वायर व त्याचे प्रकार
इलेक्ट्रिकल कामांमध्ये विविध गरजांनुसार वेगवेगळ्या प्रकारच्या वायर्स (तारा) वापरल्या जातात. खाली प्रमुख वायर्सची आकृतीसह माहिती दिली आहे:१. सिंगल स्ट्रँड वायर (Single Strand Wire / Solid Wire)या वायरच्या आत तांब्याची (Copper) किंवा ॲल्युमिनियमची फक्त एकच जाड तार असते.आकृती: (=====──────) (एकच सलग धातूची तार आणि त्यावर इन्सुलेशन)वैशिष्ट्ये: ही वायर कडक असते आणि सहज वाकत नाही.
उपयोग: घराच्या अंतर्गत वायरिंगमध्ये (Conduit wiring) आणि जिथे वायर जास्त हलवावी लागत नाही अशा ठिकाणी ही वापरली जाते.
२. मल्टि-स्ट्रँड वायर (Multi-strand Wire / Flexible Wire)या वायरच्या इन्सुलेशनच्या आत तांब्याच्या अनेक बारीक-बारीक तारा एकत्र पिळवटून एक जाड वायर बनवलेली असते.आकृती: (====={=======) (अनेक बारीक तारांचा समूह)वैशिष्ट्ये: ही अत्यंत लवचिक (Flexible) असते आणि सहजपणे हवी तशी वळवता येते.
उपयोग: घरातील विद्युत उपकरणे (उदा. टेबल फॅन, इस्त्री, टीव्ही एक्सटेंशन कॉर्ड) जोडण्यासाठी ही मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते.
३. ट्विस्टेड जोडी वायर (Twisted Pair Wire)यामध्ये प्लास्टिक इन्सुलेशन असलेल्या दोन वेगवेगळ्या वायर्स एकमेकांमध्ये पीळ देऊन (ट्विस्ट करून) तयार केलेल्या असतात.आकृती: (XXXXX) (दोन वायर्स एकमेकांभोवती गुंडाळलेल्या)वैशिष्ट्ये: पीळ दिल्यामुळे बाहेरील चुंबकीय किंवा विद्युत अडथळे (Interference) कमी होतात.
उपयोग: पूर्वी घरातील तात्पुरत्या बल्ब कनेक्शनसाठी (फ्लेक्सिबल वायर म्हणून) आणि टेलिफोन किंवा डेटा कम्युनिकेशनमध्ये याचा वापर केला जातो.४. आर्मर्ड केबल (Armored Cable)या केबलमध्ये मुख्य वायर्सच्या वर प्लास्टिकचे कव्हर असते आणि त्यावर सुरक्षेसाठी लोखंडी किंवा स्टीलच्या पट्ट्यांचे (Armor) संरक्षक कवच असते.
आकृती: [ इन्सुलेशन > स्टील कवच > मुख्य वायर्स ]वैशिष्ट्ये: ही वायर अत्यंत मजबूत असते.
हिच्यावर जड वस्तू पडली तरी आतील वायर्स सुरक्षित राहतात.उपयोग: जमिनीखालून (Underground) वीज पुरवठा करण्यासाठी किंवा कारखान्यांमध्ये जिथे जास्त धोके असतात तिथे ही केबल वापरली जाते.
महत्त्वाचे घटक:कंडक्टर (Conductor): वायरच्या आतील धातूचा भाग (तांबे किंवा ॲल्युमिनियम) ज्यामधून वीज वाहते.इन्सुलेशन (Insulation): वायरच्या वर असणारे प्लास्टिक किंवा पीव्हीसी (PVC) चे कव्हर, जे आपल्याला विजेचा शॉक लागण्यापासून वाचवते.
