आरोग्य शिबिर (HEALTH CAMP)
प्रस्तावना:- हे कॅम्प आणि आश्रम मध्ये आयोजित केलता या कायम मध्ये आणि आश्रम मधील सर्व विद्यार्थ्यांचे आरोग्य तपासणी केली
उद्देश:- हा प्रोजेक्टचा उद्देश आश्रम मधील विद्यार्थ्यांचे आरोग्य तपासणी व त्यांना आरोग्य बद्दल माहिती सांगणे
सर्वे:- आम्ही आश्रम मधील सर्वे केला व बऱ्याच विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आरोग्य बद्दल माहिती नव्हती व बीपी शुगर इतर काही तर त्यांना ती माहिती मिळवा म्हणून आम्ही कॅम्प आयोजित केलता
विज्ञान आश्रमच्या माध्यमातून आरोग्य तपासणी शिबिर
परिचय:
मी विज्ञान आश्रममार्फत आरोग्य तपासणी शिबिरात भाग घेतला. या प्रकल्पाचा उद्देश गावातील नागरिकांच्या आरोग्याची माहिती घेणे व त्यांच्यात आरोग्याबद्दल जागरूकता निर्माण करणे होता. शिबिरात मी विविध लोकांची माहिती गोळा केली आणि आरोग्य तपासण्या केल्या.
मी केलेली कामे:
या हेल्थ कॅम्पमध्ये मी खालील तपासण्या केल्या:
- रक्तगट (Blood Group)
- हिमोग्लोबिन (Hemoglobin)
- उंची (Height)
- वजन (Weight)
- रक्तदाब (Blood Pressure)
तपासणीसाठी लागणारी उपकरणे:
- BP अप्परॅटस (Digital आणि Mercury दोन्ही प्रकारचे)
- हिमोग्लोबिन तपासण्याचे किट
- Blood Group Testing Kit
- Height Measure Scale
- Weighing Machine
- BMI
- 1.what is BMI?
- #.mujhe simple calculation used to access whether provisions had that body weight for their height
- एक साथ गणित आहे जे व्यक्तीची उंचीच्या मानाने आरोग्यदायी वजन असेल का हे मूल्यांकन करण्यास मदत करते
- BMI महत्व
- #.एखाद्या व्यक्ती कमी वजनात आहे सामान्य वजनात आहे जाड आहे किंवा मोठा आहे हे ओळखण्यासाठी मदत करते
- # . वजनाच्या संबंधित आरोग्य समस्यांसाठी (जसं की मधुमेह हृदयरोग) एक स्प्रिंग टूल म्हणून उपयुक्त आहे.
- BMI Formula
- #. Underweight =<18.5
- #. Normal weight = 18.5 To 24.9
- #. Overweight = 25 To 29.9
- #. Obesity = >_ 30
केक (CAKE)
१) प्रस्तावना
विज्ञान आश्रमातील फूड लॅबमध्ये १५ दिवसांच्या प्रशिक्षणादरम्यान शाकाहारी (Veg) केक तयार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया प्रत्यक्ष शिकवण्यात आली. या प्रशिक्षणात केकसाठी लागणारे साहित्य, त्यांची नावे, योग्य प्रमाण, मिक्सिंग पद्धत, क्रीम तयार करणे, ओव्हन ऑपरेट करणे तसेच अन्नस्वच्छता (Hygiene) यांचे महत्त्व समजले. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकलद्वारे Veg केक यशस्वीरीत्या तयार करण्यात आला.
२) उद्देश
- Veg केकसाठी लागणारे साहित्य ओळखणे.
- अंड्यांशिवाय केक बॅटर तयार करण्याची प्रक्रिया शिकणे.
- क्रीम मिक्सिंग व केक डेकोरेशन समजणे.
- ओव्हन सुरक्षित व योग्य तापमानावर ऑपरेट करणे.
- फूड लॅबमधील स्वच्छता व सुरक्षिततेचे नियम पाळणे.
३) कृती
(अ) Veg केकसाठी लागणारे साहित्य
- मैदा
- साखर (पिठीसाखर)
- बटर / तेल
- दूध
- दही (अंड्यांचा पर्याय)
- बेकिंग पावडर
- बेकिंग सोडा
- व्हॅनिला एसेंस
(ब) क्रीमसाठी साहित्य
- फ्रेश क्रीम / व्हिपिंग क्रीम
- पिठीसाखर
- व्हॅनिला एसेंस
(क) केक बनवण्याची प्रक्रिया
- सर्व साहित्य योग्य प्रमाणात मोजून घेतले.
- मैदा, बेकिंग पावडर व बेकिंग सोडा चाळून घेतले.
- बटर व साखर चांगली फेटून क्रीमी मिश्रण तयार केले.
- त्यात दही, दूध व व्हॅनिला एसेंस घालून बॅटर तयार केला.
- तयार बॅटर केक टिनमध्ये ओतला.
- ओव्हन 160–180°C तापमानावर प्री-हीट करून केक बेक केला.
