सुरक्षितेचे नियम,
प्रस्तावना ,
आधुनिक काळात ऊर्जा वापर, औद्योगिकीकरण आणि विद्युत उपकरणांचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढलेला आहे. या वाढीसोबतच अपघात, पर्यावरणीय हानी आणि मानवी जीवितास धोका निर्माण होण्याची शक्यता देखील वाढली आहे. त्यामुळे ऊर्जा, पर्यावरण आणि इलेक्ट्रिकल क्षेत्रात सुरक्षिततेचे नियम पाळणे अत्यंत आवश्यक ठरते.
सर्वे,
सर्वे करताना आम्ही पहिले सर्वांनी मिळून मीटिंग घेतली आमचे इलेक्ट्रिकल मध्ये कशा कशा प्रकारे कोणत्या कोणत्या कामी या सगळ्या गोष्टी श्रुती सुरक्षिततेचे नियम लागतात तर आपण हे आपल्या जीवनासाठी अतिशय कामाच्या गोष्टी हे आपण बाळगल्याच पाहिज.
उद्देश,
सुरक्षिततेचे नियम तयार करण्यामागचा मुख्य उद्देश म्हणजे मानवी जीवनाचे संरक्षण करणे, अपघात टाळणे आणि पर्यावरणाची हानी रोखणे हा आहे. ऊर्जा, पर्यावरण व इलेक्ट्रिकल क्षेत्रात काम करताना अनेक धोके संभवतात. अशा धोक्यांपासून व्यक्ती, मालमत्ता आणि निसर्ग यांचे संरक्षण करण्यासाठी सुरक्षिततेचे नियम आवश्यक आहेत.
साहित्य,
सेफ्टी हेल्मेट
सेफ्टी शूज
रबर हातमोजे (Insulated Gloves)
सेफ्टी गॉगल्स / फेस शिल्ड
सेफ्टी बेल्ट / हार्नेस
इन्सुलेटेड टूल्स (स्क्रूड्रायव्हर, प्लायर इ.)
फ्यूज
MCB (Miniature Circuit Breaker)
ELCB / RCCB
योग्य रेटिंगच्या वायर व केबल्स
अर्थिंग रॉड व अर्थ वायर
व्होल्टेज टेस्टर
कृती,
[12:45 PM, 2/10/2026] Mukesh Pawar: काम सुरू करण्यापूर्वी योग्य सुरक्षा साहित्य (PPE) घालावे.
विद्युत कामासाठी मुख्य वीजपुरवठा बंद करावा.
इन्सुलेटेड व योग्य साधनेच वापरावीत.
ओल्या हातांनी किंवा ओल्या ठिकाणी काम करू नये.
काम करताना नियम व सूचना पाळाव्यात.
काम पूर्ण झाल्यावर तपासणी करूनच वीज सुरू करावी.
अपघात झाल्यास त्वरित वीज बंद करून मदत घ्यावी.
[12:46 PM, 2/10/2026] Mukesh Pawar: हे सगळ्या गोष्टी आम्ही याच्यात समजून घेतल्या आणि कृती करताना सरांनी आम्हाला सगळ्या गोष्टी समजून सांगितले की या सगळ्या गोष्टी आपल्याला वापरायचे आहे.
मी हे शिकलो,
मला सेफ्टी वापरायचं शिकलो
कोणत्या कोणत्या सेफ्टी कोणत्या कोणत्या कामे लावायचे हे शिकलो
आणि याच्यातले नियम पण शिकलो
नियम नाही केला तर नियम नाही बाळगले तर आपल्याला धोका होऊ शकतो ह्या पण गोष्टी मी शिकलो.
निरीक्षण,
काम करताना कोणताही विद्युत अपघात झाला नाही.
PPE वापरल्यामुळे वैयक्तिक सुरक्षितता राखली गेली.
मुख्य वीजपुरवठा बंद केल्यामुळे धोका कमी झाला.
इन्सुलेटेड साधनांमुळे शॉर्ट सर्किट टळले.
