हायड्रोमार्कर
१) प्रस्तावना
हायड्रोमार्कर हे पावसाचे पाणी किंवा पाण्याची पातळी मोजण्यासाठी वापरले जाणारे साधे उपकरण आहे. याचा उपयोग हवामान निरीक्षण, शेती तसेच पर्यावरण अभ्यासात केला जातो. शालेय प्रयोगात हायड्रोमार्कर साध्या साहित्यापासून तयार करता येतो.
२) उद्देश
- पावसाचे प्रमाण मोजणे
- पाण्याची पातळी निरीक्षण करणे
- विद्यार्थ्यांना मोजमाप व निरीक्षणाची सवय लावणे
- हवामानातील बदलांचा अभ्यास करणे
३) कृती
- एक पारदर्शक बाटली घ्यावी.
- बाटलीचा वरचा भाग कापून उलटा करून फनेलसारखा बसवावा.
- बाटलीवर सेंटीमीटरमध्ये मोजमापाच्या खुणा काढाव्यात.
- उघड्या जागेत बाटली स्थिर ठेवावी.
- पाऊस पडल्यानंतर बाटलीतील पाण्याची उंची नोंदवावी.
४) निरीक्षक
- दररोज किंवा प्रत्येक पावसानंतर पाण्याची पातळी तपासली.
- जास्त पावसाच्या दिवशी पाण्याची पातळी अधिक आढळली.
- कमी पावसात पातळी कमी नोंदली गेली.
५) निष्कर्ष
हायड्रोमार्करच्या साहाय्याने पावसाचे प्रमाण सो
पद्धतीने मोजता येते. हे उपकरण स्वस्त, उपयुक्त आणि शैक्षणिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. यामुळे हवामान निरीक्षणाची मूलभूत समज विकसित होते
बायोगॅस
प्रस्तावना
बायोगॅस हा सेंद्रिय कचऱ्यापासून तयार होणारा पर्यावरणपूरक इंधन वायू आहे. शेण, भाजीपाला कचरा, अन्नाचे उरलेले पदार्थ इत्यादींपासून बायोगॅस तयार केला जातो. हा वायू स्वयंपाक, वीज निर्मिती व इंधन म्हणून वापरला जातो.
उद्देश
- सेंद्रिय कचऱ्याचा योग्य उपयोग करणे
- पर्यावरणपूरक इंधन तयार करणे
- इंधनाची बचत करणे
- प्रदूषण कमी करणे
कृती
- शेण व पाणी समप्रमाणात मिसळले.
- हे मिश्रण बंद टाकीत (बायोगॅस प्लांट) टाकले.
- टाकी हवाबंद ठेवली.
- काही दिवसांनंतर त्यातून वायू तयार होऊ लागला.
- तयार झालेला वायू वापरण्यासाठी साठवला.
निरीक्षक
- काही दिवसांनंतर वायू तयार झाल्याचे आढळले.
- वायू पेटल्यावर निळसर ज्वाला दिसली.
- उरलेला पदार्थ खत म्हणून उपयोगी ठरला.
निष्कर्ष
बायोगॅस हा स्वच्छ, स्वस्त आणि पर्यावरणास उपयुक्त इंधन आहे. यामुळे कचऱ्याचा योग्य वापर होतो व प्रदूषण कमी होते. बायोगॅसचा वापर केल्यास शाश्वत ऊर्जा मिळते.
