)
प्रस्तावना
बायोगॅस ही सेंद्रिय पदार्थांपासून (जसे शेण, स्वयंपाकघरातील ओला कचरा, शेतीतील अवशेष) तयार होणारी अक्षय ऊर्जा आहे. प्राण्यांचे शेण आणि इतर जैविक कचरा हवेशिवाय (ऑक्सिजनशिवाय) कुजविल्यास मिथेनयुक्त वायू तयार होतो, त्यालाच बायोगॅस म्हणतात. ग्रामीण भागात स्वयंपाकासाठी व वीज निर्मितीसाठी बायोगॅसचा मोठ्या प्रमाणात उपयोग केला जातो.
उद्देश
- सेंद्रिय कचऱ्याचा योग्य वापर करणे.
- स्वच्छ व पर्यावरणपूरक इंधन तयार करणे.
- लाकूड, कोळसा, गॅस यांची बचत करणे.
- ग्रामीण भागात स्वस्त इंधन उपलब्ध करणे.
- प्रदूषण कमी करून स्वच्छता राखणे.
साहित्य (सामग्री)
बायोगॅस प्रकल्पासाठी लागणारे साहित्य:
- जनावरांचे शेण
- पाणी
- बायोगॅस टाकी (डायजेस्टर)
- गॅस साठवणूक घुमट (डोम)
- गॅस पाइपलाइन
- स्टोव्ह / बर्नर
कृती (कार्यपद्धती)
- शेण आणि पाणी एकत्र मिसळून पातळ मिश्रण तयार करावे.
- हे मिश्रण बायोगॅस टाकीत टाकावे.
- टाकीत ऑक्सिजनशिवाय कुजण्याची प्रक्रिया (अॅनअरोबिक डाइजेशन) होते.
- या प्रक्रियेत मिथेन वायू तयार होतो.
- तयार झालेला गॅस पाइपद्वारे स्वयंपाकासाठी वापरला जातो.
- उरलेला गाळ खत म्हणून शेतीत वापरला जातो.
निरीक्षण
- बायोगॅस जळताना धूर कमी निर्माण होतो.
- तयार होणारा गाळ उत्कृष्ट सेंद्रिय खत असतो.
- नियमित शेण उपलब्ध असल्यास गॅस सतत मिळतो.
- ग्रामीण भागात ही पद्धत अधिक उपयुक्त आहे.
निष्कर्ष
बायोगॅस ही स्वच्छ, स्वस्त आणि अक्षय ऊर्जा आहे. यामुळे कचऱ्याचा योग्य वापर होतो, इंधनाची बचत होते आणि पर्यावरणाचे संरक्षण होते. ग्रामीण विकासासाठी बायोगॅस प्रकल्प अत्यंत उपयुक्त आणि फायदेशीर ठरतो.
