डिझेल इंजिन
१) प्रस्तावना
डिझेल इंजिन हे अंतर्गत ज्वलन (Internal Combustion) प्रकारातील इंजिन आहे. यामध्ये इंधन म्हणून डिझेल वापरले जाते. या इंजिनाचा शोध Rudolf Diesel यांनी 1890 च्या सुमारास लावला. डिझेल इंजिन हे पेट्रोल इंजिनपेक्षा जास्त कार्यक्षम (efficient) असून ट्रॅक्टर, जनरेटर, ट्रक, बस आणि पाण्याच्या पंपामध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते.
२) उद्देश
- डिझेल इंजिनची रचना व कार्य समजून घेणे.
- इंजिनचे मुख्य भाग ओळखणे.
- डिझेल इंजिन कसे चालते हे शिकणे.
- चार स्ट्रोक कार्यपद्धती (Four Stroke Cycle) समजून घेणे.
३) साहित्य
- डिझेल इंजिन मॉडेल / प्रत्यक्ष इंजिन
- डिझेल इंधन
- स्पॅनर सेट
- स्क्रू ड्रायव्हर
- स्वच्छ कापड
- इंधन टाकी
- बॅटरी (सेल्फ स्टार्ट असल्यास)
४) कृती
- इंजिनची बाह्य तपासणी केली.
- इंधन टाकीत डिझेल भरले.
- इंजिनचे मुख्य भाग जसे की सिलेंडर, पिस्टन, क्रॅंकशाफ्ट, फ्युएल इंजेक्टर यांची ओळख करून घेतली.
- इंजिन सुरू केले आणि त्याची कार्यपद्धती पाहिली.
- चार स्ट्रोक प्रक्रिया निरीक्षण केली:
- सक्शन स्ट्रोक – हवा सिलेंडरमध्ये जाते.
- कंप्रेशन स्ट्रोक – हवा दाबली जाते.
- पॉवर स्ट्रोक – डिझेल इंजेक्शन होऊन स्फोट होतो व पिस्टन खाली सरकतो.
- एग्झॉस्ट स्ट्रोक – जळलेली वायू बाहेर टाकली जाते.
५) निरीक्षण
- डिझेल इंजिनमध्ये स्पार्क प्लग नसतो.
- हवा जास्त दाबल्यामुळे इंधन आपोआप पेटते.
- इंजिन जास्त टॉर्क निर्माण करते.
- आवाज पेट्रोल इंजिनपेक्षा जास्त असतो.
६) निष्कर्ष
डिझेल इंजिन हे जास्त कार्यक्षम आणि टिकाऊ आहे. जास्त भार वाहून नेण्यासाठी व शेतीकामासाठी हे उपयुक्त आहे. कमी इंधनात जास्त काम करण्याची क्षमता असल्यामुळे औद्योगिक व कृषी क्षेत्रात डिझेल इंजिनचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
