एलेत्र्ल्कॅल सेफ्टी विदयुत सुरक्षितता
प्रस्तावना
आजच्या आधुनिक जीवनात वीज ही अत्यंत आवश्यक गोष्ट आहे. घर, शाळा, कारखाने, रुग्णालये सर्व ठिकाणी विजेचा वापर होतो. मात्र विजेचा चुकीचा वापर केल्यास अपघात, शॉक, आग लागणे यासारखे गंभीर धोके निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे विद्युत सुरक्षिततेची माहिती असणे फार गरजेचे आहे.
उद्देश
- विजेचा सुरक्षित वापर कसा करावा हे समजून घेणे
- विद्युत अपघात टाळण्यासाठी आवश्यक खबरदारी जाणून घेणे
- विद्युत उपकरणे योग्य पद्धतीने वापरण्याची सवय लावणे
कृती
- ओले हात असताना विद्युत स्विच किंवा उपकरणे वापरू नयेत
- खराब वायर, तुटलेले प्लग वापरू नयेत
- विजेच्या उपकरणांची नियमित तपासणी करावी
- मेन स्विच व फ्युजची माहिती ठेवावी
- आग लागल्यास पाणी न वापरता वाळू किंवा अग्निशामक वापरावा
साहित्य
- विद्युत वायर
- प्लग व स्विच
- फ्युज
- सर्किट ब्रेकर (MCB)
- अग्निशामक यंत्र
निरीक्षण
योग्य सुरक्षिततेच्या नियमांचे पालन केल्यास विद्युत अपघात टाळता येतात. खराब उपकरणांमुळे वीज गळती होऊन शॉक लागण्याची शक्यता वाढते. सुरक्षित साधने वापरल्यास धोका कमी होतो.
निष्कर्ष
विद्युत सुरक्षितता ही प्रत्येकाने पाळली पाहिजे. थोडीशी काळजी व योग्य माहिती असल्यास मोठे अपघात टाळता येऊ शकतात. म्हणून विजेचा वापर करताना नेहमी सतर्क व सावध राहिले पाहिजे.
मोटर डीवायडींग (Motor Rewinding)
प्रस्तावना
विद्युत मोटरचा वापर पंखा, पंप, मशीन इत्यादी अनेक उपकरणांमध्ये केला जातो. मोटर जास्त गरम झाल्यास किंवा वायर जळाल्यास मोटर खराब होते. अशा वेळी मोटर नवीन घेण्याऐवजी डीवायडींग (रीवाइंडिंग) केल्यास मोटर पुन्हा कार्यक्षम बनते.
उद्देश
- खराब झालेल्या मोटरची दुरुस्ती करणे
- मोटरचे आयुष्य वाढवणे
- रीवाइंडिंग प्रक्रियेची माहिती मिळवणे
- खर्च कमी करणे
कृती
- सर्वप्रथम मोटरचा वीजपुरवठा बंद केला
- मोटर उघडून जुनी जळलेली वायरी काढून टाकली
- स्लॉट स्वच्छ करून नवीन इन्सुलेशन पेपर बसवला
- योग्य गेजची नवीन कॉपर वायर गुंडाळली
- कनेक्शन करून वायरी नीट बांधल्या
- मोटर वार्निशमध्ये बुडवून वाळवली
- मोटर पुन्हा बसवून चाचणी घेतली
साहित्य
- कॉपर वायर
- इन्सुलेशन पेपर
- वार्निश
- स्क्रू ड्रायव्हर
- प्लायर
- टेस्टिंग मीटर
- हातोडा
निरीक्षण
रीवाइंडिंग केल्यानंतर मोटर सुरळीत सुरू झाली. आवाज कमी झाला आणि मोटर जास्त गरम होत नव्हती. योग्य वायर व इन्सुलेशन वापरल्यामुळे मोटरची कार्यक्षमता वाढली.
निष्कर्ष
मोटर डीवायडींग केल्यामुळे खराब मोटर पुन्हा वापरण्यायोग्य बनते. योग्य पद्धत, सुरक्षितता आणि साहित्य वापरल्यास मोटर दीर्घकाळ टिकते. त्यामुळे रीवाइंडिंग ही उपयुक्त व किफायतशीर प्रक्रिया आहे.
