BOARD

माझा इलेक्ट्रिक बोर्ड तयार करण्याचा अनुभव

मी विज्ञान आश्रममध्ये शिकताना अनेक प्रकारचे इलेक्ट्रिक बोर्ड तयार करायला आणि दुरुस्त करायला शिकलो. या प्रशिक्षणातून मला खूप काही शिकायला मिळालं. खाली मी माझा अनुभव ५ महत्त्वाच्या मुद्द्यांमध्ये मांडलेला आहे:

1. इलेक्ट्रिक बोर्ड बनवण्याचं कौशल्य:
   विज्ञान आश्रममध्ये विविध प्रकारचे बोर्ड – जसे की घरगुती वापरासाठी, अभ्यासिकेकरता आणि कामगारांसाठी असलेले बोर्ड – बनवायला शिकलो. हे करताना वायरिंग, सॉकेट्स, स्विचेस यांची योग्य जुळवणी कशी करायची हे समजलं.
2. कॉस्टिंग आणि प्लॅनिंग:
   एखादा बोर्ड तयार करताना लागणाऱ्या साहित्याचा खर्च कसा मोजायचा, बजेट कसं बनवायचं आणि किफायतशीर पर्याय कसे निवडायचे हे शिकण्याचा मला खूप फायदा झाला.
3. वायरचा प्रकार आणि वापर:
   वेगवेगळ्या प्रकारच्या वायर – जसे की सिंगल कोर, मल्टी कोर, फ्लेक्सिबल वायर – यांचा उपयोग कधी आणि कसा करायचा हे समजलं. वायरच्या गेजचं महत्त्व आणि सुरक्षित वायरिंगसुद्धा शिकलो.
4. फॉल्ट डिटेक्शन आणि रिपेअर:
   विज्ञान आश्रममध्ये अनेक खराब झालेल्या बोर्ड्सवर काम करताना मी फॉल्ट कसा शोधायचा आणि तो कसा दुरुस्त करायचा हे शिकलो. यामुळे माझा प्रॅक्टिकल अनुभव खूपच वाढला.
5. हस्तकौशल्य आणि आत्मविश्वास:
   ही सर्व कौशल्यं शिकल्यावर मला माझ्या कामात आत्मविश्वास वाटू लागला. मी आता इतरांच्या घरी लहानसहान इलेक्ट्रिक कामं करत आहे आणि याचं कौशल्य पुढे व्यवसायात वापरण्याचा विचार करतो आहे.

इलेक्ट्रिक टूल्स किट – लागणारे साहित्य

या किटमध्ये खालील वस्तू असतील:

ही भेट का खास आहे?

CCTV

1) CCTV म्हणजे काय?

CCTV म्हणजे Closed Circuit Television. याचा उपयोग एखाद्या ठिकाणी सतत लक्ष ठेवण्यासाठी होतो. शाळा, कॉलेज, ऑफिस, सोसायटी, शेत किंवा सार्वजनिक ठिकाणी CCTV मुळे सुरक्षा वाढते.

CCTV म्हणजे Closed Circuit Television. याचा उपयोग एखाद्या ठिकाणी सतत लक्ष ठेवण्यासाठी होतो. शाळा, कॉलेज, ऑफिस, सोसायटी, शेत किंवा सार्वजनिक ठिकाणी CCTV मुळे सुरक्षा वाढते.

2) विज्ञान आश्रमामध्ये CCTV इंस्टॉलेशन

मी विज्ञान आश्रमामध्ये अनेक CCTV कॅमेरे बसवले आहेत. यातून मला कॅमेरा कसा बसवायचा, कनेक्शन कसे करायचे आणि DVR (Digital Video Recorder) शी कसे जोडायचे हे शिकायला मिळाले.

3) CCTV इंस्टॉलेशनसाठी लागणारे साहित्य

CCTV बसवण्यासाठी काही साहित्य आवश्यक असते :

Dome Camera – घरात किंवा ऑफिसमध्ये वापरला जातो.

Bullet Camera – बाहेरच्या जागेसाठी (Outdoor) वापरला जातो.

Wire / Cable (Coaxial Cable किंवा Cat6 LAN Cable) – कॅमेऱ्याला DVR शी जोडण्यासाठी.

DVR (Digital Video Recorder) – सर्व कॅमेऱ्यांचे रेकॉर्डिंग आणि कंट्रोल करण्यासाठी.

Adaptor / Power Supply – कॅमेऱ्याला वीज पुरवण्यासाठी.

Hard Disk – रेकॉर्डिंग साठवण्यासाठी.

4) Dome व Bullet कॅमेऱ्यात फरक

Dome Camera – गोलाकार, लहान, आकर्षक, इनडोअर वापरासाठी.

Bullet Camera – लांबट आकाराचा, जास्त अंतरापर्यंत दृश्य कॅप्चर करतो, आऊटडोअर वापरासाठी.

5) शिकलेले कौशल्य

CCTV इंस्टॉलेशन करताना मला वायर कनेक्शन करणे, कॅमेऱ्याचे अँगल सेट करणे, DVR ला नेटवर्कशी जोडणे आणि लाईव्ह व्हिडिओ मोबाईलवर पाहणे हे सगळे शिकायला मिळाले. हे कौशल्य भविष्यात सुरक्षा सिस्टीमच्या कामासाठी उपयोगी आहे.

आम्ही आश्रम मधील सर्व कॅमेरे ची मेंटेनेस पाहतो विज्ञाना आश्रम कॅमेऱ्याचे अंडर मध्ये आहे आणि आश्रम मध्ये सगळे कॅमेरे चालू आहेत

गेस्ट होस्टेल चे कॅमेरे विशाल सर व कैलास जाधव सरांच्या मोबाईल मध्ये दिसतात

COSTING

#BATTERY बॅटरी मेंटेनन्सचा अनुभव – आश्रमातील शिकण्याचा टप्पा

आश्रमात राहात असताना मला बॅटरी मेंटेनन्सचं काम शिकण्याची उत्तम संधी मिळाली. सुरुवातीला बॅटरीचं काम थोडं कठीण वाटलं, पण दिवसेंदिवस अनुभव घेतल्यावर त्यामागचं विज्ञान आणि काळजी समजली. मी बॅटरीमध्ये पाणी कसे भरायचे, कोणते पाणी वापरायचे, आणि त्याचे योग्य प्रमाण किती ठेवायचे हे शिकले. त्याचबरोबर बॅटरी चार्ज करताना कोणत्या सुरक्षा नियमांचं पालन करावं, आणि ओव्हरचार्जिंग टाळण्यासाठी काय काळजी घ्यावी, याचंही ज्ञान मिळालं.

आम्ही सगळ्या बॅटऱ्या स्वच्छ ठेवण्यावर, त्यांच्या कनेक्शनची तपासणी करण्यावर आणि नियमित पातळी तपासण्यावर भर दिला. हे काम करताना जबाबदारी, शिस्त आणि संयम या तीन गोष्टी शिकायला मिळाल्या. या अनुभवातून मला केवळ तांत्रिक ज्ञान नाही, तर टीमवर्क आणि प्रॅक्टिकल कामाचं महत्त्वही समजलं.

आजही जेव्हा बॅटरी मेंटेनन्सचं काम पाहतो, तेव्हा आश्रमात शिकलेला हा अनुभव मनात अभिमानाने जागा घेतो. तो माझ्या शिक्षणातील एक महत्त्वाचा आणि प्रेरणादायी टप्पा ठरला आहे

बॅटरीचा वॅट (Watt) कसा तपासायचा

बॅटरीचा वॅट म्हणजे ती बॅटरी एक वेळेस किती विद्युत शक्ती (Power) पुरवू शकते हे दर्शवते.
वॅट काढण्यासाठी खालील सोपा फॉर्म्युला वापरला जातो

Watt = Voltage × Current (Ampere)

1. बॅटरीचा व्होल्टेज (Voltage) तपासा

सर्वप्रथम बॅटरीवर लिहिलेलं व्होल्टेज (V) बघा.
उदा. — बॅटरीवर “12V” लिहिलं असेल, म्हणजे ती 12 व्होल्टची बॅटरी आहे

2. अँपिअर-ऑवर (Ah) तपासा

बॅटरीवर “12V 150Ah” असं काहीसं लिहिलेलं असतं.
यात “150Ah” म्हणजे ती बॅटरी १ तासात 150 अँपिअर करंट देऊ शकते.

3. वॅट-आवर (Watt-hour) काढा

जर बॅटरी 12V 150Ah असेल तर
 12 × 150 = 1800 Wh (Watt-hour)
म्हणजेच ही बॅटरी 1.8 किलोवॅट-तास (kWh) ऊर्जा साठवू शकते.

4. मल्टीमीटरने तपासणी (प्रत्यक्ष मोजमाप)

जर तुला बॅटरीचा व्होल्टेज तपासायचा असेल तर डिजिटल मल्टीमीटर वापर.

1. मल्टीमीटर DC मोडमध्ये ठेव.
2. लाल वायर बॅटरीच्या + टर्मिनलला आणि काळी वायर – टर्मिनलला लाव.
3. स्क्रीनवर दाखवलेलं व्होल्टेज वाच.
   • जर 12V बॅटरीची वॅल्यू 12.6V असेल → पूर्ण चार्ज.
   • 11.8V किंवा कमी असेल → बॅटरी डिस्चार्ज आहे.

