पाव

प्रस्तावना

आपल्या महाराष्ट्रात पाव नाश्त्याला खूप प्रमाणात खाल्ला जातो . मग तो मिसळ पाव , वडा पाव ,भजी पाव अशे इत्यादी प्रकारचे नाश्ताआहे . हा प्रोजेक्ट पाव बनवण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजावतो.

उद्देश

• पाव तयार करण्याची प्रक्रिया समजून घेणे.
• बेकिंगमधील फर्मेंटेशन, ओव्हन तापमान आणि वेळ यांची माहिती घेणे.
• स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षा यांचा अभ्यास करणे.
• छोटा व्यवसाय उत्पादनाची मूलभूत माहिती मिळवणे.

साहित्य

• मैदा
• यीस्ट
• साखर
• मीठ
• कोमट पाणी
• तेल/बटर
• मिक्सिंग बाउल
• मोजमाप कप
• ओव्हन / तंदूर
• पाव ट्रे

प्रक्रिया

(1) पीठ मळून घेणे

• एका भांड्यात पीठ, साखर, मीठ एकत्र मिसळा.
• यीस्ट कोमट पाण्यात सक्रिय करा.
• हे मिश्रण पिठात घालून नरम कणिक मळा.
• थोडे तेल लावून कणिक झाकून ठेवा.

(2) फर्मेंटेशन

• पीठ 1–2 तास झाकून ठेवावी.
• पिठाच्या दुप्पट झाल्यावर ते तयार झाल्याचे समजते.

(3) पावांना आकार देणे

• पीठाचे छोटे समान गोळे बनवा.
• तेल लावलेल्या पाव ट्रेमध्ये गोळे एका रांगेत ठेवा.

(4) दुसरे फर्मेंटेशन

• ट्रेमधील गोळे 20–30 मिनिटे फुलू द्या.
• गोळे एकमेकांना लागतील इतके फुलतात.

(5) बेकिंग

• ओव्हन गरम करून पाव ट्रे त्यात ठेवा.
• साधारण 12–15 मिनिटे बेक करा.
• पाव सोनेरी तपकिरी झाल्यावर बाहेर काढा.

(6) थंड करणे

• पाव पूर्ण थंड झाल्यावर त्यांना ट्रेमधून काढा.

निरीक्षण

• फर्मेंटेशन योग्य झाले तर पाव हलका व मऊ तयार होतो.
• ओव्हनचे तापमान जास्त असल्यास पाव जळू शकतो.
• कमी बेकिंग वेळेत पाव कच्चा राहतो.
• योग्य प्रमाणात यीस्ट वापरल्यास पाव चांगला फुलतो.

निष्कर्ष

या प्रोजेक्टमधून पाव बनवण्याच्या संपूर्ण प्रक्रियेची माहिती मिळाली. फर्मेंटेशन, तापमान, स्वच्छता आणि साहित्याचे प्रमाण यांचा पावाच्या गुणवत्तेवर मोठा परिणाम होतो. योग्य पद्धतीने काम केले तर आपण घरगुती पण व्यवसाय करू शकतो .

अ.क्र.	साहित्य	वापरलेले वजन	दर / kg (₹)	खर्च (₹)
1	मैदा	5 kg	45	225.00
2	साखर	100 gm	42	4.20
3	मीठ	80 gm	30	2.40
4	यीस्ट	110 gm	160	17.60
5	ब्रेड इम्प्रूव्हर	10 gm	500	5.00
6	तेल	50 gm	150	7.50
7	ऑटो चार्जेस	1 युनिट	14	14.00

