नर्सरी मॅनेजमेंट :
नर्सरी व्यवस्थापन :
- सर्वप्रथम नर्सरीसाठी जागेची निवड केली जाते. जागेमध्ये पाण्याची सोय, चांगला निचरा, सूर्यप्रकाश आणि वाहतुकीची सुविधा असणे आवश्यक असते.
- त्यानंतर नर्सरीची स्वच्छता करून आवश्यक साहित्य जसे की सीडलिंग ट्रे, कोकोपीट, पॉलीबॅग, माती, वाळू, गांडूळखत, फवारणी पंप इत्यादी तयार ठेवले जातात.
नर्सरीमध्ये फळझाडे :
- फळझाडे (आंबा, पेरू, लिंबू, चिंच, जांभूळ, सीताफळ),
- फुलझाडे (गुलाब, झेंडू, जास्वंद, मोगरा),
- आयुर्वेदिक/औषधी वनस्पती (तुळस, कोरफड, अश्वगंधा, कडुनिंब, शतावरी),
- वनझाडे तसेच भाजीपाला पिके (टोमॅटो, मिरची, वांगी, काकडी, कोबी, फ्लॉवर) यांची रोपे तयार केली जातात.
बीजनिवड :
- चांगले व उगवणक्षम बियाणे निवडून आवश्यक असल्यास बीजप्रक्रिया केली जाते.
- त्यानंतर सीडलिंग ट्रेमध्ये कोकोपीट भरून प्रत्येक कप्प्यात एक बी योग्य खोलीवर लावले जाते.
- हलक्या फवाऱ्याने पाणी देऊन ट्रे नेटहाऊस किंवा सावलीच्या ठिकाणी ठेवली जाते.
त्याची काळजी :
- नियमित पाणी, योग्य तापमान आणि आर्द्रता यामुळे काही दिवसांत बियांची उगवण होऊन लहान रोपे तयार होतात.
- रोपे 2 ते 4 पाने आल्यावर ती काळजीपूर्वक ट्रेमधून काढली जातात.
प्रक्रिया:
- पॉलीबॅगमध्ये माती, वाळू आणि गांडूळखत यांचे योग्य मिश्रण भरले जाते. त्यामध्ये तयार झालेली रोपे लावून लगेच पाणी दिले जाते.
- त्यानंतर दररोज आवश्यकतेनुसार पाणी, खत व्यवस्थापन, तण काढणे, किड व रोग नियंत्रण आणि स्वच्छता यांची नियमित काळजी घेतली जाते.
रोपे पूर्ण वाढ झाल्यावर :
- त्यांना बाहेरील वातावरणाची सवय (हार्डनिंग) करून शेतात लागवडीसाठी किंवा विक्रीसाठी तयार केले जाते.
- अशा प्रकारे नर्सरीमध्ये निरोगी, मजबूत व उच्च प्रतीची रोपे तयार होतात.
