भाजणी चकली
प्रस्तावना
भाजणी चकली ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक आणि अतिशय लोकप्रिय अशी एक खमंग, कुरकुरीत स्नॅक आहे. दिवाळीच्या फराळात तिचे विशेष स्थान असून बहुतेक घरांत भाजणी करूनच चकल्या बनविण्याची पद्धत आढळते. भात, उडीद, हरभरा, मूग, जिरं आणि तीळ यांच्या योग्य प्रमाणात केलेल्या भाजणीमुळे चकलीला मिळणारा सुवास आणि चव अधिक समृद्ध होते. सुवर्णरंगी, स्पायरल आकाराच्या या चकल्या केवळ खाण्यातच नाही तर बनविण्याच्या प्रक्रियेतही घरात उत्साह आणि आनंदाची भावना निर्माण करतात. कुरकुरीतपणा, सुगंध आणि दीर्घकाळ टिकून राहण्याची क्षमता या गुणांमुळे भाजणी चकली सर्व वयोगटातील लोकांची आवडती बनली आहे.
उद्देश :
- भाजणी चकली बनविण्यासाठी लागणारी सामग्री व तिचे गुणधर्म समजून घेणे.
- भाजणी तयार करण्याची प्रक्रिया तपशीलवार अभ्यासणे.
- चकली बनविण्याची पद्धत प्रत्यक्ष करून पाहणे व कौशल्य विकसित करणे.
- या पारंपरिक खाद्यपदार्थाचे सांस्कृतिक व सणवारातील महत्त्व समजून घेणे.
- घरगुती खाद्यपदार्थांमधील पौष्टिक घटकांचा अभ्यास करणे.
- आरोग्यदायी व स्वच्छ पद्धतीने स्नॅक तयार करण्याचे ज्ञान मिळवणे.
- स्थानिक पाककला परंपरेचे संवर्धन व पुढील पिढीकडे हे ज्ञान पोहोचवणे.
साहित्य
1) तांदूळ – 2 किलो
2) चना डाळ – 1 किलो
3) उडीद डाळ – 500 gm
4) मूग डाळ – 250 gm
5) साबूदाणा – 250 gm
6) पोहे – 200 gm
7) धने – 200 gm
8) जिरे – 100 gm
9) गहू – 200 gm
कृती
एक किलो तांदूळ स्वच्छ पाण्यात धुवा.
त्यानंतर तांदूळ साध्या पाण्यात भिजत टाका.
दररोज ठराविक वेळी पाणी बदलत तीन दिवस भिजू द्या.
तीन दिवसांनंतर तांदूळ पाण्यातून काढून सूती (कोरड्या) कपड्यावर पसरवा.
तांदूळ पूर्णपणे कोरडे न होता थोडे ओलसर राहतील इतपत वाळू द्या.
हे तांदूळ मिक्सर किंवा गिरणीतून बारीक पीठ करून घ्या.
तयार झालेल्या पीठात गरम किंवा साधे पाणी थोडे थोडे घालत मळून, एकजीव गोळा तयार करा.
त्या पिठाचे छोटे–छोटे गोळे करून एका डब्यात किंवा भांड्यात ठेवा.
जेव्हा अनारसे करायचे असतील, तेव्हा एक गोळा घेऊन त्यात
एक-दोन चमचे साखरेची पाक (किंवा गूळपाक)
किंवा आवडीप्रमाणे तूप
घालून नीट मळून घ्या.
आता एका सारख्या आकाराचे अनारसे (आकार देऊन) बनवा.
कढईत तेल/तूप गरम करून मध्यम आचेवर अनारसे तळून घ्या.
निरीक्षण
- तांदूळ भिजवण्याची प्रक्रिया
- तांदूळ तीन दिवस भिजवून ठेवले असता ते मऊ होतात.
- दररोज पाणी बदलल्याने तांदळाला ताजी चव व स्वच्छता राखली जाते.
- तांदूळ सुकवताना
- तांदूळ पूर्ण कोरडे न करता थोडे ओलसर ठेवले असता पीठ बारीक आणि मऊ बनते.
- खूप कोरडे तांदूळ बारीक दळले जात नाहीत.
- पीठाची एकसारखेपणा
- तांदूळ ओलसर असल्यामुळे दळलेले पीठ मऊ, बारीक व गाठी नसलेले मिळते.
- पाणी घालून मळलेले पीठ हाताला चिकटत नाही आणि लवचिक होते.
- गोळे करून ठेवणे
- पीठाचे गोळे आधीच बनवून ठेवल्याने अनारसे करताना वेळ वाचतो.
- गोळे ठेवताना ते कोरडे पडत नाहीत.
- पाक/तूप घालून मळणे
- साखरेची पाक किंवा गूळपाक घातल्याने अनारसांना गोडपणा आणि चमक येते.
- नीट मळल्यास अनारसे फुटत नाहीत.
- अनारसांचा आकार देणे
- गोळे मऊ असल्याने आकार देणे सोपे जाते.
- सर्व अनारसे एकसारखे दिसतात.
- तळताना दिसणारी बदल
- मध्यम आचेवर तळल्यास अनारसे सोनेरी रंगाचे होतात.
- आच जास्त असेल तर बाहेरून कडक आणि आतून कच्चे राहण्याची शक्यता असते.
निष्कर्ष
अनारसे तयार करण्यासाठी तांदूळ तीन दिवस भिजवून ठेवल्याने ते मऊ, स्वच्छ आणि सडसडीत होतात. थोडे ओलसर असतानाच दळल्यामुळे पीठ अतिशय बारीक व एकसारखे मिळते, जे अनारसांच्या गुणवत्तेसाठी महत्त्वाचे असते. पाण्यात मळलेले व नंतर गोळे करून ठेवलेले पीठ तळताना फुटत नाही आणि सहज आकार धरण्यास मदत करते. पाक किंवा तूप घालून मळल्याने अनारसे गोड, चमकदार आणि नरम बनतात. योग्य तापमानावर तळल्याने अनारसे सोनेरी रंगाचे, फुललेले आणि चवदार तयार होतात.
एकूणच, योग्य पद्धतीने भिजवणे, वाळवणे, पीठ दळणे आणि तळणे या सर्व टप्प्यांचे नीट पालन केल्यास अनारसे नेहमी उत्तम, कुरकुरीत आणि स्वादिष्ट तयार होतात.
| मटेरियल | वजन | दर \केजी | किंमत |
| तांदूळ | 2 किलो | 60 Rs | 120.00 |
| चनाडाळ | 1 किलो | 10 rs | 90.00 |
| मुंगडाळ | 250 gm | 120 rs | 30.00 |
| उडूत डाळ | 500 gm | 120 rs | 60.00 |
| साबूदाणा | 250 gm | 60 rs | 15.00 |
| पोहे | 200 gm | 60 rs | 15.00 |
| धने | 200 gm | 150 rs | 30.00 |
| जिरे | 100 gm | 600 rs | 60.00 |
| गहू | 200 gm | 50 rs | 10.00 |
| गॅस चार्जेस | 180 gm | 1650 rs | 15.63 |
| दालन चार्जेस | 4 किलो | 19kg 10 rs | 40.00 \485.63\ |