5. लहान टीप

• नेहमी डिस्टिल्ड वॉटर वापर.
• तपासणी करताना सुरक्षित हातमोजे आणि चष्मा वापर.
• चार्जिंग करताना धातूच्या वस्तू जवळ ठेवू नकोस.

15₹ एक बॉटल
तरी एकूण 15 बॅटरी होत्या
टोटल रक्कम
450

15*15=450 ₹

ELECTRIC

#SOLAR STREET LIGHT

आम्ही आमच्या गावात सौर ऊर्जेवर चालणाऱ्या रस्त्यांच्या लाईट्स बसवल्या.
एकूण १२ ते १५ लाईट्स इंस्टॉल केल्या, ज्यामुळे रात्रीचा अंधार दूर झाला.
हे काम करताना सोलर पॅनेलचा कोन, वायरिंग आणि बॅटरी कनेक्शन कसे करायचे हे शिकलो.
सूर्यप्रकाशाच्या दिशेनुसार पॅनेल लावल्याने बॅटरी चांगली चार्ज होते.

गावात पहिल्यांदाच पूर्ण सोलर लाईट प्रकल्प यशस्वीपणे पूर्ण केला.
कॉलेजमधील काही विद्यार्थ्यांनीही हे काम पाहून प्रेरणा घेतली.
आश्रम परिसरात आधीच सोलर लाईट चालू होत्या, त्यापासूनही शिकण्याची संधी मिळाली.
आता आमच्या रस्त्यांवर रात्री सुरक्षितपणे वावरता येतं.

या प्रकल्पातून मला वीज बचतीचं आणि पर्यावरण संवर्धनाचं महत्त्व समजलं.
सोलर प्रणालीमुळे विजेचा खर्च पूर्णपणे वाचतो.
वायरिंग आणि कनेक्शन करताना संयम, मोजमाप आणि टीमवर्कची गरज असते.
या कामातून मी प्रत्यक्ष तांत्रिक अनुभव मिळवला.

आता भविष्यात आणखी गावांमध्ये हे काम करायचं आहे.
लोकांना सौर ऊर्जेचं महत्त्व पटवून देणं हे आमचं पुढचं ध्येय आहे.
या प्रकल्पाने गावाचा चेहरामोहरा बदलला आहे.
सोलर लाईटमुळे आमचं गाव उजळलं आणि आमचं मनही

सोलर स्ट्रीट लाइट प्रकल्पाचे मुख्य मुद्दे

1. गावात एकूण 12 ते 15 सोलर स्ट्रीट लाईट्स इंस्टॉल केल्या.
2. संपूर्ण लाईट सिस्टम सौर ऊर्जेवर चालते, विजेची गरज नाही.
3. पॅनेलची दिशा पूर्व-पश्चिम ठेवली, ज्यामुळे सूर्यप्रकाश जास्त मिळतो.
4. बॅटरी पूर्ण चार्ज होते आणि रात्री पूर्ण वेळ लाईट चालू राहते.
5. वायरिंग, कनेक्शन आणि इंस्टॉलेशनचे तांत्रिक ज्ञान मिळाले.
6. कॉलेज व आश्रमातील प्रकल्प पाहून शिकण्याची संधी मिळाली.
7. गावातील रात्रीचा अंधार दूर झाला, लोक सुरक्षितपणे फिरू शकतात.
8. वीज बचत आणि पर्यावरण संरक्षण या दोन्ही दृष्टीने फायदेशीर प्रकल्प.
9. काम करताना टीमवर्क, नियोजन आणि जबाबदारी शिकली.
10. भविष्यात आणखी गावांमध्ये सोलर प्रकल्प राबवण्याचं ध्ये

GENERATOR.

१) प्रस्तावना

तराणे आश्रमामध्ये वीजपुरवठा खंडित झाल्यास आश्रमातील सर्व दैनंदिन कामे सुरळीत सुरू राहावीत यासाठी जनरेटरची सुविधा उपलब्ध आहे. जनरेटरच्या योग्य वापरासाठी त्याची रचना, कार्यप्रणाली, चालू–बंद प्रक्रिया आणि देखभाल यांची माहिती असणे आवश्यक आहे. या अनुषंगाने आश्रमातील जनरेटरची सविस्तर माहिती घेतली, चालू–बंद करण्याची प्रक्रिया पाहिली तसेच ऑइल चेंज कसा करायचा याचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतला. आश्रमातील जनरेटर चालू–बंद करण्याचा कॉन्ट्रॅक्ट माझा आणि भगवान यांचा आहे, त्यामुळे या कामाची जबाबदारी नीट ओळखून घेणे महत्त्वाचे आहे.

२) उद्देश

• आश्रमातील जनरेटरची कार्यप्रणाली समजून घेणे.
• जनरेटर चालू–बंद करण्याच्या योग्य आणि सुरक्षित पद्धती शिकणे.
• जनरेटरची नियमित देखभाल आणि ऑइल चेंज प्रक्रिया जाणून घेणे.
• जनरेटर वापरताना पाळायच्या सुरक्षितता नियमांची ओळख करून घेणे.
• कॉन्ट्रॅक्टनुसार जबाबदारी नीट पार पाडण्यासाठी आवश्यक माहिती मिळवणे.

३) कृती

• जनरेटरचे मुख्य भाग (इंजिन, पॅनेल, फ्युएल टँक, अल्टरनेटर) यांची माहिती घेतली.
• जनरेटर सुरू करण्याची प्रत्यक्ष प्रक्रिया पाहिली:
  • फ्युएल तपासणी
  • ऑइल लेव्हल तपासणी
  • मेन स्विच ऑफ ठेवून जनरेटर स्टार्ट करणे
  • RPM स्थिर झाल्यानंतर लोड देणे
• जनरेटर बंद करण्याची प्रक्रिया पाहिली:
  • लोड ऑफ करणे
  • जनरेटर थंड होऊ देणे
  • मुख्य स्विच ऑफ करून जनरेटर बंद करणे
• ऑइल चेंज प्रक्रिया निरीक्षण केली:
  • जुने ऑइल काढणे
  • फिल्टर तपासणे
  • नवीन ऑइल भरणे
• सुरक्षितता नियमांचे पालन कसे करावे हे पाहिले (हातमोजे वापरणे, आग प्रतिबंधक नियम, योग्य वायुवीजन इ.)

४) निरीक्षक

• जनरेटर ऑपरेटर/तांत्रिक कर्मचारी यांच्या मार्गदर्शनाखाली सर्व प्रक्रिया पाहिली.
• त्यांनी जनरेटरची क्षमता, जास्त लोड टाळणे, देखभाल वेळापत्रक, आणि ऑइल चेंजची वेळ याबद्दल महत्त्वाची माहिती दिली.
• कॉन्ट्रॅक्टची जबाबदारी व्यवस्थित पार पाडण्यासाठी आवश्यक सूचना दिल्या.

५) निष्कर्ष

या प्रक्रियेतून जनरेटरची रचना, चालू–बंद करण्याची योग्य पद्धत, देखभाल, आणि ऑइल चेंज याबद्दल संपूर्ण माहिती मिळाली. नियमित तपासणी आणि योग्य पद्धतीने ऑपरेशन केल्यास जनरेटर दीर्घकाळ कार्यक्षम राहतो आणि आश्रमाचा वीजपुरवठा अखंड चालू ठेवण्यास मदत होते. आश्रमातील जनरेटर चालू–बंद करण्याचा कॉन्ट्रॅक्ट माझा आणि भगवान चा असल्यामुळे ही माहिती भविष्यातील कामासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरली.

OIL चेंज करण्यासाठी व फिल्टर चेंज केली एकूण खर्च 3200₹

Hydromarker & Aframe

१) प्रस्तावना

पाणी अडवणे, माती धूप थांबवणे आणि शेती सुधारण्यासाठी योग्य समतल रेषा (Contour Lines) काढणे अत्यंत महत्त्वाचे असते.
Hydro Marker आणि A-Frame ही दोन सोपी पण उपयुक्त साधने आहेत.
आम्ही ही साधने Electric Lab मध्ये प्रत्यक्ष शिकली आणि Social Point येथे डोंगरावर प्रत्यक्ष marking करून practical अनुभव घेतला.

२) उद्देश

• उतारावर समतल (level) रेषा शोधणे
• पाणी योग्य दिशेने अडवणे
• मातीची धूप कमी करणे
• शेती व जलसंधारणासाठी योग्य marking करणे
• Hydro Marker आणि A-Frame कसे काम करतात हे प्रत्यक्ष शिकणे

३) कृती (कार्यपद्धती)

A-Frame वापरण्याची कृती

1. A आकाराचे फ्रेम तयार केले
2. दोरी आणि वजन वापरून समतोल (level) ठरवला
3. डोंगर/उतारावर फ्रेम ठेवून दोन्ही पायांची स्थिती तपासली
4. दोन्ही बाजू समतल आल्यावर जमिनीवर खूण (marking) केली
5. अशी सलग marking करून contour line तयार केली

Hydro Marker वापरण्याची कृती

1. पाण्याने भरलेली पारदर्शक नळी वापरली
2. दोन्ही टोकांवरील पाण्याची पातळी समान ठेवली
3. वेगवेगळ्या ठिकाणी उंची समान आहे का ते तपासले
4. समान पातळी मिळाल्यावर जमिनीवर marking केली

४) निरीक्षण

• A-Frame वापरून समतल रेषा अचूक मिळाली
• Hydro Marker ने लांब अंतरावरही अचूक level दाखवला
• डोंगरावर marking केल्यामुळे पाणी थांबवण्याची योग्य दिशा समजली
• माती वाहून जाणे कसे थांबवता येते हे लक्षात आले
• दोन्ही साधने वीज न वापरता प्रभावीपणे काम करतात

५) निष्कर्ष

Hydro Marker आणि A-Frame ही स्वस्त, सोपी आणि प्रभावी साधने आहेत.
Electric Lab मधील शिक्षण आणि Social Point वरील practical मुळे जलसंधारणाचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले.
ही पद्धत शेती, डोंगराळ भाग आणि पाणी व्यवस्थापनासाठी खूप उपयुक्त आहे.

