पॉलीहाऊस (Polyhouse)
1) परिचय
पॉलीहाऊस म्हणजे पारदर्शक पॉलीथिन (UV Stabilized Poly Film) ने झाकलेली संरक्षित शेतीची रचना होय. यामध्ये तापमान, आर्द्रता, प्रकाश, पाणी आणि वायुवीजन यांचे नियंत्रण करून पिकांची वाढ चांगली केली जाते. यामुळे वर्षभर दर्जेदार व अधिक उत्पादन मिळते.
2) पॉलीहाऊसचे प्रकार
नैसर्गिक वायुवीजन (Naturally Ventilated Polyhouse)
फॅन आणि पॅड प्रणाली (Fan & Pad Polyhouse)
लो-टनेल पॉलीहाऊस
शेडनेट हाऊस
इन्सेक्ट नेट हाऊस
3) रचना व साहित्य
GI (गॅल्वनाइज्ड आयर्न) पाईपचे फ्रेम
UV Stabilized पॉलीथिन फिल्म (200 मायक्रॉन)
इन्सेक्ट नेट
शेडनेट
दरवाजा व वायुवीजनासाठी व्हेंट
ड्रिप सिंचन व फर्टिगेशन प्रणाली
फॉगर्स/मिस्टर्स (आवश्यकतेनुसार)
तापमान व आर्द्रता मोजण्याची उपकरणे
4) पॉलीहाऊसचे फायदे
वर्षभर शेती करता येते.
उत्पादन 2 ते 5 पट वाढू शकते.
उच्च दर्जाची फुले, फळे व भाजीपाला मिळतो.
पाण्याची 40–60% बचत होते.
खतांचा कार्यक्षम वापर होतो.
तणांचे प्रमाण कमी होते.
कीड व रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.
अवकाळी पाऊस, गारपीट व वादळापासून संरक्षण मिळते.
निर्यात दर्जाचे उत्पादन घेता येते.
कमी जागेत अधिक उत्पादन मिळते.
5) तोटे
सुरुवातीचा खर्च जास्त असतो.
नियमित देखभाल आवश्यक असते.
तांत्रिक ज्ञानाची गरज असते.
वीज किंवा उपकरणे बंद पडल्यास नुकसान होऊ शकते.
पॉलीथिन फिल्म ठराविक कालावधीनंतर बदलावी लागते.
6) पिकांची निवड
पॉलीहाऊसमध्ये खालील पिके घेतली जातात:
टोमॅटो
ढोबळी मिरची
काकडी
वांगी
स्ट्रॉबेरी
जर्बेरा
कार्नेशन
गुलाब
ऑर्किड
लिली
7) पाणी व पोषण व्यवस्थापन
ड्रिप सिंचन वापरावे.
फर्टिगेशनद्वारे पाण्यासोबत विद्राव्य खते द्यावीत.
NPK, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये द्यावीत.
EC व pH नियमित तपासावे.
जास्त किंवा कमी पाणी देणे टाळावे.
8) पर्यावरण नियंत्रण
तापमान: 20°C ते 30°C
आर्द्रता: 60% ते 80%
योग्य वायुवीजन ठेवावे.
आवश्यकतेनुसार शेडनेट वापरावे.
उन्हाळ्यात फॉगर्स/मिस्टर्स वापरावेत.
9) रोग व कीड नियंत्रण
इन्सेक्ट नेट वापरावे.
पिवळे व निळे स्टिकी ट्रॅप लावावेत.
रोगग्रस्त झाडे त्वरित काढून टाकावीत.
स्वच्छता राखावी.
आवश्यकतेनुसार जैविक किंवा रासायनिक उपाय करावेत.
10) दैनंदिन कामे
तापमान व आर्द्रता तपासणे.
ड्रिप प्रणाली तपासणे.
खते व पाण्याचे नियोजन.
रोग-कीड निरीक्षण.
तण काढणे.
वायुवीजन व्यवस्थित ठेवणे.
झाडांना आधार (Training) व छाटणी (Pruning) करणे.
11) अर्थकारण व बाजारपेठ
सुरुवातीचा खर्च जास्त असला तरी उत्पादन व दर्जा चांगला असल्याने नफा जास्त मिळू शकतो.
हॉटेल, मॉल, सुपरमार्केट, फुलबाजार आणि निर्यात बाजारात चांगली मागणी असते.
शासनाकडून पॉलीहाऊस उभारणीसाठी अनुदानही उपलब्ध असते.
ही माहिती तुझ्या प्रॅक्टिकल फाईल किंवा परीक्षेसाठी पुरेशी आणि थोडी जास्त आहे.