(ड) क्रीम प्रक्रिया
- क्रीम थंड अवस्थेत योग्य वेगाने फेटली.
- आवश्यक घट्टपणा आल्यानंतर केकवर क्रीम डेकोरेशन केले.
(ई) स्वच्छता (Hygiene)
- एप्रन, कॅप व हातमोजे वापरले.
- स्वच्छ भांडी व उपकरणे वापरली.
- कामानंतर कार्यक्षेत्र स्वच्छ केले.
४) निरीक्षक (Observation)
- Veg साहित्य वापरून केक मऊ व चविष्ट तयार झाला.
- योग्य तापमानामुळे केक समानरीत्या बेक झाला.
- स्वच्छतेमुळे केकची गुणवत्ता चांगली राहिली.
५) निष्कर्ष
विज्ञान आश्रमातील फूड लॅब प्रशिक्षणामुळे Veg केक तयार करण्याचे संपूर्ण प्रात्यक्षिक ज्ञान मिळाले. अंड्यांशिवाय केक बनवण्याची योग्य पद्धत, क्रीम मिक्सिंग, ओव्हन ऑपरेशन व हायजिन यांचे महत्त्व समजले. या प्रशिक्षणामुळे फूड प्रोसेसिंगमधील कौशल्य वाढले व भविष्यात स्वतः Veg केक तयार करण्याचा आत्मविश्वास निर्माण झाला.
पाव (Pav)
प्रस्तावना
आपल्या महाराष्ट्रात पाव नाश्त्याला खूप प्रमाणात खाल्ला जातो . मग तो मिसळ पाव , वडा पाव ,भजी पाव अशे इत्यादी प्रकारचे नाश्ताआहे . हा प्रोजेक्ट पाव बनवण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजावतो.
उद्देश
- पाव तयार करण्याची प्रक्रिया समजून घेणे.
- बेकिंगमधील फर्मेंटेशन, ओव्हन तापमान आणि वेळ यांची माहिती घेणे.
- स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षा यांचा अभ्यास करणे.
- छोटा व्यवसाय उत्पादनाची मूलभूत माहिती मिळवणे.
साहित्य
- मैदा
- यीस्ट
- साखर
- मीठ
- कोमट पाणी
- तेल/बटर
- मिक्सिंग बाउल
- मोजमाप कप
- ओव्हन / तंदूर
- पाव ट्रे
प्रक्रिया
(1) पीठ मळून घेणे
- एका भांड्यात पीठ, साखर, मीठ एकत्र मिसळा.
- यीस्ट कोमट पाण्यात सक्रिय करा.
- हे मिश्रण पिठात घालून नरम कणिक मळा.
- थोडे तेल लावून कणिक झाकून ठेवा.
(2) फर्मेंटेशन
- पीठ 1–2 तास झाकून ठेवावी.
- पिठाच्या दुप्पट झाल्यावर ते तयार झाल्याचे समजते.
(3) पावांना आकार देणे
- पीठाचे छोटे समान गोळे बनवा.
- तेल लावलेल्या पाव ट्रेमध्ये गोळे एका रांगेत ठेवा.
(4) दुसरे फर्मेंटेशन
- ट्रेमधील गोळे 20–30 मिनिटे फुलू द्या.
- गोळे एकमेकांना लागतील इतके फुलतात.
(5) बेकिंग
- ओव्हन गरम करून पाव ट्रे त्यात ठेवा.
- साधारण 12–15 मिनिटे बेक करा.
- पाव सोनेरी तपकिरी झाल्यावर बाहेर काढा.
(6) थंड करणे
- पाव पूर्ण थंड झाल्यावर त्यांना ट्रेमधून काढा.
निरीक्षण
- फर्मेंटेशन योग्य झाले तर पाव हलका व मऊ तयार होतो.
- ओव्हनचे तापमान जास्त असल्यास पाव जळू शकतो.
- कमी बेकिंग वेळेत पाव कच्चा राहतो.
- योग्य प्रमाणात यीस्ट वापरल्यास पाव चांगला फुलतो.
निष्कर्ष
या प्रोजेक्टमधून पाव बनवण्याच्या संपूर्ण प्रक्रियेची माहिती मिळाली. फर्मेंटेशन, तापमान, स्वच्छता आणि साहित्याचे प्रमाण यांचा पावाच्या गुणवत्तेवर मोठा परिणाम होतो. योग्य पद्धतीने काम केले तर आपण घरगुती पण व्यवसाय करू शकतो .
कॉस्टिंग
| मटेरियल | वजन | दर /kg | किमत |
| मैदा | 7 kg | 40/kg | 280 |
| इस्ट | 150gm | 160/kg | 2400 |
| साखर | 150gm | 41/kg | 6.15 |
| मिठ | 120gm | 15/kg | 1.8 |
| ब्रेड इमपुअर | 14gm | 130/50gm | 3.64 |
| ओव्हन चार्जेस | 1 unit | 14rs/unit | 14.00 |
| तेल | 100gm | 130/kg | 13.00 |
| मंजूर =३५% | 342.59 119.90 ———– 465.4965 |