बायोगॅस

१) प्रस्तावना

आज ऊर्जा गरज वाढत चालली आहे. पारंपरिक इंधन (LPG, कोळसा, लाकूड) महाग आणि प्रदूषण करणारे आहे. त्यामुळे पर्यावरणपूरक व स्वस्त ऊर्जेचा पर्याय म्हणून बायोगॅस महत्त्वाचा आहे. बायोगॅस हा शेण, शेतीतील कचरा, भाजीपाला कचरा यापासून तयार होतो. या प्रक्रियेत गॅससोबत उत्तम सेंद्रिय खतही मिळते.

२) उद्देश

1. शेण व सेंद्रिय कचऱ्यापासून गॅस तयार करणे
2. स्वयंपाकासाठी स्वच्छ व सुरक्षित इंधन मिळवणे
3. शेतीसाठी सेंद्रिय खत तयार करणे
4. पर्यावरण प्रदूषण कमी करणे
5. इंधन खर्चात बचत करणे

३) कृती (प्रक्रिया)

1. गायीचे शेण व पाणी 1:1 प्रमाणात मिसळले
2. हे मिश्रण बायोगॅस टाकीत टाकले
3. टाकी हवाबंद (Air tight) ठेवली
4. 15 ते 30 दिवसांत जिवाणू क्रियेमुळे गॅस तयार झाला
5. तयार झालेला गॅस पाइपद्वारे गॅस चुलीपर्यंत नेला
6. टाकीतून बाहेर येणारा द्रव शेतीसाठी खत म्हणून वापरला

४) निरीक्षण

1. काही दिवसांनी टाकीत गॅस साठू लागला
2. गॅस पेटवताना निळसर ज्वाला दिसली
3. गॅस जळताना धूर निर्माण झाला नाही
4. उरलेला स्लरी (द्रव) वास कमी असलेला होता
5. स्लरी पिकांसाठी उपयुक्त असल्याचे आढळले

५) निष्कर्ष

बायोगॅस हा स्वस्त, स्वच्छ व पर्यावरणपूरक ऊर्जा स्रोत आहे. त्यातून स्वयंपाकासाठी गॅस मिळतो तसेच शेतीसाठी उत्तम सेंद्रिय खत मिळते. त्यामुळे बायोगॅस प्रकल्प ग्रामीण भागासाठी व शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

बायोगॅस (विज्ञान आश्रम) – किचन निरीक्षण

निरीक्षण :
विज्ञान आश्रममध्ये तयार होणारा बायोगॅस किचनमध्ये वापरून
एका वेळचे अन्न (भाजी, भात, आमटी इ.) शिजवता येते.

कारण :

1. बायोगॅसमध्ये मिथेन (CH₄) वायू जास्त प्रमाणात असतो
2. मिथेन जळताना चांगली उष्णता निर्माण होते
3. गॅस जळताना धूर होत नाही
4. मध्यम दाबावर सतत ज्वाला मिळते

उपयोग :

• सकाळ / दुपारचे एक वेळचे जेवण
• पाणी उकळणे
• चहा, भाजी, आमटी बनवणे

मर्यादा :

• गॅस साठा मर्यादित असल्यामुळे पूर्ण दिवसाचे जेवण शक्य नसते
• शेण व कचऱ्याचे प्रमाण योग्य नसेल तर गॅस कमी मिळतो

प्लेन टेबल {PLAIN TABLE}

१) प्रस्तावना

भूमी मोजणी व नकाशा तयार करण्यासाठी प्लेन टेबल सर्व्हे ही सोपी व उपयुक्त पद्धत आहे. या पद्धतीत प्रत्यक्ष जागेवरच मोजणी करून नकाशा तयार करता येतो. विज्ञान आश्रममधील गर्ल्स हॉस्टेल समोरची जागा मोजण्यासाठी प्लेन टेबलचा वापर करण्यात आला.

२) उद्देश

1. प्लेन टेबलच्या साहाय्याने जागेची लांबी व रुंदी मोजणे
2. मोजलेल्या जागेचा स्केच/नकाशा तयार करणे
3. प्रत्यक्ष सर्व्हेचा अनुभव घेणे
4. शेती व बांधकामासाठी मोजणीचे महत्त्व समजून घेणे

३) कृती (प्रक्रिया)

1. प्लेन टेबल योग्य ठिकाणी स्थिर ठेवला
2. लेव्हलिंग करून टेबल समतल केला
3. कागद टेबलवर नीट बसवून क्लिपने घट्ट धरला
4. अलिडेडच्या सहाय्याने कोपरे निश्चित केले
5. टेपच्या मदतीने जागेची लांबी व रुंदी मोजली
6. मोजमापानुसार स्केल वापरून कागदावर नकाशा काढला

४) निरीक्षण

1. जागा समतल असल्यामुळे मोजणी सोपी झाली
2. लांबी व रुंदी अचूक मोजता आली
3. प्रत्यक्ष जागेचा आकार नकाशावर स्पष्ट दिसला
4. मोजणी करताना संघकार्याचे महत्त्व जाणवले

५) निष्कर्ष

प्लेन टेबल सर्व्हेद्वारे गर्ल्स हॉस्टेल समोरची जागा अचूकपणे मोजता आली. ही पद्धत सोपी, स्वस्त व प्रत्यक्ष नकाशा तयार करण्यासाठी उपयुक्त आहे. शेती, बांधकाम व जागा नियोजनासाठी प्लेन टेबल फार उपयोगी आहे.

निरधूर चूल

१) प्रस्तावना

ग्रामीण भागात वापरल्या जाणाऱ्या पारंपरिक चुलींमुळे जास्त धूर निर्माण होतो व इंधनाची नासाडी होते. यावर उपाय म्हणून निरधूर चूल वापरली जाते. ही चूल कमी इंधनात स्वयंपाक करते व पर्यावरणास अनुकूल आहे.

२) उद्देश

1. निरधूर चुलीची कार्यक्षमता अभ्यासणे
2. कमी लाकडात चहा तयार होतो का हे पाहणे
3. धूर व इंधन बचत होते का हे तपासणे

३) कृती

1. निरधूर चूल नीट बसवली.
2. अर्धा किलो लाकूड इंधन म्हणून घेतले.
3. भांड्यात १ लिटर पाणी घेऊन चुलीवर ठेवले.
4. पाणी उकळल्यानंतर त्यात चहापत्ती, साखर व दूध घालून
   १ लिटर चहा तयार केला.
5. संपूर्ण प्रक्रियेत लागलेला वेळ व धुराचे प्रमाण निरीक्षण केले.

४) निरीक्षण

1. अर्धा किलो लाकडात १ लिटर चहा सहज तयार झाला.
2. चुलीतून फार कमी धूर निघाला.
3. आग व्यवस्थित जळत होती.
4. स्वयंपाकघरात धूर साचला नाही.

५) निष्कर्ष

निरधूर चूल वापरल्याने कमी इंधनात स्वयंपाक करता येतो. धुराचे प्रमाण कमी असल्यामुळे आरोग्यास फायदेशीर ठरते. अर्धा किलो लाकडात १ लिटर पाणी उकळणे शक्य झाले, यावरून निरधूर चूल ही इंधन बचत करणारी, पर्यावरणपूरक व उपयुक्त असल्याचे सिद्ध होते..

साखर	12
पत्ती व अद्रक	10
पाणी	20
लाकडं	15
TOTAL =	57 ₹

GREY WATER { ग्रे वॉटर }

१) प्रस्तावना

आज पाण्याची टंचाई वाढत चालली आहे. घरगुती वापरातून बाहेर पडणारे पाणी जसे की आंघोळीचे, कपडे धुण्याचे, भांडी धुण्याचे पाणी याला ग्रे वॉटर असे म्हणतात. हे पाणी थेट वाया न घालवता योग्य पद्धतीने शुद्ध करून शेती, बाग किंवा झाडांना पाणी देण्यासाठी वापरता येते. विग्यान आश्रमातील इलेक्ट्रिक लॅबमध्ये आम्ही ग्रे वॉटर रिसायकल करून उपयोगात आणण्याची माहिती व प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल शिकलो.