एकूण कच्चा माल खर्च : ₹ 275.70
मजुरी (35%) : ₹ 96.49

एकूण उत्पादन खर्च (Total Cost) : ₹ 372.19

प्रति पाव खर्च (अंदाजे) : ₹ 2.88

२)आवळा लोणचं

१) प्रस्तावना

आवळा (Indian gooseberry) हे अत्यंत पौष्टिक फळ असून त्यामध्ये व्हिटॅमिन C मुबलक प्रमाणात आढळते. आवळ्यापासून विविध पदार्थ तयार केले जातात, त्यापैकी आवळा लोणच हा लोकप्रिय आणि टिकाऊ पदार्थ आहे. पारंपरिक पद्धतीने तयार केलेले लोणच चविष्ट, पौष्टिक व दीर्घकाळ साठवता येणारे असते. ग्रामीण तसेच शहरी भागात घरगुती उद्योग म्हणूनही आवळा लोणच तयार केले जाते.

२) उद्देश

• आवळ्याचे पोषणमूल्य जपून टिकाऊ पदार्थ तयार करणे.
• घरगुती उद्योगासाठी कमी खर्चात उत्पादन प्रक्रिया शिकणे.
• सुरक्षित, स्वच्छ आणि चविष्ट लोणच तयार करण्याची पद्धत जाणून घेणे.
• बाजारातील मागणी लक्षात घेऊन लघुउद्योगाची संधी शोधणे.

३) सर्वेक्षण

स्थानिक बाजारपेठेत व परिसरात केलेल्या सर्वेक्षणानुसार:

• घरगुती लोणच्याला ग्राहकांची जास्त पसंती आहे.
• आरोग्याबद्दल जागरूकता वाढल्यामुळे आवळा उत्पादने लोकप्रिय होत आहेत.
• सणासुदीच्या काळात मागणी वाढते.
• योग्य पॅकिंग आणि स्वच्छता राखल्यास ग्राहकांचा विश्वास वाढतो.

४) निरीक्षण

• ताजे, हिरवे आणि डाग नसलेले आवळे निवडणे आवश्यक आहे.
• मीठ, हळद, मोहरी, मेथी, लाल तिखट आणि तेल यांचा योग्य प्रमाणात वापर केल्यास लोणच टिकाऊ होते.
• काचेच्या बरणीत साठवण केल्यास गुणवत्ता टिकते.
• ओलावा राहिल्यास लोणच खराब होण्याची शक्यता असते.

५) निष्कर्ष

आवळा लोणच हे पौष्टिक व आरोग्यदायी पदार्थ आहे. योग्य प्रमाण, स्वच्छता आणि साठवण यांचे पालन केल्यास हा पदार्थ दीर्घकाळ टिकतो. कमी गुंतवणुकीत घरगुती उद्योग म्हणून सुरू करता येण्यासारखा हा एक चांगला व्यवसाय आहे.

६) कृती (आवळा लोणच तयार करण्याची पद्धत)

साहित्य:

• १ किलो आवळे
• २०० ग्रॅम मीठ
• २ टेबलस्पून हळद
• ३ टेबलस्पून लाल तिखट
• २ टेबलस्पून मोहरी पूड
• १ टेबलस्पून मेथी पूड
• २५० मि.ली. तेल

कृती:

1. आवळे स्वच्छ धुऊन वाफेवर शिजवून घ्या.
2. थंड झाल्यावर फोडी करा व बिया काढा.
3. कढईत तेल गरम करून थंड करा.
4. सर्व मसाले आणि मीठ एकत्र करून आवळ्याच्या फोडींमध्ये मिसळा.
5. त्यात तेल घालून चांगले हलवा.
6. तयार मिश्रण स्वच्छ, कोरड्या काचेच्या बरणीत भरून ४–५ दिवस उन्हात ठेवा.

आवळा सुपारी

१) प्रस्तावना

आवळा (Indian gooseberry) हे अत्यंत पौष्टिक फळ असून त्यामध्ये व्हिटॅमिन C, लोह व अँटिऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात. आवळ्यापासून विविध खाद्यपदार्थ तयार केले जातात. त्यापैकी आवळा सुपारी हा एक लोकप्रिय, चविष्ट व आरोग्यदायी पदार्थ आहे. गोड, तिखट किंवा मसालेदार चवीत तयार केली जाणारी आवळा सुपारी लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांना आवडते. हा पदार्थ घरगुती उद्योग म्हणूनही तयार करता येतो.

