CPR (Cardiopulmonary Resuscitation – कार्डिओपल्मनरी रिसुसिटेशन) ही एक आपत्कालीन जीवरक्षक वैद्यकीय प्रक्रिया आहे. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीचे हृदय काम करणे बंद करते आणि श्वासोच्छ्वास थांबतो, तेव्हा तिच्या शरीरात आणि मेंदूमध्ये रक्ताभिसरण (Blood Circulation) सुरू ठेवण्यासाठी सीपीआर दिला जातो.
CPR चा उपयोग कधी केला जातो?
खालील परिस्थितींमध्ये व्यक्तीला ताबडतोब CPR देण्याची गरज असते:
हार्ट अटॅक किंवा कार्डियाक अरेस्ट: जेव्हा एखाद्याचे हृदय अचानक बंद पडते.
श्वास गुदमरणे: पाण्यात बुडाल्यामुळे, गळा दाबल्यामुळे किंवा हवेअभावी श्वास थांबल्यास.
विजेचा तीव्र धक्का बसणे: इलेक्ट्रिक शॉक लागल्यामुळे हृदय आणि श्वास थांबल्यास.
गंभीर अपघात किंवा धक्का: मोठ्या अपघातात असह्य वेदना किंवा धक्क्यामुळे हृदय बंद पडल्यास.
धूर किंवा विषारी वायू: श्वासाद्वारे शरीरात विषारी वायू गेल्याने गुदमरून बेशुद्ध झाल्यास.
CPR देण्याचा मुख्य फायदा काय?
हृदय बंद पडल्यानंतर मेंदूला ऑक्सिजन मिळणे बंद होते. जर ४ ते ६ मिनिटांत मेंदूला ऑक्सिजन मिळाला नाही, तर मेंदू कायमचा निकामी होऊ शकतो किंवा व्यक्तीचा मृत्यू होऊ शकतो.
जीव वाचवणे: वैद्यकीय मदत (अँब्युलन्स) येईपर्यंत CPR मुळे रुग्णाचा जीव वाचण्याची शक्यता दुप्पट किंवा तिप्पट होते.
मेंदूचे रक्षण: छातीवर दाब देऊन कृत्रिमरित्या रक्ताभिसरण चालू ठेवले जाते, ज्यामुळे मेंदूपर्यंत ऑक्सिजन पोहोचत राहतो आणि मेंदू मृत होत नाही.
हृदयाला पुनरुज्जीवित करणे: योग्य वेळी CPR दिल्यास हृदय पुन्हा सुरू होण्यास मदत होते.
CPR देण्याची सोपी पद्धत (Hands-Only CPR)
जर तुम्ही प्रशिक्षित नसाल, तर फक्त छाती दाबून (Hands-Only CPR) देखील समोरच्याचा जीव वाचवू शकता:
1.अँब्युलन्सला फोन करा: सर्वात आधी 108 किंवा स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर फोन करून मदत मागवा.
2.रुग्णाची स्थिती तपासा: रुग्णाला पाठीवर सपाट आणि कडक जमिनीवर झोपवा. त्याचे खांदे हलवून “तुम्ही ठीक आहात का?” असे विचारा.
3.छातीवर दाब द्या:
1.तुमच्या एका हाताचा तळवा रुग्णाच्या छातीच्या मधोमध (दोन्ही स्तनांच्या मध्ये) ठेवा.
2.दुसरा हात पहिल्या हातावर ठेवून बोटे एकमेकांत गुंफा.
3.तुमचे कोपर ताठ ठेवून, पूर्ण ताकदीने छाती २ इंच खाली जाईल एवढा दाब द्या.
4.एका मिनिटात १०० ते १२० वेळा या गतीने सतत छाती दाबा (पुश करा)