फोटो
वायरिंगचे प्रकार
प्रस्तावना
विद्युत वायरिंग ही घरगुती व औद्योगिक वीजपुरवठ्याची महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. योग्य प्रकारची वायरिंग केल्यास वीज सुरक्षित, विश्वासार्ह आणि कार्यक्षमरीत्या वापरता येते. वेगवेगळ्या ठिकाणी गरजेनुसार वेगवेगळ्या प्रकारची वायरिंग केली जाते.
उद्देश
- विविध प्रकारच्या वायरिंगची माहिती मिळवणे
- सुरक्षित वायरिंग कशी करावी हे समजून घेणे
- प्रत्येक वायरिंगचा उपयोग जाणून घेणे
कृती
- बोर्डवर विविध वायरिंगचे नमुने तयार केले
- क्लीट वायरिंग, बॅटन वायरिंग, केसिंग-कॅपिंग वायरिंग व कंड्युट वायरिंग जोडणी केली
- स्विच, होल्डर व बल्ब जोडले
- मल्टीमीटरने जोडणी तपासली
- वीजपुरवठा देऊन कार्यप्रणाली पाहिली
साहित्य
- पीव्हीसी वायर
- स्विच
- बल्ब व होल्डर
- क्लीट
- बॅटन
- केसिंग-कॅपिंग
- कंड्युट पाईप
- स्क्रू ड्रायव्हर
- टेस्टिंग मीटर
निरीक्षण
- क्लीट वायरिंग तात्पुरत्या वापरासाठी योग्य आहे
- बॅटन वायरिंग स्वस्त व सोपी आहे
- केसिंग-कॅपिंग वायरिंग सुरक्षित दिसते
- कंड्युट वायरिंग सर्वात सुरक्षित व टिकाऊ आहे
निष्कर्ष
वायरिंगचे प्रकार ठिकाण व गरजेनुसार निवडले पाहिजेत. सुरक्षितता, खर्च व टिकाऊपणा लक्षात घेऊन योग्य वायरिंग केल्यास विद्युत अपघात टाळता येतात आणि वीजेचा योग्य वापर होतो.
सोलर प्यनर खाब
प्रस्तावना
सोलर पॅनल योग्य दिशेला व योग्य उंचीवर बसवण्यासाठी मजबूत खांब (Pole) आवश्यक असतो. जागा बदलल्यास किंवा सावली येत असल्यास सोलरचा खांब दुसऱ्या योग्य जागी गाडा करून बसवावा लागतो, जेणेकरून जास्त सूर्यप्रकाश मिळेल.
उद्देश
- सोलर पॅनलला पूर्ण सूर्यप्रकाश मिळवणे
- सावलीचा त्रास टाळणे
- पॅनल मजबूत व सुरक्षित बसवणे
- सोलरची कार्यक्षमता वाढवणे
साहित्य
लोखंडी/स्टील खांब
सोलर पॅनल व माउंटिंग फ्रेम
सिमेंट, वाळू, खडी
फावडा / घमेले
स्पिरिट लेव्हल (सरळपणा पाहण्यासाठी)
नट-बोल्ट
सेफ्टी हातमोजे
कृती
- सूर्यप्रकाश चांगला मिळणारी नवी जागा निवडली.
- त्या जागी योग्य खोलीचा खड्डा खोदला.
- खांब खड्ड्यात सरळ उभा ठेवला.
- सिमेंट-काँक्रीट भरून खांब मजबूत केला.
- काँक्रीट सुकल्यानंतर सोलर पॅनल खांबावर बसवले.
- पॅनल दक्षिण दिशेला व योग्य कोनात ठेवले.
निरीक्षण
नवीन जागी पॅनलला जास्त वेळ सूर्यप्रकाश मिळाला.
खांब मजबूत असल्यामुळे पॅनल हलत नाही.
सावली नसल्याने वीज निर्मिती वाढली.
निष्कर्ष
सोलरचा खांब योग्य जागी गाडा करून बसवल्यास सोलर पॅनलची कार्यक्षमता वाढते. मजबूत फाउंडेशन व योग्य दिशा ठेवल्यामुळे सोलर प्रणाली सुरक्षित व दीर्घकाळ उपयोगी ठरते.
फोटो
Water Gravity
प्रस्तावना
लीड-अॅसिड बॅटरीमध्ये पाणी व आम्ल (Electrolyte) असते. या द्रावणाची Specific Gravity (Water Gravity) तपासून बॅटरीची चार्ज स्थिती कळते. योग्य ग्रॅव्हिटी असल्यास बॅटरी चांगल्या स्थितीत असते.