काम सुरळीत, सुरक्षित आणि आत्मविश्वासाने पूर्ण झाले.
कार्यस्थळ स्वच्छ व सुरक्षित राहिले.
ऊर्जा अपव्यय आणि पर्यावरणीय नुकसान टाळले गेले.
निष्कर्ष,
सुरक्षिततेचे नियम पाळल्यास विद्युत व इतर अपघात टाळता येतात आणि मानवी जीवनाचे संरक्षण होते. योग्य सुरक्षा साहित्याचा वापर, ठरवलेल्या कृतींचे पालन आणि सतर्कता यामुळे काम सुरक्षित, नियोजित व कार्यक्षमरीत्या पूर्ण होते. तसेच ऊर्जा बचत होते व पर्यावरणाचे संरक्षण होते. त्यामुळे सुरक्षिततेचे नियम पाळणे हे प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.
भविष्यातील उपयोग,
भविष्यातील अपघातांचे प्रमाण कमी होईल.
मानवी जीवन व मालमत्तेचे दीर्घकालीन संरक्षण होईल.
औद्योगिक व विद्युत क्षेत्रात कामाची कार्यक्षमता वाढेल.
नवीन तंत्रज्ञान वापरताना धोके कमी होतील.
ऊर्जा बचत होऊन शाश्वत विकासास मदत होईल.
पर्यावरण प्रदूषण कमी होऊन नैसर्गिक संतुलन राखले जाईल.
कामगारांमध्ये सुरक्षिततेची सवय व शिस्त निर्माण होईल.
समाजात सुरक्षा जागरूकता वाढेल.
आलेला अनुभव,
सुरक्षिततेचे नियम पाळून काम केल्याचा अनुभव अत्यंत सकारात्मक राहिला. सुरुवातीला सुरक्षेसाठी हेल्मेट, ग्लोव्ह्ज आणि इन्सुलेटेड टूल्स वापरणे थोडे त्रासदायक वाटले, पण काम करताना कोणताही अपघात किंवा धोकादायक परिस्थिती उद्भवली नाही.
मुख्य वीजपुरवठा बंद करून काम केल्याने आत्मविश्वास वाढला आणि सावधगिरी बाळगणे सोपे झाले. काम पूर्ण केल्यावर कार्यस्थळ स्वच्छ व सुरक्षित राहिल्याचे जाणवले. तसेच, ऊर्जा बचत आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करण्याचा महत्त्वही समजला
कॉस्टिंग,
केलेले कामाचे फोटो,
मोटार रिवायडींग
प्रस्तावना
मोटर हे औद्योगिक व घरगुती उपकरणांमध्ये विद्युत उर्जा यांत्रिक उर्जेत रूपांतरित करण्याचे महत्वाचे साधन आहे. दीर्घकाळ वापरानंतर किंवा चुकीच्या कामकाजामुळे मोटरचे कॉइल्स (Coils) खराब होऊ शकतात, ज्यामुळे मोटर कार्यक्षमतेत घट, तापमान वाढ, किंवा पूर्णतः अपयशी ठरू शकते. अशा परिस्थितीत संपूर्ण मोटर बदलण्याऐवजी मोटर रिवायडींग ही एक किफायतशीर आणि प्रभावी उपाय आहे.
सर्वे,
मोटर रिवायडींग म्हणजे इलेक्ट्रिक मोटरच्या विंडिंगची नवीन रचना करणे किंवा बदलणे.इलेक्ट्रिक मोटर विविध उपकरणांमध्ये वापरली जाते, जसे की पंखे, पंप, एसी/डीसी मशीन, फॅक्टरी उपकरणे. रिवायडींगचा मुख्य उद्देश मोटरची कार्यक्षमता वाढवणे, नुकसान झालेली मोटर दुरुस्त करणे आणि तिचे सेवा आयुष्य वाढवणे आहे.
उद्देश,
मोटरची कार्यक्षमता वाढवणे.मोटरचा उष्णता व विद्युत वापर कमी करणे.खराब किंवा जळालेल्या विंडिंगला पुन्हा चालू करणे.मोटरची सेवा आयुष्य वाढवणे.विद्युत उपकरणांची योग्य देखभाल शिकणे.
