नवीन झाड बनवणे म्हणजे वनस्पतीचे प्रजनन करून नवीन रोप तयार करणे. हे मुख्यतः दोन पद्धतींनी केले जाते:
१. लैंगिक पद्धत — बियाण्यापासून
चांगल्या दर्जाचे बियाणे निवडावे.
योग्य माध्यमात बियाणे पेरावे.
नियमित पाणी व योग्य प्रकाश द्यावा.
उगवलेले रोप वाढल्यानंतर योग्य ठिकाणी लावावे.
२. अलैंगिक पद्धत — वनस्पतीच्या भागापासून
यामध्ये मूळ झाडाचा भाग वापरून नवीन झाड तयार केले जाते.
कलम (Cutting) — फांदीचा तुकडा लावून.
दाबकलम (Layering) — फांदीला मुळे फुटवून.
डोळा भरणे (Budding) — एका झाडाचा कळीचा भाग दुसऱ्यावर जोडून.
कलमजोड (Grafting) — दोन वनस्पतींचे भाग जोडून.
फुटवे/मुळांचे विभाजन — झाडापासून तयार झालेले नवीन फुटवे वेगळे करून.
उदा. गुलाब, डाळिंब, द्राक्षे यांसाठी कलम/दाबकलम; आंबा, लिंबूवर्गीय पिकांसाठी कलमजोड किंवा डोळा भरणे यांसारख्या पद्धती वापरल्या जातात.
जर तुम्ही “एका झाडापासून नवीन झाड कसे तयार करायचे?” असा प्रश्न विचारत असाल, तर झाडाचे नाव सांगा (उदा. गुलाब, आंबा, लिंबू, पेरू)—मी त्याची स्टेप-बाय-स्टेप पद्धत सांगतो.