उद्देश
- बॅटरीची चार्ज स्थिती तपासणे
- बॅटरी नीट काम करते का ते जाणून घेणे
- बॅटरीचे आयुष्य वाढवणे
- देखभाल (Maintenance) शिकणे
साहित्य
लीड-अॅसिड बॅटरी
हायड्रोमीटर (Hydrometer)
स्वच्छ कापड
सेफ्टी हातमोजे
चष्मा (Eye protection)
कृती
- बॅटरीचा चार्ज बंद करून सुरक्षित ठिकाणी ठेवली.
- बॅटरी सेलचे झाकण उघडले.
- हायड्रोमीटर बॅटरीच्या सेलमध्ये टाकून द्रावण ओढले.
- हायड्रोमीटरवरील स्केल वाचून ग्रॅव्हिटी नोट केली.
- सर्व सेलची ग्रॅव्हिटी तपासली.
- काम झाल्यावर सेल झाकण बंद केले.
(सर्व कृती शिक्षक/तज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली केल्या.)
निरीक्षण
1.250 – 1.280 : बॅटरी पूर्ण चार्ज
1.200 – 1.240 : मध्यम चार्ज
1.150 – 1.190 : कमी चार्ज
सर्व सेलची ग्रॅव्हिटी जवळजवळ सारखी असल्यास बॅटरी चांगली असते.
निष्कर्ष
बॅटरीतील Water Gravity चेक केल्याने बॅटरीची स्थिती समजते. योग्य ग्रॅव्हिटी असल्यास बॅटरी कार्यक्षम राहते. नियमित तपासणी व सेफ्टी नियम पाळल्यास बॅटरीचे आयुष्य वाढते.
फोटो
फॅन फिटीग
१) प्रस्तावना
आजच्या काळात वीज उपकरणांचे महत्त्व खूप वाढले आहे. उष्ण हवामानात पंखा (Fan) हा अत्यंत उपयुक्त उपकरण आहे. पंखा लावणे शिकल्यामुळे आपण घरातील लहान-मोठी कामे स्वतः करू शकतो. या प्रकल्पातून मला पंखा कसा बसवायचा आणि सुरक्षिततेची काळजी कशी घ्यायची हे शिकायला मिळाले.
२) उद्देश
- पंखा कसा बसवायचा हे शिकणे.
- विजेच्या कामात सुरक्षिततेचे नियम समजून घेणे.
- घरगुती उपकरणांची दुरुस्ती करण्याचे कौशल्य विकसित करणे.
३) साहित्य
- सीलिंग फॅन (पंखा)
- स्क्रू ड्रायव्हर
- प्लास
- इन्सुलेटेड टेप
- स्क्रू व नट-बोल्ट
- शिडी
- वायर
४) कृती
१. सर्वप्रथम मुख्य स्विच बंद केला.
२. शिडीच्या साहाय्याने पंखा बसवायच्या ठिकाणी पोहोचलो.
३. हुक व्यवस्थित घट्ट केला.
४. वायर योग्य प्रकारे जोडल्या (लाईव्ह, न्यूट्रल आणि अर्थ).
५. स्क्रू व नट-बोल्ट घट्ट केले.
६. इन्सुलेटेड टेपने वायर सुरक्षित केल्या.
७. मुख्य स्विच सुरू करून पंखा तपासला.
५) निरीक्षण
- पंखा योग्य प्रकारे जोडल्यास तो सुरळीत फिरतो.
- वायर सैल राहिल्यास स्पार्क होऊ शकतो.
- सुरक्षिततेची काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
६) निष्कर्ष
या प्रकल्पातून मला पंखा लावण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजली. विजेच्या कामात काळजी आणि सुरक्षितता महत्त्वाची आहे हे शिकायला मिळाले. आता मी साधे विजेचे काम आत्मविश्वासाने करू शकतो.
फोटो
कृत्रिम श्वसन
१) प्रस्तावना
कधी कधी अपघात, बुडणे, विजेचा धक्का किंवा श्वसनमार्गात अडथळा आल्यामुळे व्यक्तीचा श्वास थांबू शकतो. अशा वेळी रुग्णाला तात्काळ मदत म्हणून कृत्रिम श्वसन देणे अत्यंत आवश्यक असते. कृत्रिम श्वसन ही प्रथमोपचारातील महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने दिल्यास रुग्णाचे प्राण वाचू शकतात.
२) उद्देश
- कृत्रिम श्वसनाची पद्धत समजून घेणे.