२) उद्देश

• आवळ्याचे पोषणमूल्य जपून टिकाऊ पदार्थ तयार करणे.
• लघुउद्योगासाठी सोपी व कमी खर्चिक प्रक्रिया शिकणे.
• आरोग्यदायी पर्याय म्हणून पारंपरिक सुपारीला पर्याय उपलब्ध करणे.
• स्वच्छता आणि सुरक्षितता पाळून दर्जेदार उत्पादन तयार करणे.

३) सर्वेक्षण

स्थानिक बाजारपेठेत केलेल्या पाहणीनुसार:

• आरोग्यपूरक व आयुर्वेदिक उत्पादनांना वाढती मागणी आहे.
• शाळा–कॉलेज परिसरात लहान पॅकिंगची मागणी जास्त असते.
• आकर्षक पॅकिंग व योग्य दर ठेवल्यास विक्री वाढते.
• साखरयुक्त तसेच कमी साखरेच्या प्रकारांना वेगवेगळ्या ग्राहकांची पसंती आहे.

४) निरीक्षण

• ताजे, डाग नसलेले व मध्यम आकाराचे आवळे वापरल्यास चव चांगली येते.
• योग्य प्रमाणात साखर/मीठ वापरल्यास सुपारी अधिक काळ टिकते.
• उन्हात व्यवस्थित सुकवणे आवश्यक आहे, अन्यथा बुरशी येऊ शकते.
• स्वच्छ आणि हवाबंद पॅकिंग केल्यास गुणवत्ता टिकते.

५) निष्कर्ष

आवळा सुपारी हा पौष्टिक व चविष्ट पदार्थ असून तो घरगुती व्यवसायासाठी उत्तम पर्याय आहे. कमी गुंतवणुकीत व सोप्या प्रक्रियेत तयार करता येतो. योग्य पॅकिंग, स्वच्छता आणि दर्जा राखल्यास बाजारपेठेत चांगली मागणी मिळू शकते.

६) कृती (आवळा सुपारी तयार करण्याची पद्धत)

साहित्य:

• १ किलो आवळे
• ५०० ग्रॅम साखर (किंवा गूळ)
• १ चमचा मीठ
• १/२ चमचा काळे मीठ
• १ चमचा जिरेपूड
• १ चमचा वेलची पूड

कृती:

1. आवळे स्वच्छ धुऊन वाफेवर शिजवून घ्या.
2. थंड झाल्यावर फोडी करून बिया काढा.
3. फोडींमध्ये साखर/गूळ मिसळून १–२ दिवस झाकून ठेवा.
4. तयार झालेला पाक आटवून घ्या व मसाले मिसळा.
5. मिश्रण उन्हात ३–४ दिवस सुकवा.
6. पूर्णपणे सुकल्यावर हवाबंद डब्यात साठवा.

४)आवळा सुपारी – कॉस्टिंग चार्ट

अ.क्र	साहित्य	वजन	दर (₹/kg किंवा युनिट)	किंमत (₹)
1	आवळा	2.5 kg	40	100
2	मीठ	130 gm	30	3.90
3	काळं मीठ	65 gm	40	2.60
4	ओवा	35 gm	150	5.26
5	काळी मिरी	65 gm	800	52
6	हिंग	30 gm	350	12.25
7	जिरे	65 gm	400	26
8	गॅस चार्जेस	30 gm (अंदाजे)	810/kg	1.86
9	मिक्सर चार्जेस	½ युनिट	10	5
10	ड्रायर चार्जेस	2 तास	18.33	36.66
11	पॅकिंग चार्जेस	7 नग	1	7

