ठिबक सिंचन
ठिबक सिंचन ही पाण्याची बचत करणारी आधुनिक सिंचन पद्धत आहे. यात पाणी थेट झाडाच्या मुळाशी थेंब-थेंब स्वरूपात दिले जाते. त्यामुळे पाण्याचा अपव्यय होत नाही आणि झाडांना त्यांना आवश्यक तेवढेच पाणी मिळते.
ठिबक सिंचनाचे मुख्य भाग (Components)
- मुख्य पाईप (Main Line)
- सबमेन पाईप (Sub-main)
- लेटरल पाईप (Lateral)
- ड्रिपर्स / एमिटर्स
- फिल्टर (Screen / Sand Filter)
- कंट्रोल व्हॉल्व्ह
- टाकी / पाण्याचा स्रोत
- पंप / मोटर
ठिबक सिंचन कसे कार्य करते?
- पाण्याचा स्रोत →
- फिल्टरमध्ये पाणी स्वच्छ होते →
- मुख्य पाईपमध्ये जाते →
- सबमेन → लेटरल →
- ड्रिपरमधून थेंब-थेंब पाण्याचा पुरवठा →
- झाडांच्या मुळांपर्यंत थेट पोहोचते.
ठिबक सिंचनाचे फायदे
1. पाण्याची बचत (50%–70%)
पाणी फक्त मुळाला दिल्यामुळे अपव्यय होत नाही.
2. उत्पादन वाढते
झाडांना नेमके पाणी मिळाल्यामुळे वाढ चांगली होते.
3. खत देणे सोपे (Fertigation)
खते पाण्यात मिसळून थेट मुळाशी देता येतात.
4. गवत वाढ कमी
मुळाजवळच पाणी मिळाल्याने गवत कमी तयार होते.
5. मजुरांची बचत
स्वयंचलित पद्धतीने पाणी देता येते.
ठिबक सिंचनाचे तोटे
- सुरुवातीचा खर्च जास्त
- फिल्टर स्वच्छ न केल्यास ब्लॉकेज
- सूर्यप्रकाशात पाइप खराब होण्याची शक्यता
- तांत्रिक ज्ञानाची गरज
ठिबक सिंचन बसवण्याची पद्धत
- जमिनीचा सर्व्हे
- लाईनचे मोजमाप
- फिल्टर बसवणे
- मुख्य व लेटरल पाईप अंथरणे
- ड्रिपर्स जोडणे
- प्रेशर टेस्ट
- प्रणाली वापरात आणणे
ठिबक सिंचनासाठी उपयुक्त पिके
- द्राक्ष
- डाळिंब
- ऊस
- केळी
- कापूस
- भाज्या (टोमॅटो, मिरची, कांदा)
- फळबाग
- फुलशेती
निष्कर्ष
ठिबक सिंचन ही पाण्याची बचत करणारी, कमी मेहनतीची आणि अधिक उत्पादन देणारी आधुनिक शेती पद्धत आहे. विशेषतः पाण्याची कमतरता असलेल्या भागात ठिबक सिंचन अत्यंत फायदेशीर ठरते.
AGRICULTURE
Nov 16, 2025 | Uncategorized
NURSERY
1) प्रस्तावना
आम्ही १५ दिवस आश्रमशाळेच्या कृषी विभागात प्रशिक्षण घेतले. या प्रशिक्षणामध्ये आम्ही विविध प्रकारच्या झाडांची माहिती, त्यांची वाढ, काळजी याबद्दल शिकलो. तसेच आम्ही गुड्डी कलम, पाचट कलम यांसारख्या कलम करण्याच्या पद्धती प्रत्यक्ष करून पाहिल्या. याखेरीज आम्ही नर्सरी प्रोजेक्ट घेतला ज्यामध्ये नर्सरी स्थापन करण्यासाठी जागा निवडणे, साफसफाई करणे, रोपे गोळा करणे, त्यांचे संवर्धन व विक्री प्रक्रिया याविषयी प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले.
2) उद्देश
- विद्यार्थ्यांना विविध झाडांची ओळख व माहिती मिळावी.
- झाडांचे कलम करण्याच्या पद्धती (गुड्डी व पाचट कलम) शिकणे.
- नर्सरी प्रोजेक्टद्वारे प्रत्यक्ष अनुभव घेणे.
- रोपे लावणे, त्यांची निगा राखणे व विक्री प्रक्रिया समजून घेणे.
- कृषी क्षेत्रातील मूलभूत कौशल्ये विकसित करणे.
3) कृती
- कृषी विभागातील विविध झाडांचे निरीक्षण व माहिती संकलन.
- गुड्डी कलम व पाचट कलम प्रत्यक्ष करून पाहणे.
- नर्सरी प्रोजेक्टसाठी जागेची निवड व परिसराची स्वच्छता करणे.
- गावातून विविध प्रकारची रोपे आणून नर्सरीमध्ये लावणे.
- रोपांची देखभाल – पाणी देणे, तण काढणे, खत देणे इ.
- रोपे कशी विकायची, त्यासाठी तयारी कशी करायची याचे प्रशिक्षण.
4) निरीक्षक
- वेगवेगळ्या झाडांची वाढ व त्यांचे देखभाल पद्धती समजल्या.
- कलम करताना काळजी घेण्याच्या गोष्टी जाणून आल्या.
- योग्य जागा व माती असल्यास रोपे चांगली वाढतात हे दिसून आले.
- नर्सरीमध्ये स्वच्छता व नियमित पाणी देणे खूप महत्त्वाचे आहे.
- बाजारात रोपांची विक्री करताना आकार, गुणवत्ता आणि मागणी यांचा विचार करावा लागतो.
5) निष्कर्ष
१५ दिवसांच्या प्रशिक्षणातून आम्हाला कृषी विषयक प्रत्यक्ष अनुभव मिळाला. झाडांची माहिती, कलम करण्याचे कौशल्य, नर्सरी व्यवस्थापन आणि विक्री पद्धती याबद्दल आम्ही practically शिकलो. या प्रशिक्षणामुळे कृषी क्षेत्राबद्दलची आवड वाढली तसेच भविष्यात नर्सरी व्यवसाय किंवा शेतीसंबंधी उपक्रम करण्याचा आत्मविश्वास मिळाला.
FOTO
