आवळा प्रकल्प
प्रस्तावना :–
मी dbrt ची विद्यार्धीनी असून. ‘आवळा’ या विषयावर प्रोजेक्ट केला आहे. आवळा हा आरोग्यासाठी उपयुक्त फळ आहे. त्यामध्ये भरपूर प्रमाणात विटामिन सी खनिज आढळतात. त्यामुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते आणि विविध आजारांपासून संरक्षण मिळते. आवळा डोळ्यांच्या, केसांच्या तसेच पचनसंस्थेच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त मानला जातो.
परंतु आवळ्याचा हंगामा मर्यादित असल्याने तो जास्त का टिकण्यासाठी त्यावर प्रक्रिया करणे आवश्यक ठरते.आवळ्यापासून आवळा लोणचे,आवळा कॅन्डी,आवळा सुपार,व इत्यादी आवळ्याचे पदार्थ तयार करून ते वर्षभर वापरता येतात.
या प्रकल्पाच्या माध्यमातून मी आवळ्याचे गुणधर्म,त्यावरील प्रक्रिया पद्धती व त्याचे आरोग्यदायी फायदे याचा अभ्यास केला आहे.
उद्देश :-
१) आवळ्यातील विटामिन सी आणि त्याचे आरोग्यावरील फायदे समजून घेणे.
२) आवळा जास्त काय टिकण्यासाठी करण्यात येणाऱ्या प्रक्रिया ( मुरंबा, लोणच, कॅन्डी, पावडर ).
३) आवळ्यापासून तयार होणाऱ्या पदार्थचे आरोग्यदायी महत्व समजून घेणे.
सर्वे :-
1) आवळा सुपारी
साहित्य
आवळा
काळं मीठ
साधं मीठ
ओवा
काळी मिरी
हिंग
जिरे
कृती
प्रथम आवळे स्वच्छ धुऊन वाफवून/उकळून घेतले.
थंड झाल्यावर आवळ्याच्या फोडी केल्या व बी काढून टाकले.
एका भांड्यात आवळ्याच्या फोडींमध्ये काळं मीठ व साधं मीठ मिसळले.
त्यात ओवा, काळी मिरी, हिंग व जिरे घालून सर्व मिश्रण चांगले हलवले.
हे मिश्रण काही वेळ उन्हात वाळवून घेतले.
पूर्ण वाळल्यावर तयार झालेली आवळा सुपारी हवाबंद डब्यात भरून ठेवली.
निरीक्षण
सुपारीचा रंग नैसर्गिक हिरवट-तपकिरी झाला.
मसाल्यांमुळे चव आंबट, खारट व थोडी तिखट लागली.
वाळवताना आवळ्याचा आकार थोडा कमी झाला.
तयार सुपारी सुगंधी व खाण्यास कुरकुरीत झाली.
निष्कर्ष
आवळा सुपारी बनवण्याची प्रक्रिया सोपी व कमी खर्चिक आहे. या प्रकल्पातून आवळ्याचे आरोग्यदायी गुणधर्म समजले. मसाल्यांचा योग्य वापर केल्यास चव वाढते. घरच्या घरी स्वच्छ व पौष्टिक सुपारी तयार करता येते.
कॉस्टिंग
| अ.क्र | साहित्य | वजन | दर (₹/kg किंवा युनिट) | किंमत (₹) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | आवळा | 2.5 kg | 40 | 100 |
| 2 | मीठ | 130 gm | 30 | 3.90 |
| 3 | काळं मीठ | 65 gm | 40 | 2.60 |
| 4 | ओवा | 35 gm | 150 | 5.26 |
| 5 | काळी मिरी | 65 gm | 800 | 52 |
| 6 | हिंग | 30 gm | 350 | 12.25 |
| 7 | जिरे | 65 gm | 400 | 26 |
| 8 | गॅस चार्जेस | 30 gm (अंदाजे) | 810/kg | 1.86 |
| 9 | मिक्सर चार्जेस | ½ युनिट | 10 | 5 |
| 10 | ड्रायर चार्जेस | 2 तास | 18.33 | 36.66 |
| 11 | पॅकिंग चार्जेस | 7 नग | 1 | 7 |
एकूण खर्च = ₹ 252.52
मजुरी (35%) = ₹ 88.38
एकूण किंमत = ₹ 340.90
2 ) आवळा लोणच
साहित्य
पातेल,चमचा , ग्लास, मग, डिश, नमक, काळी मिरी , जीरा,मसाले,आवळे , विनेगर, इत्यादी.
कृती
सर्व प्रथम आम्ही आवळे निवडून घेतले. त्यानंतर त्याला मिठाच्या पाण्यात 12 तास भिजत घातले. त्यानंतर त्यांना गरम पाण्यात शिजवून घेतले. त्यानंतर मसाले घालून आणि त्यात तेल घालून त्याला मुरायला ठेवलं. ते टिकण्यासाठी व आंबट लागण्यासाठी त्यात विनेगर टाकलं.
त्यानंतर आम्ही त्याचापासून आम्ही लोणच तयार केले .आणि आवळा सुपारी तयार केली .
त्यातून काय शिकलो :आवळा हा शरीरासाठी खूप उपयोगी असतो .
निरीक्षण
आवळा हा पांगून ठेवला पाहिजे नाहीतर तो लवकर खराब होतो .
निष्कर्ष
या प्रकल्पातून आवळा हा खूप पोषक आणि बहुगुणी फळ आहे हे समजले .त्याचा खूप औषधी उपयोग होतात अवल्यापासून तयार होणारे पदा10.00र्थ आरोग्य आणि आर्थिक दोन्ही दृष्टीकोनातून फायदेशीर आहेत . म्हणून आवळ्याचे महत्व सर्वांनी जाणून ग्यावे व त्याचा वापर करावा .
कॉस्टिंग
| क्र. | मटेरिअल | वजन | दर /kg | किंमत |
| 1. | आवळा | 2kg | 40rs | 80.00 |
| 2. | लोंच मसाला | 150gm | 80rs/100gm | 120.00 |
| 3. | साध मीठ | 150gm | 30rs/kg | 4.50 |
| 4. | तेल | 400gm | 150rs/kg | 60.00 |
| 5. | गॅस चार्जेस | 30gm | 14kg | 1.86 |
| 6. | पॅकिंग चर्जेस | 10 जा | 10rs | 100.00 |
| 7. | फॉइल | 10फा | 1 rs | 10.00 |