- आपत्कालीन परिस्थितीत प्रथमोपचार देणे शिकणे.
- रुग्णाचे प्राण वाचवण्यासाठी आवश्यक कौशल्य आत्मसात करणे.
३) साहित्य
- स्वच्छ रुमाल किंवा कापड
- सपाट जागा
- हातमोजे (असल्यास)
- प्राथमिक उपचार पेटी
४) कृती
१. रुग्णाला सपाट जागेवर पाठ टेकवून झोपवले.
२. श्वास चालू आहे का ते तपासले.
३. श्वसनमार्गात काही अडथळा असल्यास तो काढून टाकला.
४. रुग्णाचे डोके थोडे मागे झुकवले व हनुवटी वर उचलली.
५. नाक बंद करून तोंडाद्वारे हळूवार श्वास फुंकला (माउथ-टू-माउथ पद्धत).
६. छाती वर-खाली होत आहे का ते पाहिले.
७. ही प्रक्रिया दर काही सेकंदांनी पुन्हा केली.
८. रुग्ण शुद्धीवर येईपर्यंत किंवा वैद्यकीय मदत येईपर्यंत कृती सुरू ठेवली.
५) निरीक्षण
- योग्य पद्धतीने श्वास दिल्यास रुग्णाची छाती वर-खाली होते.
- श्वसनमार्ग स्वच्छ असल्यास हवा सहज जाते.
- तात्काळ मदत केल्यास रुग्णाचे प्राण वाचण्याची शक्यता वाढते.
६) निष्कर्ष
कृत्रिम श्वसन ही जीवनरक्षक प्रक्रिया आहे. योग्य ज्ञान व सराव असल्यास आपण आपत्कालीन परिस्थितीत इतरांना मदत करू शकतो. त्यामुळे प्रत्येकाने कृत्रिम श्वसनाची माहिती व प्रशिक्षण घेणे आवश्यक आहे.
फोटो
बोर्ड फिटीग
१) प्रस्तावना
घरामध्ये स्विच बोर्ड हा विद्युत व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहे. बल्ब, पंखा, प्लग इत्यादी उपकरणे चालू-बंद करण्यासाठी बोर्डचा उपयोग होतो. बोर्ड योग्य पद्धतीने बसवला नाही तर शॉर्टसर्किट किंवा अपघात होऊ शकतो. त्यामुळे बोर्ड फिटिंग करताना सुरक्षिततेची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
२) उद्देश
- इलेक्ट्रिक बोर्ड योग्य पद्धतीने बसवणे शिकणे.
- स्विच, सॉकेट व वायर जोडणी समजून घेणे.
- सुरक्षित आणि व्यवस्थित विद्युत जोडणी करणे.
३) साहित्य
- स्विच बोर्ड प्लेट
- स्विच
- सॉकेट
- वायर (लाईव्ह, न्यूट्रल, अर्थ)
- स्क्रू ड्रायव्हर
- प्लास
- टेस्ट पेन
- स्क्रू व रॉ प्लग
- इन्सुलेशन टेप
४) कृती
१. सर्वप्रथम मुख्य वीजपुरवठा बंद केला.
२. टेस्ट पेनने वीज नाही याची खात्री केली.
३. बोर्ड बसवायच्या ठिकाणी प्लेट योग्यरीत्या बसवली.
४. लाईव्ह वायर स्विचला जोडली.
५. न्यूट्रल वायर सॉकेटला जोडली.
६. अर्थ वायर योग्य टर्मिनलला जोडली.
७. सर्व स्क्रू घट्ट केले व वायर नीट बसवल्या.
८. बोर्ड प्लेट व्यवस्थित बसवून मुख्य स्विच सुरू करून तपासणी केली.
५)निरीक्षण
- योग्य जोडणी केल्यास स्विच चालू केल्यावर उपकरण सुरळीत चालते.
- सैल वायर असल्यास स्पार्क होऊ शकतो.
- अर्थिंग योग्य असल्यास सुरक्षितता वाढते.
६)निष्कर्ष
इलेक्ट्रिक बोर्ड फिटिंग करताना योग्य पद्धत व सुरक्षितता नियम पाळणे अत्यंत आवश्यक आहे. व्यवस्थित जोडणी केल्यास वीज उपकरणे सुरक्षितपणे वापरता येतात. या प्रक्रियेमुळे मला घरगुती वायरिंगचे मूलभूत ज्ञान मिळाले.
