१. शेतकऱ्याची ओळख:
आम्ही प्रगतिशील दुग्धव्यवसाय करणाऱ्या शेतकऱ्याच्या गोठ्याला शैक्षणिक भेट दिली.
त्यांनी आधुनिक दुग्धव्यवसाय, मूल्यवर्धित उत्पादने आणि नैसर्गिक शेती याबद्दल सविस्तर माहिती दिली.
२. गोठ्याची माहिती:
शेतकऱ्याच्या गोठ्यात सुमारे 130 गिर जातीच्या गायी आहेत. गोठा हवेशीर, स्वच्छ आणि आधुनिक पद्धतीने बांधलेला आहे. प्रत्येक गायीसाठी पुरेशी जागा उपलब्ध आहे.
३. गायींची काळजी व स्वच्छता :
गायींना रोज वेळेवर संतुलित हिरवा चारा, सुका चारा, पशुखाद्य आणि स्वच्छ पिण्याचे पाणी दिले जाते. नियमित आरोग्य तपासणी, लसीकरण, गोठ्याची स्वच्छता आणि निर्जंतुकीकरण केले जाते.
४. दूध काढण्याची प्रक्रिया:
दूध काढण्यापूर्वी गायींचे सड व हात स्वच्छ धुतले जातात. त्यानंतर स्वच्छ पद्धतीने दूध काढून ते गाळले जाते आणि योग्य तापमानात साठवले जाते.
५. दुधापासून तयार होणारे उत्पादने:
या गोठ्यात दूध थेट विकले जात नाही. दुधापासून तूप, दही, ताक, लोणी, पनीर, श्रीखंड, लस्सी, बासुंदी, खवा इत्यादी नैसर्गिक दुग्धजन्य पदार्थ तयार करून विकले जातात. त्यामुळे अधिक नफा मिळतो.
६. शेणापासून तयार होणारी उत्पादने:
गायीच्या शेणाचा पूर्ण उपयोग केला जातो. शेणापासून सेंद्रिय खत, गांडूळ खत, धूप, अगरबत्ती, साबण, शेणकांड्या, दिवे यांसारखी पर्यावरणपूरक उत्पादने तयार केली जातात.
७. गोमूत्रापासून तयार होणारी उत्पादने:
गायीच्या गोमूत्रापासून गोमूत्र अर्क, आयुर्वेदिक औषधे, फिनाइल, नैसर्गिक कीटकनाशक, हँडवॉश, साबण, जंतुनाशक द्रावण इत्यादी आयुर्वेदिक उत्पादने तयार केली जातात.
८. उत्पादनांची विक्री:
दूध, दुग्धजन्य पदार्थ, शेणापासून तयार केलेली उत्पादने आणि गोमूत्रापासून तयार केलेली आयुर्वेदिक उत्पादने थेट ग्राहकांना विकली जातात. त्यामुळे उत्पादनांना योग्य दर मिळतो आणि शेतकऱ्याचे उत्पन्न वाढते.
९. आम्हाला मिळालेली माहिती:
या भेटीद्वारे आधुनिक गोठा व्यवस्थापन, गिर गायींचे संगोपन, दूध प्रक्रिया, शेण व गोमूत्राचा योग्य वापर,मूल्यवर्धित उत्पादने तयार करण्याची पद्धत आणि नैसर्गिक दुग्धव्यवसाय याबद्दल प्रत्यक्ष अनुभव व उपयुक्त माहिती मिळाली.