२) उद्देश

• वापरलेले (सांड) पाणी पुन्हा उपयोगात आणणे
• पाण्याची बचत करणे
• शेती व बागेसाठी पर्यावरणपूरक उपाय शिकणे
• ग्रे वॉटर फिल्टरेशन सिस्टीम प्रत्यक्ष तयार करणे
• पाण्याचा पुनर्वापर कसा करावा हे समजून घेणे

३) कृती

1. घरगुती वापरातून येणारे ग्रे वॉटर वेगळ्या पाइपद्वारे गोळा केले
2. मोठे घाण कण अडवण्यासाठी जाळी/फिल्टर बसवला
3. वाळू, खडी व कोळसा वापरून फिल्टर युनिट तयार केले
4. पाणी हळूहळू फिल्टरमधून प्रवाहित केले
5. शुद्ध झालेले पाणी साठवण टाकीत जमा केले
6. हे पाणी शेतीतील पिके, झाडे व बागेला देऊन प्रत्यक्ष वापर केला

४) निरीक्षण

• फिल्टर केल्यानंतर पाणी तुलनेने स्वच्छ झाले
• दुर्गंधी कमी झाली
• झाडांना दिलेल्या पाण्यामुळे कोणताही अपाय दिसला नाही
• पाण्याचा अपव्यय कमी झाला
• शेतीसाठी उपयुक्त असल्याचे आढळले

५) निष्कर्ष

ग्रे वॉटर रिसायकलिंग ही पाण्याची बचत करणारी व पर्यावरणासाठी फायदेशीर पद्धत आहे. विग्यान आश्रमातील इलेक्ट्रिक लॅबमध्ये शिकलेली ही प्रणाली घर, शाळा व शेतामध्ये सहज वापरता येते. ग्रे वॉटरचा पुनर्वापर केल्यास पाण्याची गरज कमी होते व शेतीसाठी एक चांगला पर्याय उपलब्ध होतो.

MOTOR REWINDING (मोटार रीवाइंडिंग)

१) प्रस्तावना

मोटार हे घरगुती व औद्योगिक उपकरणांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे विद्युत यंत्र आहे. मोटारमधील वायंडिंग (कॉइल) जळल्यास किंवा खराब झाल्यास नवीन मोटार घेण्याऐवजी ती रीवाइंडिंग करून पुन्हा वापरता येते. विग्यान आश्रमातील इलेक्ट्रिक लॅबमध्ये आम्ही मोटार रीवाइंडिंगची संपूर्ण प्रक्रिया प्रत्यक्ष शिकली व केली.

२) उद्देश

• मोटार रीवाइंडिंगची माहिती मिळवणे
• स्टेटरमधील कॉइल काढणे व नवीन कॉइल बसवणे
• वायरचा गेज, पाकार (टर्न) मोजणे
• कॉइल पेपर व राऊटर (इन्सुलेशन) वापर शिकणे
• मोटार पुन्हा कार्यक्षम करणे

३) कृती

1. मोटार उघडून स्टेटर बाहेर काढला
2. जुनी जळलेली वायंडिंग काढली
3. जुन्या कॉइलचा पाकार (टर्न) मोजला
4. वायरचा गेज/जाडी मोजून नोंद घेतली
5. स्लॉटमध्ये कॉइल पेपर (इन्सुलेशन पेपर) बसवला
6. नवीन वायरने ठराविक पाकार प्रमाणे कॉइल वळली
7. कॉइल योग्य स्लॉटमध्ये बसवली
8. स्टेटर कनेक्शन योग्य प्रकारे जोडले
9. कनेक्शन वायर व्यवस्थित बांधून राऊटर व वार्निश लावला
10. मोटार वाळवून पुन्हा असेंब्ली केली

४) निरीक्षण

• योग्य वायर गेज वापरल्यास मोटार गरम होत नाही
• पाकार अचूक ठेवल्यास मोटार सुरळीत चालते
• इन्सुलेशन योग्य असल्यास शॉर्ट सर्किट होत नाही
• कनेक्शन नीट केल्यास मोटारचा आवाज कमी येतो

५) निष्कर्ष

मोटार रीवाइंडिंगमुळे खराब मोटार कमी खर्चात पुन्हा वापरता येते. विग्यान आश्रमातील इलेक्ट्रिक लॅबमध्ये प्रत्यक्ष काम केल्यामुळे मोटारचे पाकार, वायर गेज, कॉइल पेपर व स्टेटर कनेक्शन यांची सखोल माहिती मिळाली. ही कौशल्ये रोजगारासाठी व दैनंदिन वापरासाठी अत्यंत उपयुक्त आहेत.

विज्ञान आश्रमात शिकलेले ज्ञान वापरून मी पाबळ गावामध्ये प्रत्यक्ष मोटार रीवाइंडिंग केले .

मोटर योजनेसाठी खर्च
आम्हाला मोठा रिवायडींग करण्यासाठी=२२०० खर्च आला होता

Wiring (वायरिंग)

१) प्रस्तावना

आजच्या काळात सुरक्षित व योग्य विद्युत वायरिंग अत्यंत महत्त्वाची आहे. Vigyan Ashram मधील Electric Lab मध्ये मला घरगुती तसेच रूम वायरिंगचे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण मिळाले. या प्रशिक्षणात Phase, Neutral व Earthing यांची ओळख, योग्य Amp चे बोर्ड निवडणे, स्विच–सॉकेट जोडणी, तसेच रूम व बहुरूम (6 रूम) वायरिंग करण्याचा अनुभव मिळाला. या ज्ञानाचा उपयोग मी पाबळ गावामध्ये प्रत्यक्ष काम करताना केला.

२) उद्देश

• घरगुती व रूम वायरिंगचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळवणे
• Phase, Neutral व Earthing यांचे योग्य कनेक्शन शिकणे
• योग्य Amp चे बोर्ड व स्विच निवडण्याचे ज्ञान मिळवणे
• सुरक्षित व नियमानुसार वायरिंग करणे
• गावामध्ये प्रत्यक्ष वायरिंग व बोर्ड भरण्याचे काम करणे

३) कृती

• Vigyan Ashram मधील Electric Lab मध्ये वायरिंगचे सैद्धांतिक व प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण घेतले
• Phase, Neutral व Earthing वायर ओळखून योग्य कनेक्शन शिकले
• रूम वायरिंगसाठी वायरचे मोजमाप करून नियोजन केले
• स्विच बोर्ड भरणे व Amp नुसार सॉकेट बसवले
• आश्रमामध्ये प्रत्यक्ष खूप काम केले व विविध वायरिंग कामांचा अनुभव घेतला
• पत्र्याच्या शेडमधील 6 रूमची संपूर्ण वायरिंग केली
• सर्व कनेक्शन तपासून सुरक्षितता सुनिश्चित केली

४) निरीक्षण

• योग्य Earthing मुळे विद्युत अपघाताचा धोका कमी होतो
• योग्य Amp चे बोर्ड वापरल्यास उपकरणे सुरक्षित राहतात
• वायरिंग नीट व सरळ केल्यास दुरुस्ती सोपी होते
• प्रत्यक्ष काम करताना आत्मविश्वास वाढला

५) निष्कर्ष

Vigyan Ashram मधील Electric Lab मध्ये घेतलेल्या प्रशिक्षणामुळे मला वायरिंगचे सखोल व प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. Phase, Neutral व Earthing यांचे महत्त्व समजले. रूम वायरिंग, बोर्ड भरणे व बहुरूम वायरिंग यामध्ये मी यशस्वी झालो. या प्रकल्पामुळे मी पाबळ गावातही वायरिंगचे काम आत्मविश्वासाने करू शकलो.

मटेरियल	6000
मजुरी	1600
TOTAL=	7600 ₹

MOSHI (मोशी) माझा वायरिंगचा अनुभव

१) प्रस्तावना

मी इलेक्ट्रिक कामाचे प्रशिक्षण घेतले आहे. या प्रशिक्षणादरम्यान मला प्रत्यक्ष काम पाहण्याची आणि करण्याची संधी मिळाली. आम्ही पाच जणांची टीम होती. आम्ही वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन घरगुती इलेक्ट्रिक काम केले. या कामामध्ये वायरिंग, स्विच बोर्ड बसवणे, सॉकेट बसवणे, एमसीबी बसवणे तसेच प्लॉटवरील अंडरग्राऊंड वायरिंग यांचा समावेश होता. या कामामुळे मला इलेक्ट्रिक कामाची सविस्तर माहिती मिळाली.

२) उद्देश

या प्रशिक्षणाचा मुख्य उद्देश पुढीलप्रमाणे होता –

• इलेक्ट्रिक कामाची मूलभूत माहिती मिळवणे
• घरातील वायरिंग कशी केली जाते हे समजून घेणे
• योग्य वायर, स्विच, सॉकेट व एमसीबी यांचा वापर शिकणे
• 6 अँप व 16 अँप सॉकेटचा योग्य वापर समजून घेणे
• सुरक्षित पद्धतीने काम करणे शिकणे
• प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळवणे

३) कृती

प्रशिक्षणादरम्यान आम्ही खालील कामे केली –

• अनुभवी इलेक्ट्रिशियनसोबत कामाच्या ठिकाणी गेलो
• लाईट, फॅन व प्लग पॉईंटची वायरिंग केली
• 6 अँप सॉकेट (लाईट, फॅन, टीव्ही इ.) बसवणे
• 16 अँप सॉकेट (फ्रिज, वॉशिंग मशीन, गिझर इ.) बसवणे
• 1.5 mm, 2.5 mm व 4 mm वायरचा योग्य वापर केला
• एमसीबी बॉक्स बसवणे व त्यामध्ये एमसीबी फिट करणे
• स्विच बोर्ड तयार करून भिंतीत फिट करणे
• 2 BHK प्लॉटसाठी संपूर्ण वायरिंग केली
• अंडरग्राऊंड वायरिंगसाठी पीव्हीसी पाइप टाकून वायर टाकली
• काम करताना सर्व सुरक्षिततेचे नियम पाळले

४) निरीक्षक

आमच्या कामाचे निरीक्षण खालील लोकांनी केले –

• वरिष्ठ इलेक्ट्रिशियन
• साइट सुपरवायझर
• घरमालक / प्लॉट मालक

ते वेळोवेळी आम्हाला योग्य मार्गदर्शन करत होते आणि चूक असल्यास दुरुस्ती करून घेत होते.