एकूण खर्च = ₹ 252.52

मजुरी (35%) = ₹ 88.38

एकूण किंमत = ₹ 340.90

पपई तुटी फ्रुटी

१) प्रस्तावना

पपई हे पौष्टिक व सहज उपलब्ध होणारे फळ आहे. कच्च्या पपईपासून विविध खाद्यपदार्थ तयार करता येतात. त्यापैकी तुटी फ्रुटी हा रंगीत, गोड व आकर्षक पदार्थ आहे. केक, आईस्क्रीम, मिठाई व बेकरी पदार्थांमध्ये तुटी फ्रुटीचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. घरगुती पद्धतीने तयार केलेली पपई तुटी फ्रुटी ही सुरक्षित, चविष्ट व कमी खर्चिक असते. त्यामुळे हा एक लघुउद्योग म्हणूनही विकसित होऊ शकतो.

२) उद्देश

• कच्च्या पपईपासून टिकाऊ व मूल्यवर्धित पदार्थ तयार करणे.
• कमी खर्चात घरगुती उद्योगाची संधी निर्माण करणे.
• स्वच्छता व योग्य प्रक्रिया पाळून दर्जेदार उत्पादन तयार करणे.
• बाजारातील मागणी ओळखून विक्री वाढवणे.

३) सर्वेक्षण

स्थानिक बाजारपेठ व बेकरी दुकानदारांशी संवादातून खालील निष्कर्ष मिळाले:

• केक व मिठाई व्यवसायात तुटी फ्रुटीची सतत मागणी असते.
• आकर्षक रंग व चांगली चव असल्यास ग्राहकांची पसंती वाढते.
• लहान पॅक (१००–२०० ग्रॅम) अधिक विक्री होतात.
• सणासुदीच्या काळात मागणी वाढते.

४) निरीक्षण

• कच्ची, घट्ट व हिरवी पपई वापरणे आवश्यक आहे.
• पपईचे समान आकाराचे तुकडे केल्यास दिसायला सुंदर व विक्रीयोग्य वाटतात.
• साखरेच्या पाकात योग्य प्रमाण व वेळ पाळणे आवश्यक आहे.
• पूर्ण सुकविल्यानंतरच पॅकिंग करावे, अन्यथा चिकटपणा राहू शकतो.

५) निष्कर्ष

पपई तुटी फ्रुटी हा कमी खर्चात तयार होणारा व जास्त मागणी असलेला पदार्थ आहे. योग्य प्रक्रिया, स्वच्छता व आकर्षक पॅकिंग यामुळे घरगुती उद्योग म्हणून यशस्वी होऊ शकतो. मूल्यवर्धनामुळे शेतकऱ्यांनाही आर्थिक फायदा होऊ शकतो.

६) कृती (पपई तुटी फ्रुटी तयार करण्याची पद्धत)

साहित्य:

• १ किलो कच्ची पपई
• १ किलो साखर
• ४–५ कप पाणी
• खाद्य रंग (लाल/हिरवा/पिवळा)
• १/२ चमचा सायट्रिक अॅसिड

कृती:

1. पपई सोलून बिया काढा व छोटे चौकोनी तुकडे करा.
2. तुकडे ५–७ मिनिटे उकळत्या पाण्यात शिजवून घ्या.
3. साखर व पाणी एकत्र करून पाक तयार करा.
4. त्यात पपईचे तुकडे घालून ८–१० मिनिटे शिजवा.
5. सायट्रिक अॅसिड व खाद्य रंग मिसळा.
6. मिश्रण १ दिवस झाकून ठेवा.
7. दुसऱ्या दिवशी तुकडे गाळून उन्हात २–३ दिवस सुकवा.
8. पूर्ण सुकल्यावर हवाबंद पिशवी/डब्यात साठवा

