WORKSHOP

साधने व उपकरणे

१) प्रस्तावना

मी विज्ञान आश्रमात असताना WORK SHOPमध्ये विविध यंत्रे व साधनांवर काम करण्याची संधी मिळाली. या कार्यशाळेत लोखंडी काम, वेल्डिंग, कटिंग, ग्राइंडिंग व मशीन फॅब्रिकेशनसाठी वेगवेगळी उपकरणे वापरली जातात. या साधनांच्या साहाय्याने विविध वस्तू तयार करणे व दुरुस्ती करणे शक्य होते.

२) उद्देश

1. कार्यशाळेत वापरल्या जाणाऱ्या साधनांची ओळख करून घेणे
2. प्रत्येक मशीन कसे काम करते हे समजून घेणे
3. वेल्डिंग व फॅब्रिकेशन प्रक्रियेचा प्रत्यक्ष अनुभव घेणे
4. सुरक्षिततेचे नियम पाळून काम करणे शिकणे

३) कृती

कार्यशाळेत खालील साधने व यंत्रे पाहिली व वापरली:

• गॅस वेल्डिंग मशीन – गॅसच्या साहाय्याने दोन लोखंडी तुकडे जोडण्यासाठी वापरली जाते.
• इलेक्ट्रिक वेल्डिंग मशीन – इलेक्ट्रोड वापरून लोखंडी काम जोडले जाते.
• CO₂ वेल्डिंग मशीन – CO₂ गॅस वापरून स्वच्छ व मजबूत वेल्डिंग केली जाते.
• ग्राइंडर मशीन – लोखंडी तुकड्यांचे कडे गुळगुळीत करण्यासाठी वापरली जाते.
• कटर मशीन – लोखंडी पत्रे व रॉड कापण्यासाठी वापरली जाते.
• हातोडा, गॅस कटर, मोजमाप साधने – सहाय्यक साधने म्हणून वापरली जातात.

सर्व मशीन वापरताना सेफ्टी गॉगल्स, हातमोजे व योग्य कपडे वापरण्यात आले.

४) निरीक्षण

• वेल्डिंग मशीन योग्य पद्धतीने वापरल्यास जोड मजबूत होते.
• CO₂ वेल्डिंगमुळे वेल्डिंग स्वच्छ व आकर्षक दिसते.
• ग्राइंडर व कटर मशीन वापरताना जास्त काळजी घ्यावी लागते.
• सेफ्टी नियम न पाळल्यास अपघात होण्याची शक्यता असते.

५) निष्कर्ष

विज्ञान आश्रमातील कार्यशाळेमुळे मला विविध साधने व मशीनची माहिती मिळाली. प्रत्यक्ष काम केल्यामुळे फॅब्रिकेशन व वेल्डिंग प्रक्रियेचा अनुभव आला. सुरक्षिततेचे महत्त्व समजले आणि भविष्यात तांत्रिक कामासाठी आत्मविश्वास वाढला.

मापन

१) प्रस्तावना

विज्ञान आश्रमातील कार्यशाळेत काम करताना मापनाचे खूप महत्त्व आहे. कोणतेही काम अचूक करण्यासाठी योग्य मापन आवश्यक असते. या ठिकाणी मला टेप मापनाच्या सहाय्याने ब्रिटिश (इंच) व मेट्रिक (से.मी., मि.मी., मीटर) पद्धतीने मापन कसे करायचे हे शिकायला मिळाले.

२) उद्देश

1. टेप मापन कसे वापरायचे हे शिकणे
2. ब्रिटिश व मेट्रिक मापन पद्धती समजून घेणे
3. इंच, सेंटीमीटर, मिलीमीटर व मीटर यांमधील फरक ओळखणे
4. अचूक मापन घेण्याची सवय लावणे

३) कृती

• टेप मापन (Measuring Tape) हातात घेऊन त्यावरील स्केल पाहिले.
• एका बाजूला ब्रिटिश पद्धत (Inch) व दुसऱ्या बाजूला मेट्रिक पद्धत (cm, mm, meter) असल्याचे समजले.
• लोखंडी रॉड, लाकडी तुकडा व टेबल यांचे मापन केले.
• इंचमध्ये मापन करून ते सेंटीमीटरमध्ये बदलून पाहिले.
• मापन करताना टेप सरळ ठेवणे व सुरुवातीचा शून्य बिंदू (0) बरोबर घेणे शिकले.

४) निरीक्षण

• 1 इंच = 2.54 सेंटीमीटर असतो.
• मेट्रिक पद्धत अधिक सोपी व अचूक वाटली.
• चुकीच्या पद्धतीने टेप धरल्यास मापन चुकते.
• लहान मापनासाठी मिलीमीटर उपयोगी ठरते.

५) निष्कर्ष

टेप मापनाच्या वापरामुळे मला ब्रिटिश व मेट्रिक दोन्ही मापन पद्धती समजल्या. इंच, सेंटीमीटर, मिलीमीटर व मीटरमध्ये मापन कसे करायचे याचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळाला. योग्य मापनामुळे कार्यशाळेतील काम अचूक व सुरक्षित होते हे समजले.

RCC (Reinforced Cement Concrete) कॉलम

१) प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रम येथे वर्कशॉप करत असताना RCC (Reinforced Cement Concrete) कॉलम विषयी सविस्तर ज्ञान घेतले. RCC कॉलम हा इमारतीचा महत्त्वाचा भाग असून तो संपूर्ण बांधकामाचा भार पेलतो. या प्रशिक्षणात मला कॉलम तयार करण्याची पद्धत, साहित्याचे प्रमाण, मोजमाप करणे, तसेच लोखंडी सळ्या (रॉड) बांधणे शिकायला मिळाले.