साहित्य
एनेमल्ड कॉपर वायरइन्सुलेशन पेपर / फायबर शीटकॉटन टेप / इन्सुलेशन टेपवर्निश / इन्सुलेटिंग लॅकरसोल्डर वायरफ्लक्सटर्मिनल लुग्जवाइंडिंग मशीनमल्टिमीटरमेगर (Insulation Tester)वायर कटर / स्ट्रिपरप्लायरस्क्रू ड्रायव्हर सेटसोल्डरिंग आयर्नक्लिनिंग कपडा / सॉल्व्हेंटसेफ्टी ग्लोव्हजसेफ्टी गॉगल्स
कृती,
प्रथम मोटर उघडून खराब झालेले जुने वाइंडिंग व साहित्य काढून टाकले.त्यानंतर स्लॉट साफ करून नवीन इन्सुलेशन पेपर बसवला.मोटरच्या क्षमतेनुसार योग्य गेजची कॉपर वायर निवडली.वाइंडिंग मशीनने नव्याने वाइंडिंग केली.फेज व टर्मिनल कनेक्शन योग्यरीत्या जोडले.इन्सुलेशन टेप व फायबरने वाइंडिंग घट्ट बांधली.यानंतर वर्निश लावून मोटर नीट सुकवली.मेगर व मल्टिमीटरने टेस्टिंग केली.शेवटी मोटर असेंबल करून रनिंग टेस्ट घेतली..
मी हे शिकलो,
मी हे शिकलो मोटर रिवायडींग मध्ये की प्रथम मोटर उघडून खराब झालेले जुने वाइंडिंग काढले जाते.त्यानंतर स्लॉट साफ करून नवीन इन्सुलेशन बसवले जाते.मोटरच्या क्षमतेनुसार योग्य गेजची कॉपर वायर निवडून वाइंडिंग केली जाते.फेज व टर्मिनल कनेक्शन योग्यरीत्या जोडले जातात.शेवटी वर्निश लावून टेस्टिंग करून मोटर चालू केली जाते.
निरीक्षण,
मोटर उघडताना जुनी वाइंडिंग जळालेली व खराब झालेली आढळली.स्लॉटमध्ये धूळ व कार्बन जमा झालेले दिसून आले.जुन्या वाइंडिंगचा वायर गेज व टर्न्स काळजीपूर्वक निरीक्षणात घेतले.इन्सुलेशन पेपर खराब व कमजोर झालेला आढळला.नवीन वाइंडिंग करताना वायर नीट बसवणे व घट्ट बांधणे आवश्यक असल्याचे लक्षात आले.वर्निश केल्यानंतर इन्सुलेशन अधिक मजबूत झाल्याचे दिसून आले.टेस्टिंगदरम्यान मोटर सुरळीत चालत असल्याचे निरीक्षण झाले.
निष्कर्ष,
मोटर रिवायडींग प्रक्रियेतून मोटरची रचना, वाइंडिंग पद्धत व इन्सुलेशनचे महत्त्व समजले.योग्य गेजची वायर, नीट वाइंडिंग व योग्य टेस्टिंग केल्यास मोटर सुरक्षित व कार्यक्षम चालते हे निष्कर्ष काढता आला.ही प्रक्रिया मोटर दुरुस्तीसाठी उपयुक्त व आवश्यक असल्याचे लक्षात आले.
भविष्यातील उपयोग,
मोटर रिवायडींगचे ज्ञान भविष्यात मोटर दुरुस्ती व देखभालीसाठी उपयुक्त ठरेल.खराब झालेल्या मोटर्स कमी खर्चात दुरुस्त करून पुन्हा वापरता येतील.औद्योगिक व घरगुती मोटर्सच्या मेंटेनन्समध्ये रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होतील.विद्युत क्षेत्रात स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी हे कौशल्य उपयोगी पडेल.