अ.क्र	साहित्य	वजन	दर (₹/kg किंवा युनिट)	किंमत (₹)
1	पपई	500 gm	20 ₹/kg	10.00
2	साखर	292 gm	42 ₹/kg	12.264
3	कलर	5 gm	300 ₹/kg	0.15
4	फ्लेवर (स्ट्रॉबेरी)	3 ml	10 ₹/20 ml	10.50
5	गॅस चार्जेस	30 gm	870 ₹/kg	1.86
6	फिक्स चार्जेस	1 unit	10 ₹/unit	10.00
7	पॅकिंग चार्जेस	4 बॅग	3 ₹/bag	12.00

२) एकूण खर्च

Total Cost = ₹ 56.77

एकूण विक्री किंमत = ₹ 76.64

मजुरी = 35%

नफा = ₹ 19.87

Final Total = ₹ 76.64

नान कटाई

प्रस्तावना

नान कटाई हा भारतातील एक पारंपरिक आणि लोकप्रिय बिस्किट प्रकार आहे. तो मुख्यतः मैदा, साखर आणि तूप/बटर वापरून तयार केला जातो. नान कटाई विशेषतः दिवाळी, ईद आणि इतर सणांच्या काळात बनवली जाते. तिची चव कुरकुरीत, सुगंधित आणि तोंडात विरघळणारी असते.

उद्देश

• नान कटाई तयार करण्याची पद्धत समजून घेणे.
• मोजमापानुसार साहित्य वापरण्याचे महत्त्व जाणून घेणे.
• स्वच्छता आणि सुरक्षिततेचे नियम पाळत पदार्थ तयार करणे.

साहित्य

• 1 कप मैदा
• ½ कप पिठीसाखर
• ½ कप तूप किंवा बटर
• 2 टेबलस्पून रवा
• ¼ टीस्पून बेकिंग पावडर
• वेलची पूड (चवीनुसार)
• सजावटीसाठी बदाम/पिस्ता तुकडे

कृती

1. प्रथम तूप आणि पिठीसाखर एकत्र करून हलके आणि फुलके होईपर्यंत फेटा.
2. त्यात मैदा, रवा, बेकिंग पावडर आणि वेलची पूड घालून मऊ पीठ तयार करा.
3. लहान गोळे करून हलकेच दाबा आणि वर बदाम/पिस्ता लावा.
4. ओव्हन 180°C वर गरम करून 15–20 मिनिटे बेक करा.
5. थंड झाल्यावर नान कटाई सर्व्ह करा.

निरीक्षण

• बेक करताना नान कटाईचा रंग हलका सोनेरी झाला.
• सुगंध छान दरवळला.
• थंड झाल्यावर ती कुरकुरीत आणि तोंडात विरघळणारी झाली.

निष्कर्ष

योग्य प्रमाणात साहित्य वापरून आणि योग्य तापमानावर बेक केल्यास नान कटाई उत्तम तयार होते. हा पदार्थ बनवणे सोपे असून चविष्ट आणि पौष्टिक आहे.

मोरिंगा चिक्की ऑर्डर

माहिती

मोरिंगा म्हणजेच शेवगा ही अत्यंत पोषक औषधी वनस्पती आहे. शेवग्याची पाने, शेंगा, फुले व बिया यांचा उपयोग आहारात व औषधनिर्मितीत होतो. शेवग्याच्या पानांची पावडर तयार करण्यासाठी मोरिंगा चक्की वापरली जाते. ही चक्की लघुउद्योगासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

उद्देश

शेवग्याच्या पानांपासून स्वच्छ व दर्जेदार पावडर तयार करणे
शेवगा प्रक्रिया उद्योगाला चालना देणे
ग्रामीण भागात स्वयंरोजगाराच्या संधी निर्माण करणे
शेवग्याच्या पोषणमूल्यांचे जतन करणे
आयुर्वेदिक व न्यूट्रास्युटिकल उत्पादनासाठी कच्चा माल तयार करणे
शेतीपूरक व्यवसाय वाढवणे

कृती

शेवग्याची काही ताजी पाने आणणे.
पाने स्वच्छ धुवून वाळवणे.
त्या पानांचा वापर भाजी किंवा काढा तयार करण्यासाठी कसा केला जातो हे पाहणे.
मोठ्या व्यक्तीकडून त्याचे आरोग्यदायी फायदे जाणून घेणे.

