय, कॅटरिंग किंवा लघुउद्योग सुरू करण्यासाठी ही प्रक्रिया उपयुक्त ठरते.
शालेय व महाविद्यालयीन प्रयोगांमध्ये दुग्धजन्य पदार्थांचे ज्ञान वाढवण्यासाठी उपयोग होतो.
पौष्टिक आहारात पनीरचा समावेश करून प्रथिनांची गरज पूर्ण करता येते.
नैसर्गिक आणि रसायनमुक्त अन्नपदार्थ तयार करण्याची सवय लागते.
अनुभव,
पनीर तयार करण्याचा प्रयोग करताना मला दूध फाटवण्याची प्रक्रिया प्रत्यक्ष पाहण्याचा अनुभव मिळाला. लिंबाचा रस घालताच दूध लगेच फाटले हे पाहून विज्ञानातील तत्त्वे समजली. पनीर गाळणे आणि त्यावर दाब देणे या टप्प्यांत संयम आणि काळजी आवश्यक आहे हे लक्षात आले. या प्रयोगामुळे घरच्या घरी पौष्टिक पनीर तयार करण्याचा आत्मविश्वास वाढला आणि हा अनुभव रंजक व उपयुक्त वाटला.
उद्देश माझा हात की आपण जर चांगला याच्यापासून जास्तीत जास्त दुधापासून पनीर बनवला तर जगण्याल,
