Velding वेल्डिंग म्हणजे काय?दोन किंवा अधिक धातूंच्या भागांना उष्णता, दाब किंवा उष्णता व दाब यांच्या साहाय्याने कायमस्वरूपी जोडण्याच्या प्रक्रियेला वेल्डिंग म्हणतात. काही प्रक्रियांमध्ये जोड मजबूत करण्यासाठी filler metal वापरले जाते.2. वेल्डिंगचा मुख्य उद्देशदोन धातू कायमस्वरूपी जोडणे.मजबूत आणि टिकाऊ जोड तयार करणे.तुटलेले किंवा खराब झालेले धातूचे भाग दुरुस्त करणे.मशीनचे भाग तयार करणे.विविध प्रकारच्या धातूंच्या रचना तयार करणे.3. वेल्डिंगमध्ये वापरली जाणारी साधनेWelding machineWelding electrodeElectrode holderWelding cableEarth clampWelding helmetHand glovesApron / protective कपडेSafety shoesChipping hammerWire brushPliersClampsMeasuring scaleTry squareवर्कपीस धरून ठेवण्यासाठी vice4. Arc Welding म्हणजे काय?Electrode आणि workpiece यांच्यामध्ये electric arc तयार करून निर्माण झालेल्या उष्णतेने धातू वितळवून जोडण्याची प्रक्रिया म्हणजे Arc Welding.Arc welding मध्ये खूप जास्त तापमान निर्माण होते. त्यामुळे धातूचा भाग वितळतो आणि थंड झाल्यानंतर मजबूत जोड तयार होतो.5. Arc Welding मध्ये आवश्यक गोष्टीWelding power sourceElectrodeElectrode holderWelding cablesEarth clampWorkpieceProtective equipment6. Electrode म्हणजे काय?वेल्डिंगमध्ये विद्युत प्रवाह वाहून नेणाऱ्या आणि अनेक प्रक्रियांमध्ये वितळून weld मध्ये filler metal देणाऱ्या दांड्याला Electrode म्हणतात.Electrode चे प्रकार आणि आकार कामानुसार निवडले जातात.7. Welding Joint चे प्रकारButt Joint:दोन धातूंचे भाग एकमेकांच्या सरळ टोकाला जोडले जातात.Lap Joint:एक धातूचा भाग दुसऱ्या भागावर overlap करून जोडला जातो.T-Joint:दोन भाग साधारण 90° मध्ये जोडून T आकार तयार होतो.Corner Joint:दोन भाग कोपऱ्यात जोडले जातात.Edge Joint:दोन धातूंच्या कडा एकत्र आणून जोडल्या जातात.8. Welding Positionवेल्डिंग करताना workpiece कोणत्या स्थितीत आहे त्यानुसार position बदलते.Flat position – कामाचा भाग साधारण आडवा असतो.Horizontal position – वेल्डिंग आडव्या दिशेने केली जाते.Vertical position – वेल्डिंग उभ्या दिशेने केली जाते.Overhead position – वेल्डिंग डोक्याच्या वरच्या भागात करावी लागते.9. Welding मध्ये Flux चे कामFlux चा उपयोग काही वेल्डिंग प्रक्रियांमध्ये impurities आणि oxidation कमी करण्यासाठी केला जातो. त्यामुळे weld pool चे संरक्षण होण्यास मदत होते.10. Shielding GasMIG आणि TIG सारख्या प्रक्रियांमध्ये weld area ला वातावरणातील unwanted gases पासून संरक्षण देण्यासाठी shielding gas वापरला जातो.उदा.:ArgonHeliumCarbon dioxideकाही प्रक्रियांमध्ये मिश्रित gases11. MIG WeldingMIG चे पूर्ण नाव Metal Inert Gas Welding असे सामान्यतः वापरले जाते. यात continuous wire electrode आणि shielding gas वापरला जातो.फायदे:काम तुलनेने जलद होते.सतत wire feed मिळतो.fabrication मध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरता येते.12. TIG WeldingTIG चे पूर्ण नाव Tungsten Inert Gas Welding असे सामान्यतः वापरले जाते. यात non-consumable tungsten electrode वापरला जातो.फायदे:उच्च दर्जाचा weld मिळू शकतो.weld वर चांगले नियंत्रण मिळते.पातळ धातूंवर उपयोगी ठरू शकते.13. Gas WeldingGas welding मध्ये ज्वालेच्या उष्णतेने धातू गरम/वितळवून जोडला जातो. Oxy-fuel welding मध्ये oxygen आणि fuel gas वापरले जाते.14. Spot WeldingSpot welding ही resistance welding ची एक पद्धत आहे. दोन metal sheets विशिष्ट ठिकाणी electrodes मधून current आणि pressure देऊन जोडल्या जातात.याचा उपयोग automobile आणि sheet-metal कामांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर होतो.15. वेल्डिंगचे फायदेमजबूत जोड मिळतो.कायमस्वरूपी जोड तयार होतो.विविध आकारांचे parts जोडता येतात.मशीन fabrication मध्ये उपयुक्त.दुरुस्तीच्या कामात उपयोगी.उत्पादन प्रक्रिया सोपी होण्यास मदत होते.16. वेल्डिंगच्या मर्यादाजास्त उष्णतेमुळे धातूमध्ये deformation होऊ शकते.योग्य कौशल्य आवश्यक असते.वेल्डिंगच्या वेळी धूर आणि तेजस्वी प्रकाश निर्माण होऊ शकतो.चुकीची प्रक्रिया वापरल्यास weld मध्ये defects निर्माण होऊ शकतात.17. Welding Defectsवेल्डिंग योग्य पद्धतीने न केल्यास खालील defects होऊ शकतात:CrackPorosityUndercutSlag inclusionLack of fusionLack of penetrationExcessive spatterDistortion18. वेल्डिंगपूर्वीची तयारीWorkpiece स्वच्छ करणे.योग्य joint आणि position ठरवणे.योग्य electrode/wire निवडणे.मशीन आणि cables तपासणे.Earth connection योग्य आहे का ते पाहणे.योग्य PPE घालणे.कामाची जागा सुरक्षित आणि हवेशीर ठेवणे.19. वेल्डिंगनंतरचे कामवेल्ड थंड होऊ देणे.आवश्यक असल्यास slag काढणे.Wire brush ने weld साफ करणे.weld मध्ये cracks किंवा defects आहेत का ते तपासणे.कामाची जागा स्वच्छ करणे.20. वेल्डिंगमधील सुरक्षिततावेल्डिंग करताना helmet/face protection, gloves, protective clothing आणि safety shoes वापरणे आवश्यक आहे. वेल्डिंगच्या धुरापासून बचावासाठी योग्य ventilation किंवा fume extraction आवश्यक असते. विद्युत जोडणी आणि मशीनची स्थितीही सुरक्षित असावी