परिसरातील शेवग्याचे झाड निरीक्षण करणे.
त्याची पाने, फुले व शेंगा पाहणे.
शेवग्याबाबत माहिती पुस्तकातून किंवा शिक्षकांकडून गोळा करणे.

कॉस्टिंग

मटेरियल	वजन	दर /kg	किमत
शेंगदाणा	200 gm	130 rs	26
तीळ	120gm	200rs	24
जवस	80gm	120rs	9.6
तूप	40gm	600rs	12
गूळ	400 gm	45	18
पॅकिंग चार्जेस	2 box	5	10
स्टीकर	2	1.5	3
मिक्सर् चार्जेस	1/2 unit	10rs/ 1 unit	5
मोरिंगा पावडर	20 gm	600rs	12
gass चार्जेस	120gm	870rs/1 unit	7.45
मजुरी = 35			139.05 487.71 ———- 187.71

आवळा लोंच प्रकल्प

प्रस्तावना आम्ही आवळा हा प्रोजेक्ट तयार केला. आरोग्यासाठी खूप पौष्टिक असतो. त्यात व्हिटामिन c जास्त प्रमाणात असते व ते औषधी फळ मानले जाते. या प्रकल्पातून आवळ्याचे गुणधर्म ,उपयोग व महत्व याची माहिती घेतली आहे.

उद्देश

1 आवळ्याचे औषधी गुणधर्म जाणून घेणे.

2 तो कोणत्या सिझन मध्ये उपलब्ध होतो हे जाणून घेणे.

3 आवळ्यापासून कोणत्या प्रकारचे product तयार होतात ह्याची माहिती मिळवणे.

सर्वे

जयवंत भिकाजी गायकवाड यांची मुलाखत घेतली. ते हिवरे कुंभार मध्ये राहणारे होते. त्यांना शेतात 50 झाडे लावलेली होती.

आवळ्याचे 2 प्रकार आहेत. 1(राय आवळा)

2 (कंठी आवळा )

आवळ्याचे झाडे लावल्यानंतर 5 ते 6 वर्षांनी त्याला आवळा यायला लागले.

साहित्य

पातेल,चमचा , ग्लास, मग, डिश, नमक, काळी मिरी , जीरा,मसाले,आवळे , विनेगर, इत्यादी.

कृती

सर्व प्रथम आम्ही आवळे निवडून घेतले. त्यानंतर त्याला मिठाच्या पाण्यात 12 तास भिजत घातले. त्यानंतर त्यांना गरम पाण्यात शिजवून घेतले. त्यानंतर मसाले घालून आणि त्यात तेल घालून त्याला मुरायला ठेवलं. ते टिकण्यासाठी व आंबट लागण्यासाठी त्यात विनेगर टाकलं.

त्यानंतर आम्ही त्याचापासून आम्ही लोणच तयार केले .आणि आवळा सुपारी तयार केली .

त्यातून काय शिकलो :आवळा हा शरीरासाठी खूप उपयोगी असतो .

निरीक्षण

आवळा हा पांगून ठेवला पाहिजे नाहीतर तो लवकर खराब होतो .

निष्कर्ष

या प्रकल्पातून आवळा हा खूप पोषक आणि बहुगुणी फळ आहे हे समजले .त्याचा खूप औषधी उपयोग होतात अवल्यापासून तयार होणारे पदा10.00र्थ आरोग्य आणि आर्थिक दोन्ही दृष्टीकोनातून फायदेशीर आहेत . म्हणून आवळ्याचे महत्व सर्वांनी जाणून ग्यावे व त्याचा वापर करावा .