२) उद्देश :

1. RCC कॉलम म्हणजे काय हे समजून घेणे.
2. सिमेंट, वाळू व खडी यांचे योग्य प्रमाण शिकणे.
3. कॉलमसाठी लोखंडी सळ्या (पिलरचे पिंजरे) तयार करणे शिकणे.
4. मापन व लेव्हल तपासणे शिकणे.
5. सुरक्षित आणि मजबूत बांधकामाची पद्धत समजून घेणे.

३) कृती :

1. सर्वप्रथम कॉलमचे माप घेतले.
2. नकाशानुसार लोखंडी सळ्यांचे तुकडे कापले.
3. सळ्या बांधून कॉलमचा पिंजरा (Reinforcement Cage) तयार केला.
4. शटरिंग बसवली.
5. काँक्रीट मिक्स तयार केले. (उदा. 1:2:4 प्रमाण – 1 सिमेंट : 2 वाळू : 4 खडी)
6. तयार मिश्रण शटरिंगमध्ये भरले.
7. व्हायब्रेटरने काँक्रीट घट्ट बसवले.
8. ठराविक दिवस पाणी घालून क्युरिंग केले.

४) निरीक्षण :

• RCC कॉलम मजबूत आणि टिकाऊ असतो.
• लोखंड आणि काँक्रीट एकत्र वापरल्यामुळे भार सहन करण्याची क्षमता वाढते.
• योग्य प्रमाण आणि मोजमाप केल्यास कॉलम सरळ व मजबूत तयार होतो.
• क्युरिंग केल्याने काँक्रीट अधिक मजबूत होते.

५) निष्कर्ष :

या वर्कशॉपमधून मला RCC कॉलमचे महत्त्व समजले. कॉलम तयार करताना योग्य मोजमाप, सिमेंट-वाळू-खडीचे प्रमाण आणि लोखंडी सळ्यांची योग्य बांधणी आवश्यक आहे. RCC कॉलममुळे इमारत मजबूत, सुरक्षित आणि दीर्घकाळ टिकणारी बनते.

RCC कॉलमचे फायदे :

1. जास्त मजबुती – लोखंड व काँक्रीटमुळे भार सहन करण्याची क्षमता जास्त असते.
2. टिकाऊपणा – दीर्घकाळ मजबूत राहतो.
3. आग व पावसापासून संरक्षण – हवामानाचा कमी परिणाम होतो.
4. कमी देखभाल खर्च – वारंवार दुरुस्ती लागत नाही.
5. उंच इमारतीसाठी योग्य – बहुमजली बांधकामात सुरक्षित.
6. भूकंप प्रतिरोधक क्षमता – योग्य डिझाइन केल्यास भूकंपात स्थिर राहतो.

पोल्ट्रीसाठी जाळी बांधण्याचे काम

१) प्रस्तावना

आम्ही विज्ञान आश्रम येथे वर्कशॉप शिक्षण घेत असताना आम्हाला प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळावा म्हणून सुभाष चौधरी वस्ती येथे पोल्ट्रीसाठी जाळी बांधण्याचे काम दिले गेले. या कामातून आम्हाला नियोजन, मोजमाप, जाळी बांधकाम व प्रत्यक्ष श्रमाचे महत्त्व समजले. आम्ही सुमारे ५० फूट पोल्ट्री जाळी बांधली आणि त्याबद्दल आम्हाला १२०० रुपये मानधन मिळाले.

२) उद्देश

• पोल्ट्री जाळी बांधण्याची पद्धत शिकणे.
• कामाचे योग्य नियोजन करणे.
• जाळीचे प्रकार व त्यांची बांधणी समजून घेणे.
• कटिंग, मोजमाप व जाळी आवळण्याची पद्धत शिकणे.
• प्रत्यक्ष कामातून अनुभव मिळवणे.

३) कृती

• प्रथम कामाचे नियोजन केले.
• पोल्ट्रीसाठी लागणाऱ्या जागेचे मोजमाप घेतले (५० फूट).
• जाळीचे प्रकार पाहून योग्य जाळी निवडली.
• आवश्यक साहित्य (जाळी, वायर, खांब, कटर इ.) गोळा केले.
• जाळी कटिंग करून योग्य मापात तयार केली.
• खांबांना जाळी व्यवस्थित आवळून बांधली.
• शेवटी संपूर्ण जाळी मजबूत आहे का ते तपासले.

४) निरीक्षण

• जाळी सरळ व ताणून बांधणे महत्त्वाचे असते.
• योग्य मोजमाप केल्यास साहित्य व वेळ वाचतो.
• टीमवर्कमुळे काम लवकर पूर्ण होते.
• जाळी आवळताना काळजी घेतली नाही तर जखम होऊ शकते.

५) निष्कर्ष

या कामातून आम्हाला पोल्ट्री जाळी बांधण्याचे संपूर्ण ज्ञान मिळाले. नियोजन, मोजमाप, कटिंग व जाळी आवळण्याची पद्धत शिकलो. तसेच प्रत्यक्ष काम करून श्रमाचे महत्त्व समजले. ५० फूट पोल्ट्री जाळी बांधल्याबद्दल आम्हाला १२०० रुपये मिळाले, ज्यामुळे आमचा आत्मविश्वास वाढला.

जाळी	५० फुट	10,450
खिळे	1kg	100
तार	2kg	150
बोईसर	500gram	100
मजुरी		1200 total:- 12,000