फोटो
casing and capping च पटी फिटिंग
1)प्रस्तावना
घरगुती व औद्योगिक विद्युत प्रतिष्ठापनामध्ये वायर सुरक्षित व नीटनेटकी ठेवण्यासाठी Casing and Capping पद्धत वापरली जाते. या पद्धतीत लाकडी किंवा PVC पट्ट्या भिंतीवर बसवून त्यावर झाकण (capping) बसवले जाते. येथे आम्ही फक्त Casing आणि Capping फिटिंग केले असून रूममध्ये Wiring केलेली नाही.
2)उद्देश
- भिंतीवर Casing आणि Capping योग्य पद्धतीने बसवणे.
- सुरक्षित व सुबक विद्युत मार्ग तयार करणे.
- वायरिंग करण्यापूर्वी आवश्यक तयारी करणे.
3)साहित्य
- PVC Casing पट्टी
- PVC Capping झाकण
- स्क्रू
- वॉल प्लग (Rawl Plug)
- स्क्रू ड्रायव्हर
- ड्रिल मशीन
- हातोडा
4)सेफ्टी (सुरक्षा खबरदारी)
1.काम करताना घाई करू नये.
2.ड्रिल मशीन वापरताना हातमोजे व सेफ्टी गॉगल्स वापरावेत.
3.भिंतीमध्ये आधीपासून वायर किंवा पाईप नाही याची खात्री करावी.
4.साधने योग्य स्थितीत व काळजीपूर्वक वापरावीत.
5)कृती
- प्रथम रूमच्या भिंतीवर Casing बसवायची जागा मोजपट्टीने मोजली.
- पेन्सिलने सरळ रेषा काढली.
- ड्रिल मशीनने मार्क केलेल्या ठिकाणी होल पाडले.
- त्या होलमध्ये वॉल प्लग बसवले.
- स्क्रूच्या साहाय्याने PVC Casing पट्टी भिंतीवर घट्ट बसवली.
- सर्व Casing बसवल्यानंतर त्यावर Capping झाकण व्यवस्थित लावले.
- सर्व फिटिंग सरळ व मजबूत आहे याची तपासणी केली.
6)निरीक्षण
- Casing आणि Capping भिंतीवर सरळ व मजबुतीने बसवली गेली.
- सर्व स्क्रू योग्यरीत्या घट्ट बसले.
- रूममध्ये Wiring केलेली नाही, फक्त Casing आणि Capping फिटिंग पूर्ण झाले.
7)निष्कर्ष
या प्रयोगामध्ये आम्ही रूममध्ये Wiring न करता फक्त Casing आणि Capping फिटिंग यशस्वीपणे पूर्ण केले. त्यामुळे भविष्यात सुरक्षित व व्यवस्थित Wiring करण्यासाठी योग्य मार्ग तयार झाला आहे.
8)फोटो
casing ,capping and wiring
प्रस्तावना
घरगुती व औद्योगिक विद्युत प्रतिष्ठापनामध्ये वायर सुरक्षित, नीटनेटकी आणि संरक्षित ठेवण्यासाठी Casing and Capping पद्धत वापरली जाते. या पद्धतीत प्रथम भिंतीवर PVC Casing बसवली जाते, त्यामध्ये वायर टाकून वरून Capping लावली जाते. ही पद्धत सुरक्षित, सोपी आणि देखभालीस सोयीची आहे.
उद्देश
- भिंतीवर Casing आणि Capping योग्य पद्धतीने बसवणे.
- Casing मध्ये योग्य प्रकारे Wiring करणे.
- सुरक्षित व नीटनेटकी विद्युत जोडणी तयार करणे.
- स्विच, सॉकेट आणि बल्ब पॉईंटला योग्य कनेक्शन देणे.
साहित्य
- PVC Casing पट्टी
- PVC Capping झाकण
- विद्युत वायर (Phase, Neutral, Earth)
- स्विच
- सॉकेट
- बल्ब होल्डर
- स्क्रू व वॉल प्लग
- स्क्रू ड्रायव्हर
- ड्रिल मशीन
- टेस्टर
- प्लास
- मोजपट्टी व पेन्सिल
- इन्सुलेशन टेप
सेफ्टी (सुरक्षा खबरदारी)
- काम सुरू करण्यापूर्वी मुख्य वीजपुरवठा बंद करावा.
- टेस्टरने वीज नाही याची खात्री करावी.
- ड्रिल मशीन वापरताना हातमोजे व गॉगल्स वापरावेत.