५) निष्कर्ष

या प्रशिक्षणामुळे मला इलेक्ट्रिक कामाची चांगली माहिती मिळाली. 6 अँप व 16 अँप सॉकेटचा योग्य वापर, योग्य वायर साइज आणि एमसीबीचे महत्त्व समजले. प्रत्यक्ष कामामुळे आत्मविश्वास वाढला. भविष्यात मी सुरक्षित व दर्जेदार इलेक्ट्रिक काम करण्याचा प्रयत्न करेन.

तर आम्हाला 600 रुपये रोज असे काम होते आम्ही 7 दिवस काम केले

600X7=4200 मजुरी

LED REPAIR

१) प्रस्तावना

मी इलेक्ट्रिक सेक्शनमध्ये LED लाईट रिपेअरचे क्लास केले. या क्लासमध्ये आम्हाला LED लाईट कशी काम करते याची माहिती देण्यात आली. त्यानंतर प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल करून दाखवले. खराब झालेल्या LED लाईट, मोठ्या हॅलोजन लाईट आणि स्ट्रीट लाईट दुरुस्त करण्याचे काम आम्ही शिकले. या प्रशिक्षणामुळे मला लाईट रिपेअरचे चांगले ज्ञान मिळाले.

२) उद्देश

या प्रशिक्षणाचा उद्देश पुढीलप्रमाणे होता –

• LED लाईट रिपेअर करण्याची माहिती मिळवणे
• खराब LED लाईट तपासणे व दुरुस्त करणे
• मोठ्या हॅलोजन लाईट व स्ट्रीट लाईट रिपेअर करणे
• LED लाईटचे वेगवेगळे पार्ट्स ओळखणे
• LED लाईट चेकिंग करणे शिकणे
• प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळवणे

३) कृती

LED रिपेअर क्लासमध्ये आम्ही खालीलप्रमाणे काम केले –

• इलेक्ट्रिक सेक्शनमध्ये LED रिपेअरचे क्लास अटेंड केले
• LED लाईट उघडून त्यामधील पार्ट्स पाहिले
• ड्रायव्हर, LED प्लेट, कॅपेसिटर, रेसिस्टर इत्यादी पार्ट्स ओळखले
• खराब LED लाईट तपासून कोणता पार्ट खराब आहे ते शोधले
• मीटरने LED चेकिंग केली
• खराब पार्ट काढून नवीन पार्ट बसवले
• मोठ्या हॅलोजन लाईट रिपेअर केली
• स्ट्रीट लाईट रिपेअर करून टेस्टिंग केली
• काम करताना सुरक्षिततेचे नियम पाळले

४) निरीक्षक

या क्लास व प्रॅक्टिकलचे निरीक्षण खालील व्यक्तींनी केले –

• इलेक्ट्रिक सेक्शनचे प्रशिक्षक
• वरिष्ठ टेक्निशियन
• वर्कशॉप इन्स्ट्रक्टर

ते आम्हाला योग्य मार्गदर्शन करत होते आणि चूक असल्यास दुरुस्ती सांगत होते.

५) निष्कर्ष

या LED रिपेअर प्रशिक्षणामुळे मला लाईट दुरुस्तीची चांगली माहिती मिळाली. LED लाईटचे पार्ट्स, चेकिंग पद्धत आणि रिपेअर प्रक्रिया समजली. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केल्यामुळे आत्मविश्वास वाढला. पुढे इलेक्ट्रिक क्षेत्रात काम करताना हा अनुभव उपयोगी ठरेल.

इस्त्री (Iron)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना घरगुती उपकरणांमधील इलेक्ट्रिक इस्त्री (Iron) याबाबत सविस्तर माहिती घेतली. या प्रॅक्टिकलमध्ये इस्त्रीचे भाग ओळखणे, वायरिंग समजून घेणे, बिघाड शोधणे व दुरुस्ती करणे हे प्रत्यक्ष करून शिकायला मिळाले. यामुळे घरगुती उपकरणांचे कामकाज समजण्यास मदत झाली.

२. उद्देश :

1. इलेक्ट्रिक इस्त्रीचे विविध भाग ओळखणे.
2. इस्त्रीतील वायरिंग व कनेक्शन समजून घेणे.
3. इस्त्रीमध्ये येणारे सामान्य बिघाड शोधणे.
4. इस्त्रीची सुरक्षित व योग्य पद्धतीने दुरुस्ती करणे.
5. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल करून कौशल्य विकसित करणे.

३. कृती :

1. प्रथम इलेक्ट्रिक सप्लाय बंद केला.
2. इस्त्री उघडून त्यातील भाग जसे की – हीटिंग एलिमेंट, थर्मोस्टॅट, इंडिकेटर, वायर व प्लग तपासले.
3. खराब वायर किंवा सैल कनेक्शन ओळखले.
4. आवश्यक ते वायर बदलले व योग्य कनेक्शन केले.
5. थर्मोस्टॅट व हीटिंग एलिमेंट तपासले.
6. पुन्हा इस्त्री नीट बसवून सप्लाय देऊन चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण :

1. सैल कनेक्शनमुळे इस्त्री चालू होत नव्हती.
2. काही वायर जळालेल्या आढळल्या.
3. योग्य कनेक्शन केल्यानंतर इस्त्री व्यवस्थित गरम झाली.
4. इंडिकेटर लाईट योग्य प्रकारे चालू-बंद होत होती.

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून मला इलेक्ट्रिक इस्त्रीचे कार्य, त्यातील भाग, वायरिंग व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. घरगुती इलेक्ट्रिक उपकरणांची सुरक्षितपणे दुरुस्ती कशी करावी हे शिकता आले. भविष्यात अशा उपकरणांचे छोटे बिघाड स्वतः दुरुस्त करण्याचा आत्मविश्वास निर्माण झाला.

AC व DC फॅन (FAN)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना घरगुती उपकरणांमधील AC व DC फॅन यांची रचना, कार्यपद्धती व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रशिक्षण घेतले. या प्रॅक्टिकलमध्ये फॅनचे भाग, कनेक्शन, वायरिंग तसेच AC व DC फॅनमधील फरक प्रत्यक्ष पाहून समजून घेतले.

२. उद्देश :

1. AC व DC फॅनचे कार्य समजून घेणे.
2. दोन्ही फॅनमधील रचना व भागांतील फरक ओळखणे.
3. वायरिंग व कनेक्शनमधील फरक समजून घेणे.
4. AC व DC फॅनची सुरक्षित पद्धतीने दुरुस्ती करणे.
5. प्रॅक्टिकलद्वारे तांत्रिक ज्ञान वाढवणे.

३. कृती :

1. प्रथम वीजपुरवठा बंद केला.
2. AC फॅन व DC फॅन वेगवेगळे उघडून त्यांचे भाग तपासले.
3. AC फॅनमध्ये मोटर, कॅपेसिटर, रेग्युलेटर व साधी वायरिंग पाहिली.
4. DC फॅनमध्ये BLDC मोटर, कंट्रोल बोर्ड, ड्रायव्हर सर्किट व सेन्सर तपासले.
5. दोन्ही फॅनमधील वायरिंग व कनेक्शनची तुलना केली.
6. बिघाड ओळखून आवश्यक दुरुस्ती करून चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण : (AC व DC फॅनमधील फरक)

मुद्दा	AC फॅन	DC फॅन
वीजप्रकार	AC वीज	AC → DC रूपांतर
मोटर प्रकार	इंडक्शन मोटर	BLDC मोटर
कॅपेसिटर	आवश्यक	आवश्यक नाही
कंट्रोल	रेग्युलेटर	इलेक्ट्रॉनिक रिमोट
वीज वापर	जास्त	कमी
आवाज	थोडा जास्त	कमी
दुरुस्ती	सोपी	थोडी अवघड

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून मला AC व DC फॅनमधील मुख्य फरक स्पष्टपणे समजले. AC फॅनची रचना साधी असून दुरुस्ती सोपी असते, तर DC फॅन वीज बचत करतो पण त्याची इलेक्ट्रॉनिक सिस्टीम जास्त जटिल असते. या ज्ञानामुळे घरगुती फॅनची योग्य निवड व दुरुस्ती करणे सोपे झाले.

स्टार्टर (Starter)

स्टार्टरSTARTER म्हणजे काय?

स्टार्टर हा इलेक्ट्रिक मोटर सुरक्षितपणे सुरू (Start) करण्यासाठी वापरला जाणारा विद्युत उपकरण आहे. तो मोटरला जास्त करंट, शॉर्ट सर्किट व ओव्हरलोडपासून संरक्षण देतो.

१. प्रस्तावना :

विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना आम्ही जुनी मोटर व स्टार्टर यांचे कार्य, भाग, कनेक्शन व वायरिंग प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकलद्वारे शिकलो. स्टार्टरमुळे मोटर सुरक्षित व नियंत्रित पद्धतीने सुरू होते हे समजले.

२. उद्देश :

1. स्टार्टरचे कार्य समजून घेणे.
2. स्टार्टरमधील भाग ओळखणे.
3. मोटर–स्टार्टर कनेक्शन व वायरिंग शिकणे.
4. बिघाड शोधून दुरुस्ती करणे.