क्र.	मटेरिअल	वजन	दर /kg	किंमत
1.	आवळा	2kg	40rs	80.00
2.	लोंच मसाला	150gm	80rs/100gm	120.00
3.	साध मीठ	150gm	30rs/kg	4.50
4.	तेल	400gm	150rs/kg	60.00
5.	गॅस चार्जेस	30gm	14kg	1.86
6.	पॅकिंग चर्जेस	10 जा	10rs	100.00
7.	फॉइल	10फा	1 rs	10.00

मजुरी 35%
मजुरी (35%) : ₹ 131.72

एकूण उत्पादन खर्च (Total Cost) : ₹ 376.36

प्रती आवळा खर्च (अंदाजे) : ₹ 508.68

आवळा कॅंडी

प्रस्तावना (Introduction)

आवळा हा व्हिटॅमिन C ने समृद्ध असा पौष्टिक फळ आहे. आवळ्यापासून विविध पदार्थ तयार करता येतात, त्यापैकी आवळा कॅंडी हा टिकाऊ, चविष्ट व आरोग्यदायी पदार्थ आहे. या प्रॅक्टिकलमध्ये २ किलो आवळ्यांपासून योग्य पद्धतीने आवळा कॅंडी तयार करण्यात आली आहे. घरगुती तसेच लघुउद्योगासाठी ही प्रक्रिया उपयुक्त आहे.

कृती (Procedure)

1. प्रथम २ किलो आवळे स्वच्छ पाण्याने नीट धुतले.
2. नंतर आवळे उकळण्यासाठी भांड्यात पाणी घेऊन त्यात आवळे टाकले.
3. आवळे थोडे मऊ होईपर्यंत उकळले.
4. उकडलेले आवळे थंड करून त्यांच्या फोडी केल्या व बिया काढून टाकल्या.
5. आवळ्याच्या फोडींमध्ये साखर मिसळून त्या काही वेळ तसेच ठेवल्या.
6. साखर विरघळल्यानंतर फोडी उन्हात/सावलीत वाळवून कॅंडी तयार केली.

निरीक्षण (Observation)

• उकळल्यानंतर आवळे मऊ झाले.
• फोडी करताना बिया सहज वेगळ्या झाल्या.
• साखर मिसळल्यानंतर आवळ्याचा रस बाहेर आला.
• वाळविल्यानंतर कॅंडीला आकर्षक रंग व गोड-आंबट चव आली.
• कॅंडी टिकाऊ व खाण्यास योग्य झाली.

निष्कर्ष (Conclusion)

या प्रॅक्टिकलमधून २ किलो आवळ्यांपासून यशस्वीपणे आवळा कॅंडी तयार झाली. योग्य स्वच्छता, उकळण्याची प्रक्रिया व साखरेचे प्रमाण यामुळे चविष्ट व पौष्टिक कॅंडी तयार करता येते हे सिद्ध झाले. ही पद्धत घरगुती वापरासाठी तसेच उत्पन्नाचे साधन म्हणून उपयोगी आहे.

आवळा कॅंडी – कॉस्टिंग

अ.क्र.	साहित्य	वजन / प्रमाण	दर	किंमत (₹)
1	आवळा	2.5 कि.ग्रॅ.	₹40 / कि.ग्रॅ.	120.00
2	साखर	2 कि.ग्रॅ.	₹42 / कि.ग्रॅ.	84.00
3	गॅस चार्जेस	90 ग्रॅम	₹870 / 14 कि.ग्रॅ.	5.59
4	ड्रायर चार्जेस	6 तास / 7.98 युनिट	₹18.62 / युनिट	148.58
5	पॅकिंग चार्ज	3 बॅग	—	30.00
	उपएकूण		Total	₹ 388.17
6	मजुरी / इतर खर्च	—	—	135.85
	एकूण खर्च			₹ 524.02

.