- वायरचे कनेक्शन व्यवस्थित व घट्ट करावे.
- ओल्या हाताने विद्युत उपकरणांना स्पर्श करू नये.
कृती
- रूममध्ये Casing बसवायची जागा मोजून पेन्सिलने सरळ रेषा काढली.
- ड्रिल मशीनने भिंतीवर होल पाडून वॉल प्लग बसवले.
- स्क्रूने PVC Casing पट्टी भिंतीवर घट्ट बसवली.
- Casing मध्ये Phase, Neutral आणि Earth वायर टाकली.
- स्विच, सॉकेट आणि बल्ब होल्डरला योग्य कनेक्शन दिले.
- सर्व वायर व्यवस्थित बसवल्यानंतर Capping झाकण लावले.
- मुख्य वीजपुरवठा सुरू करून सर्किट तपासले.
निरीक्षण
- Casing आणि Capping सरळ व मजबुतीने बसवली गेली.
- सर्व कनेक्शन योग्यरीत्या जोडले गेले.
- स्विच चालू केल्यावर बल्ब पेटला व सॉकेट कार्यरत झाले.
- Wiring सुरक्षित आणि नीटनेटकी दिसली.
निष्कर्ष
या प्रयोगामध्ये Casing, Capping आणि Wiring यशस्वीपणे पूर्ण करण्यात आले. सर्व विद्युत जोडणी सुरक्षित व योग्य पद्धतीने कार्यरत असल्याचे आढळले. ही पद्धत सुरक्षित, सोपी आणि देखभालीस उपयुक्त आहे.
डिझेल इंजिन
१) प्रस्तावना
डिझेल इंजिन हे अंतर्गत ज्वलन (Internal Combustion) प्रकारातील इंजिन आहे. यामध्ये इंधन म्हणून डिझेल वापरले जाते. या इंजिनाचा शोध Rudolf Diesel यांनी 1890 च्या सुमारास लावला. डिझेल इंजिन हे पेट्रोल इंजिनपेक्षा जास्त कार्यक्षम (efficient) असून ट्रॅक्टर, जनरेटर, ट्रक, बस आणि पाण्याच्या पंपामध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते.
२) उद्देश
- डिझेल इंजिनची रचना व कार्य समजून घेणे.
- इंजिनचे मुख्य भाग ओळखणे.
- डिझेल इंजिन कसे चालते हे शिकणे.
- चार स्ट्रोक कार्यपद्धती (Four Stroke Cycle) समजून घेणे.
३) साहित्य
- डिझेल इंजिन मॉडेल / प्रत्यक्ष इंजिन
- डिझेल इंधन
- स्पॅनर सेट
- स्क्रू ड्रायव्हर
- स्वच्छ कापड
- इंधन टाकी
- बॅटरी (सेल्फ स्टार्ट असल्यास)
४) कृती
- इंजिनची बाह्य तपासणी केली.
- इंधन टाकीत डिझेल भरले.
- इंजिनचे मुख्य भाग जसे की सिलेंडर, पिस्टन, क्रॅंकशाफ्ट, फ्युएल इंजेक्टर यांची ओळख करून घेतली.
- इंजिन सुरू केले आणि त्याची कार्यपद्धती पाहिली.
- चार स्ट्रोक प्रक्रिया निरीक्षण केली:
- सक्शन स्ट्रोक – हवा सिलेंडरमध्ये जाते.
- कंप्रेशन स्ट्रोक – हवा दाबली जाते.
- पॉवर स्ट्रोक – डिझेल इंजेक्शन होऊन स्फोट होतो व पिस्टन खाली सरकतो.
- एग्झॉस्ट स्ट्रोक – जळलेली वायू बाहेर टाकली जाते.
५) निरीक्षण
- डिझेल इंजिनमध्ये स्पार्क प्लग नसतो.
- हवा जास्त दाबल्यामुळे इंधन आपोआप पेटते.
- इंजिन जास्त टॉर्क निर्माण करते.
- आवाज पेट्रोल इंजिनपेक्षा जास्त असतो.
६) निष्कर्ष
डिझेल इंजिन हे जास्त कार्यक्षम आणि टिकाऊ आहे. जास्त भार वाहून नेण्यासाठी व शेतीकामासाठी हे उपयुक्त आहे. कमी इंधनात जास्त काम करण्याची क्षमता असल्यामुळे औद्योगिक व कृषी क्षेत्रात डिझेल इंजिनचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