३. कृती :

1. वीजपुरवठा बंद केला.
2. स्टार्टर उघडून कॉन्टॅक्टर, ओव्हरलोड रिले, पुश बटण तपासले.
3. मोटरच्या टर्मिनल बॉक्समध्ये वायरिंग तपासली.
4. सैल/जळालेले कनेक्शन दुरुस्त केले.
5. योग्य कनेक्शन करून चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण :

1. सैल कनेक्शनमुळे मोटर सुरू होत नव्हती.
2. ओव्हरलोड रिले चुकीच्या सेटिंगवर होते.
3. दुरुस्तीनंतर मोटर सुरळीत सुरू झाली.

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून स्टार्टरचे महत्त्व, भाग, वायरिंग व संरक्षण पद्धती समजल्या. मोटर सुरक्षितपणे सुरू करण्याचे ज्ञान मिळाले व आत्मविश्वास वाढला.

तर आम्ही स्टार्टर्स रिले व पट्ट्या चेंज केल्या होत्या

टोटल खर्च	920
मजुरी	120

TOTAL=

1040₹

फ्रिज (FRIDGE)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना घरगुती उपकरणांमधील फ्रिज – Single Door व Double Door यांची रचना, कार्यपद्धती व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केले. या प्रॅक्टिकलमध्ये फ्रिजचे भाग, कनेक्शन, वायरिंग तसेच Single Door व Double Door फ्रिजमधील फरक प्रत्यक्ष पाहून समजून घेतले.

२. उद्देश :

1. फ्रिजचे कार्य समजून घेणे.
2. Single Door व Double Door फ्रिजमधील फरक ओळखणे.
3. फ्रिजमधील मुख्य भाग व वायरिंग समजून घेणे.
4. फ्रिजचे सामान्य बिघाड ओळखून दुरुस्ती करणे.

३. कृती :

1. वीजपुरवठा बंद करून फ्रिज उघडून तपासणी केली.
2. कंप्रेसर, थर्मोस्टॅट, स्टार्ट रिले, ओव्हरलोड प्रोटेक्टर, फॅन (डबल डोअर) तपासले.
3. Single Door फ्रिजमधील साधी वायरिंग व थेट कूलिंग पाहिली.
4. Double Door फ्रिजमधील नो-फ्रॉस्ट सिस्टम, फॅन व कंट्रोल बोर्ड तपासला.
5. सैल कनेक्शन व खराब भाग दुरुस्त करून चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण : (Single Door व Double Door मधील फरक)

मुद्दा	Single Door फ्रिज	Double Door फ्रिज
दार	एक दार	दोन दार
कूलिंग	थेट कूलिंग	नो-फ्रॉस्ट (फॅन)
डीफ्रॉस्ट	मॅन्युअल	ऑटो
वीज वापर	कमी	थोडा जास्त
वायरिंग	साधी	जास्त व इलेक्ट्रॉनिक
दुरुस्ती	सोपी	थोडी अवघड

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून मला Single Door व Double Door फ्रिजमधील फरक, त्यांचे भाग, वायरिंग व दुरुस्ती पद्धती समजल्या. Single Door फ्रिज साधा व कमी खर्चिक असून Double Door फ्रिज आधुनिक व सोयीस्कर आहे. या ज्ञानामुळे फ्रिजची योग्य निवड व दुरुस्ती करणे सोपे झाले.

मिक्सर (Mixer Grinder)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना घरगुती उपकरणांमधील मिक्सर (Mixer Grinder) यांची रचना, कार्यपद्धती व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केले. या प्रॅक्टिकलमध्ये मिक्सरचे भाग ओळखणे, कनेक्शन व वायरिंग समजून घेणे तसेच बिघाड शोधून दुरुस्ती करणे शिकायला मिळाले.

२. उद्देश :

1. मिक्सरचे मुख्य भाग ओळखणे.
2. मिक्सरमधील वायरिंग व कनेक्शन समजून घेणे.
3. मिक्सरमध्ये येणारे सामान्य बिघाड ओळखणे.
4. मिक्सरची सुरक्षित पद्धतीने दुरुस्ती करणे.
5. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकलद्वारे तांत्रिक कौशल्य विकसित करणे.

३. कृती :

1. प्रथम वीजपुरवठा बंद करून मिक्सर उघडला.
2. मिक्सरमधील भाग जसे की – युनिव्हर्सल मोटर, कार्बन ब्रश, स्विच, कॅपेसिटर, वायरिंग तपासली.
3. सैल कनेक्शन व झिजलेले कार्बन ब्रश ओळखले.
4. आवश्यकतेनुसार ब्रश, वायर किंवा स्विच बदलले.
5. योग्य प्रकारे कनेक्शन व वायरिंग करून मिक्सर पुन्हा जोडला.
6. वीजपुरवठा देऊन मिक्सरची चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण :

1. कार्बन ब्रश झिजल्यामुळे मोटर सुरू होत नव्हती.
2. सैल वायरिंगमुळे मिक्सरमध्ये स्पार्क येत होते.
3. दुरुस्ती केल्यानंतर मिक्सर सुरळीत व योग्य वेगाने चालू झाला.

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून मला मिक्सरचे भाग, त्यांची कार्यपद्धती, वायरिंग व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. घरगुती उपकरणांची सुरक्षित व योग्य पद्धतीने दुरुस्ती करण्याचा आत्मविश्वास निर्माण झाला.

इलेक्ट्रिक बाईक (E-Bike)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना E-Bike चे कार्य, रचना व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केले. या प्रॅक्टिकलमध्ये E-Bike मधील भाग, कनेक्शन, वायरिंग समजून घेतली तसेच बिघाड शोधून दुरुस्ती केली. यामुळे इलेक्ट्रिक वाहनांचे मूलभूत ज्ञान मिळाले.

२. उद्देश :

1. E-Bike चे मुख्य भाग ओळखणे.
2. बॅटरी, कंट्रोलर, मोटर यांचे कनेक्शन व वायरिंग समजून घेणे.
3. E-Bike मधील सामान्य बिघाड ओळखणे.
4. E-Bike ची सुरक्षितपणे दुरुस्ती करणे.
5. E-Bike चे फायदे समजून घेणे.

३. कृती :

1. प्रथम E-Bike ची पॉवर सप्लाय (बॅटरी) बंद केली.
2. बॅटरी, कंट्रोलर, मोटर, थ्रॉटल, चार्जर पोर्ट तपासले.
3. वायरिंग व कनेक्शनमध्ये सैल किंवा खराब भाग ओळखले.
4. आवश्यक ते कनेक्शन दुरुस्त केले व खराब वायर बदलल्या.
5. कंट्रोलर व मोटरची चाचणी घेतली.
6. E-Bike पुन्हा जोडून टेस्ट रन घेतला.

४. निरीक्षण :

1. सैल कनेक्शनमुळे मोटर योग्य चालत नव्हती.
2. बॅटरी कनेक्शन कमजोर असल्याने रेंज कमी मिळत होती.
3. दुरुस्ती केल्यानंतर E-Bike सुरळीत व स्मूथ चालू झाली.
4. वायरिंग योग्य केल्यावर चार्जिंग व्यवस्थित झाली.

५. निष्कर्ष (E-Bike चे फायदे) :

1. इंधन खर्च नाही – वीजेवर चालत असल्याने खर्च कमी.
2. पर्यावरणपूरक – धूर व प्रदूषण होत नाही.
3. कमी देखभाल खर्च – इंजिन ऑइल, गिअर नाहीत.
4. शांत चाल – आवाज खूप कमी.
5. वापरण्यास सोपी – चालवायला व चार्ज करायला सोपी.
6. भविष्यासाठी उपयुक्त – इलेक्ट्रिक वाहनांचा वापर वाढत आहे.

E-Bike चे मुख्य पार्ट्स (नावांसह):

1. बॅटरी (Battery)
   वीज साठवते (Lithium-ion / Lead-acid)
2. कंट्रोलर (Controller)
   बॅटरीतील वीज मोटरपर्यंत योग्य प्रमाणात पाठवतो (मेंदू)
3. मोटर (Hub Motor / Mid Drive Motor)
   चाक फिरवण्यासाठी शक्ती देते
4. थ्रॉटल (Throttle)
   वेग कमी-जास्त करण्यासाठी
5. चार्जर (Charger)
   बॅटरी चार्ज करण्यासाठी
6. DC-DC कन्व्हर्टर
   बॅटरीची जास्त वीज लाईट/हॉर्नसाठी कमी करतो
7. डिस्प्ले / मीटर (Display)
   वेग, बॅटरी लेव्हल दाखवतो
8. ब्रेक कट-ऑफ स्विच
   ब्रेक दाबल्यावर मोटर बंद करतो (सेफ्टी)
9. वायरिंग हार्नेस (Wiring)
   सर्व पार्ट्स जोडणाऱ्या वायर

पाणी शुद्धीकरण यंत्र ( Water Filter)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना Water Filter (पाणी शुद्धीकरण यंत्र) याचे कार्य, रचना व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केले. या प्रॅक्टिकलमध्ये वॉटर फिल्टरमधील भाग, कनेक्शन, वायरिंग तसेच बिघाड शोधून दुरुस्ती करणे शिकायला मिळाले.

२. उद्देश :

1. वॉटर फिल्टरचे मुख्य भाग ओळखणे.
2. फिल्टरमधील पाणी कनेक्शन व इलेक्ट्रिकल वायरिंग समजून घेणे.
3. वॉटर फिल्टरमधील सामान्य बिघाड ओळखणे.
4. वॉटर फिल्टरची सुरक्षितपणे दुरुस्ती करणे.
5. वॉटर फिल्टरचे फायदे समजून घेणे.

३. कृती :

1. प्रथम पाण्याचा व वीजपुरवठा बंद केला.
2. वॉटर फिल्टर उघडून सेडिमेंट फिल्टर, कार्बन फिल्टर, RO मेम्ब्रेन, UV लॅम्प, पंप, SMPS तपासले.
3. पाईप कनेक्शन व वायरिंगमध्ये सैल किंवा लीक भाग ओळखले.
4. खराब फिल्टर कॅंडल व जळालेला UV लॅम्प बदलला.
5. योग्य पद्धतीने पाणी कनेक्शन व वायरिंग पुन्हा जोडली.
6. वॉटर सप्लाय व वीज देऊन चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण :

1. फिल्टर कॅंडल जाम झाल्यामुळे पाण्याचा फ्लो कमी होता.
2. UV लॅम्प खराब असल्यामुळे शुद्धीकरण होत नव्हते.
3. सैल पाईप कनेक्शनमुळे पाणी गळत होते.
4. दुरुस्ती केल्यानंतर पाणी स्वच्छ व योग्य दाबाने येऊ लागले.

५. निष्कर्ष (Water Filter चे फायदे) :

1. शुद्ध व सुरक्षित पाणी मिळते.
2. आरोग्य चांगले राहते – पाण्यामुळे होणारे आजार कमी होतात.
3. चव व वास सुधारतो.
4. घरगुती वापरासाठी सोयीस्कर.
5. बाटलीबंद पाण्याचा खर्च वाचतो.
6. दीर्घकालीन आरोग्यास उपयुक्त.

Water Filter चे पार्ट्स – नाव, काम व किमत

अ.क्र.	पार्टचे नाव	काय काम करते	अंदाजे किमत (₹)
1	फिल्टर हाऊसिंग / कॅनिस्टर (2 नग)	फिल्टर कॅंडल ठेवण्यासाठी	₹250 – ₹350 (एक)
2	सेडिमेंट फिल्टर कॅंडल	गाळ, माती, वाळू काढतो	₹100 – ₹200
3	कार्बन फिल्टर कॅंडल	वास, रंग, क्लोरीन काढतो	₹150 – ₹300
4	पाणी पाईप (White Pipe)	पाणी एक पार्टपासून दुसऱ्याला नेतो	₹30 – ₹50 / मीटर
5	इनलेट बॉल व्हॉल्व्ह (Blue handle)	पाणी चालू-बंद करण्यासाठी	₹80 – ₹150
6	एल्बो कनेक्टर (L shape)	पाईप वळवण्यासाठी	₹10 – ₹20 (एक)
7	स्ट्रेट कनेक्टर (Joiner)	दोन पाईप जोडण्यासाठी	₹10 – ₹15 (एक)
8	टीफ्लॉन टेप (White roll)	थ्रेड लीक होऊ नये म्हणून	₹20 – ₹30
9	हाऊसिंग ओपनर / स्पॅनर (Blue ring)	कॅनिस्टर उघडण्यासाठी	₹50 – ₹100
10	मेटल स्टँड / फ्रेम	संपूर्ण फिल्टर बसवण्यासाठी	₹800 – ₹1500

गीझर (Geyser)

१) प्रस्तावना

आजच्या काळात घरगुती विद्युत उपकरणांचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. या उपकरणांची योग्य माहिती, वायरिंग समज आणि दुरुस्तीचे कौशल्य आवश्यक आहे. विज्ञान आश्रम येथे इलेक्ट्रिक कोर्स दरम्यान घरगुती उपकरणांचे कार्य, त्यांचे भाग, वायरिंग व रिपेअरिंग याचे प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण देण्यात आले.

२) उद्देश

1. घरगुती विद्युत उपकरणांची रचना व कार्य समजून घेणे
2. गीझर व इतर उपकरणांचे भाग ओळखणे
3. योग्य वायरिंग पद्धती शिकणे
4. बिघाड शोधणे (Fault Finding)
5. उपकरणांची सुरक्षितपणे दुरुस्ती करणे
6. स्वावलंबन व रोजगारक्षम कौशल्य विकसित करणे

३) कृती

• विज्ञान आश्रम कार्यशाळेत प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केले
• गीझर, फॅन, स्विच, प्लग, होल्डर इत्यादी उपकरणांचे भाग उघडून पाहिले
• प्रत्येक उपकरणाची वायरिंग डायग्राम समजून घेतली
• खराब झालेले भाग (हीटिंग एलिमेंट, थर्मोस्टॅट, स्विच) बदलले
• मल्टीमीटरच्या साहाय्याने टेस्टिंग केली
• सुरक्षितता नियम पाळून रिपेअरिंग पूर्ण केले

४) निरीक्षण

• योग्य वायरिंग केल्यास उपकरण सुरळीत चालते
• लूज कनेक्शनमुळे बिघाड होतो
• योग्य टूल्स वापरल्यास दुरुस्ती सोपी होते
• सेफ्टी नियम महत्त्वाचे आहेत
• प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकलमुळे समज अधिक चांगली होते

५) निष्कर्ष

विज्ञान आश्रम येथे घेतलेल्या इलेक्ट्रिक कोर्समुळे घरगुती विद्युत उपकरणांची माहिती, वायरिंग व रिपेअरिंगचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. गीझर व इतर होम अप्लायन्सची दुरुस्ती स्वतः करता येऊ लागली. या प्रशिक्षणामुळे तांत्रिक कौशल्य वाढले असून भविष्यात रोजगार व स्वयंरोजगारासाठी हा कोर्स अत्यंत उपयुक्त आहे.

अर्थिंग (Earthing)

१) प्रस्तावना

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना अर्थिंग हे महत्त्वाचे प्रॅक्टिकल केले. अर्थिंग म्हणजे विद्युत उपकरणांमधील अनावश्यक किंवा गळती होणारा विद्युत प्रवाह सुरक्षितपणे जमिनीत सोडण्याची प्रक्रिया होय. यामुळे माणसाला विद्युत धक्का बसण्यापासून संरक्षण मिळते तसेच उपकरणांचे नुकसान टाळले जाते.
घरगुती वायरिंग, औद्योगिक यंत्रणा तसेच सोलर सिस्टिममध्ये अर्थिंगला खूप महत्त्व आहे.

२) उद्देश

1. अर्थिंग म्हणजे काय हे समजून घेणे.
2. अर्थिंगचे फायदे व तोटे अभ्यासणे.
3. अर्थिंगसाठी वापरले जाणारे साहित्य ओळखणे.
4. सोलर सिस्टिममध्ये अर्थिंगचे महत्त्व समजून घेणे.
5. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकलद्वारे अर्थिंग कसे केले जाते हे शिकणे.

३) कृती (प्रक्रिया)

1. प्रथम जमिनीत योग्य खोलीचा खड्डा खोदण्यात आला.
2. त्या खड्ड्यात GI पाईप / कॉपर प्लेट उभी बसवण्यात आली.
3. त्यामध्ये चारकोल, मीठ आणि अर्थिंग रोड पावडर (Earthing Powder) टाकण्यात आली.
4. पाईपला अर्थिंग वायर व्यवस्थित जोडण्यात आली.
5. वरून पाणी टाकून जमिनीतील ओलावा राखण्यात आला.
6. ही अर्थिंग सोलर पॅनल, इन्व्हर्टर व इलेक्ट्रिकल बोर्डला जोडण्यात आली.
7. नंतर अर्थिंग टेस्ट करून रेसिस्टन्स तपासण्यात आला.

४) निरीक्षण

1. योग्य अर्थिंग केल्यावर विद्युत गळती कमी झाली.
2. उपकरणांवर येणारा करंट सुरक्षितपणे जमिनीत गेला.
3. सोलर सिस्टिममध्ये अर्थिंग केल्यामुळे इन्व्हर्टर व पॅनल सुरक्षित राहिले.
4. अर्थिंग पावडर वापरल्यामुळे जमिनीचा रेसिस्टन्स कमी झाला.
5. अर्थिंग नसल्यास विद्युत धक्का बसण्याचा धोका वाढतो हे लक्षात आले.

५) निष्कर्ष

या प्रॅक्टिकलमधून मला अर्थिंगचे महत्त्व स्पष्टपणे समजले. अर्थिंगमुळे माणसाचे प्राण सुरक्षित राहतात तसेच विद्युत व सोलर उपकरणांचे नुकसान टाळले जाते. योग्य साहित्य वापरून आणि योग्य पद्धतीने अर्थिंग केल्यास विद्युत प्रणाली अधिक सुरक्षित व कार्यक्षम बनते. त्यामुळे प्रत्येक घर, उद्योग व सोलर सिस्टिममध्ये अर्थिंग करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

Earthing powder	100
Earthing rode	380
Earthing tar	80
	560

सेफ्टी (Safety)

१) प्रस्तावना

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकलचा कोर्स करत असताना सेफ्टी (Safety) प्रॅक्टिकल केली. या प्रॅक्टिकलमध्ये विद्युत काम करताना घ्यावयाची काळजी, शॉर्ट सर्किट झाल्यास काय करावे, तसेच एखाद्या व्यक्तीस विद्युत शॉक लागल्यास कोणते घरगुती उपाय करावेत याची माहिती मिळाली. इलेक्ट्रिकल सेफ्टीमुळे अपघात टाळता येतात आणि जीवित व मालमत्तेचे संरक्षण होते.

२) उद्देश

1. इलेक्ट्रिकल सेफ्टीचे महत्त्व समजून घेणे.
2. शॉर्ट सर्किट झाल्यास घ्यावयाची काळजी (Precautions) शिकणे.
3. विद्युत शॉक लागल्यास तात्काळ करावयाच्या उपायांची माहिती मिळवणे.
4. घरगुती उपायांचे फायदे व तोटे समजून घेणे.
5. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकलद्वारे सुरक्षित पद्धतीने काम करणे शिकणे.

३) कृती (प्रक्रिया)

1. इलेक्ट्रिकल काम करण्यापूर्वी मुख्य स्विच बंद करण्यात आला.
2. हातात इन्सुलेटेड ग्लोव्ह्ज, शूज वापरण्यात आले.
3. वायरिंग तपासून शॉर्ट सर्किटची कारणे समजून घेतली.
4. फ्यूज, MCB आणि ELCB चा वापर कसा करायचा हे शिकवण्यात आले.
5. शॉर्ट सर्किट झाल्यास तात्काळ वीजपुरवठा बंद करणे व सुरक्षित अंतर राखणे शिकवले.
6. विद्युत शॉक लागल्यास पीडित व्यक्तीला कोरड्या लाकडी काठी/प्लास्टिक वस्तूने वेगळे करणे शिकवले.
7. शॉकनंतर प्राथमिक उपचार (First Aid) देण्याचा सराव केला.

४) निरीक्षण

1. सेफ्टी उपकरणांचा वापर केल्यामुळे अपघाताचा धोका कमी झाला.
2. शॉर्ट सर्किटमध्ये घाई न करता योग्य पद्धतीने वीज बंद करणे महत्त्वाचे आहे हे समजले.
3. विद्युत शॉक लागल्यास थेट हात लावणे धोकादायक असते.
4. घरगुती उपाय तात्काळ मदतीसाठी उपयोगी असतात, पण डॉक्टरांचा सल्ला आवश्यक असतो.
5. सेफ्टी नियम पाळल्यास काम अधिक सुरक्षित व सोपे होते.

५) निष्कर्ष

या सेफ्टी प्रॅक्टिकलमुळे मला इलेक्ट्रिकल काम करताना सुरक्षिततेचे महत्त्व समजले. शॉर्ट सर्किट किंवा विद्युत शॉक यासारख्या अपघातांमध्ये योग्य वेळी योग्य कृती केल्यास मोठे नुकसान टाळता येते. घरगुती उपाय तात्पुरते उपयोगी असले तरी गंभीर परिस्थितीत वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे. त्यामुळे प्रत्येक इलेक्ट्रिशियन व सामान्य नागरिकाने इलेक्ट्रिकल सेफ्टी नियम पाळणे गरजेचे आहे.

गेस्ट होस्टेल वायरिंग

१) प्रस्तावना

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना गेस्ट होस्टेल वायरिंग हा प्रत्यक्ष प्रोजेक्ट निवडला. या प्रोजेक्टचा उद्देश प्रत्यक्ष इमारतीमध्ये पूर्ण वायरिंग सिस्टिम कशी डिझाईन करायची, बसवायची व सुरक्षितपणे चालू करायची हे शिकणे होता.
या प्रोजेक्टमध्ये सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत सर्व काम आम्ही स्वतः केले, जसे की डायग्राम काढणे, मार्किंग करणे, मटेरियल खरेदी करणे, वायरिंग करणे, बोर्ड भरणे, MCB बसवणे आणि अर्थिंग करणे. त्यामुळे आम्हाला थिअरीसोबत प्रॅक्टिकल ज्ञान मिळाले.

२) उद्देश

1. गेस्ट होस्टेलसाठी योग्य वायरिंग प्लॅन तयार करणे.
2. डायग्रामप्रमाणे प्रत्यक्ष साइटवर काम करणे शिकणे.
3. सेफ्टी नियम पाळून इलेक्ट्रिकल काम करणे.
4. मार्किंग, पट्टी फिटिंग आणि वायरिंगचा अनुभव घेणे.
5. स्विच बोर्ड, MCB बोर्ड आणि अर्थिंग कनेक्शन करणे शिकणे.
6. मटेरियल निवड व खरेदी कशी करायची हे समजून घेणे.
7. खर्चाचा अंदाज (आर्थिक नियोजन) लावणे शिकणे.
8. टीमवर्क, टाइम मॅनेजमेंट आणि जबाबदारीने काम करणे शिकणे.

३) कृती (प्रक्रिया)

1. सर्वप्रथम गेस्ट होस्टेलची पाहणी करण्यात आली.
2. कुठे लाईट पॉईंट, फॅन पॉईंट, प्लग पॉईंट व स्विच बोर्ड येणार याचा डायग्राम काढण्यात आला.
3. डायग्रामप्रमाणे लेझर मशीन वापरून अचूक मार्किंग करण्यात आले.
4. मार्किंगनंतर पट्टी (PVC पट्टी) फिटिंग करून घेतली.
5. आवश्यक मटेरियलची यादी तयार केली.
6. गावामध्ये जाऊन वायर, स्विच, सॉकेट, MCB, बोर्ड, पट्टी इत्यादी मटेरियल खरेदी केली.
7. खरेदी करताना योग्य दर्जाचे आणि योग्य रेटचे मटेरियल कसे निवडायचे हे शिकलो.
8. पट्टीमध्ये योग्य साईजची वायर टाकून वायरिंग पूर्ण केली.
9. स्विच बोर्ड भरले आणि कनेक्शन व्यवस्थित केले.
10. MCB बोर्ड भरणे व त्याचे कनेक्शन शिकले.
11. संपूर्ण वायरिंगनंतर अर्थिंग करण्यात आली.
12. शेवटी सर्व पॉईंट्स चेक करून टेस्टिंग करण्यात आली.

४) निरीक्षण

1. डायग्राम असल्यामुळे काम नियोजनबद्ध आणि सोपे झाले.
2. लेझर मार्किंगमुळे काम अचूक आणि सरळ झाले.
3. पट्टी फिटिंग योग्य केल्यामुळे वायरिंग नीट आणि सुरक्षित झाली.
4. चांगल्या दर्जाचे मटेरियल वापरल्यामुळे वायरिंग टिकाऊ झाली.
5. MCB मुळे सेफ्टी वाढली.
6. अर्थिंग केल्यामुळे विद्युत धोक्याचा धोका कमी झाला.
7. टीममध्ये काम केल्यामुळे वेळेचे योग्य नियोजन झाले.
8. प्रत्यक्ष काम करताना आत्मविश्वास वाढला.

५) निष्कर्ष

या गेस्ट होस्टेल वायरिंग प्रोजेक्टमधून मला इलेक्ट्रिकल क्षेत्रातील खूप महत्त्वाचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. मी मार्किंग, पट्टी फिटिंग, वायरिंग, बोर्ड भरणे, MCB बसवणे, अर्थिंग करणे हे सर्व काम स्वतः शिकले.
याशिवाय मटेरियल खरेदी, खर्चाचा अंदाज (आर्थिक ज्ञान), टाइम मॅनेजमेंट आणि टीमवर्क यासारख्या कौशल्यांचा विकास झाला.
हा प्रोजेक्ट माझ्या भविष्यातील इलेक्ट्रिकल कामासाठी खूप उपयोगी ठरेल आणि मला एक जबाबदार व कुशल इलेक्ट्रिशियन बनण्यास मदत करेल.

गेस्ट होस्टेल वायरिंग ची कॉस्टिंग

अ.क्र	मालाचे नाव / साहित्य	नग / मीटर	दर (₹)	एकूण किंमत (₹)
1	Angle holder	27	30	810
2	16 Amp Socket	3	145	435
3	16 Amp Switch	3	75	225
4	6 Amp Socket	24	45	1080
5	6 Amp Switch	44	22	968
6	Ceiling Rose	6	20	120
7	Zero Bulb	3	40	120
8	Tube Light	8	200	1600
9	Adapter	12	20	240
10	Regulator	5	280	1400
11	Insulation Tape	10	10	100
12	3 Module	2	60	120
13	2 Module	3	80	240
14	6 Module	10	120	1200
15	16 Amp Module (S.S)	2	160	320
16	MCB SP	3	150	450
17	MCB 40 Amp	1	590	590
18	Fuse	16	20	320
19	D-Hook	6	40	240
20	Square Box	32	10	320
21	Rawl Plug	21	15	315
22	Bottom Holder	4	30	120
23	Tie	1	160	160
24	2.5 sq mm Wire (Red & Black)	2	3565	7130
25	1 sq mm Wire (R,B,G)	3	1640	4920
26	1 sq mm Wire (Yellow – 45m)	1	820	820
27	Indicator	3	80	240
28	0.75 inch Patti	17	45	765
29	1 inch Patti	70	50	3500
30	35×8 Patti	10	80	800
31	3 Module Plate	2	65	130
32	6 Module Plate	10	135	1350
33	12 Module Plate	3	230	690
34	12 Module Surface	3	150	450
35	Earthing Rod	1	380	380
36	Earthing Powder	1	100	100
37	Earthing Tar	1	80	80

एकूण मटेरियल खर्च = ₹ 32,848 /-

Plan diagram