१) प्रस्तावना
कधी कधी अपघात, बुडणे, विजेचा धक्का किंवा श्वसनमार्गात अडथळा आल्यामुळे व्यक्तीचा श्वास थांबू शकतो. अशा वेळी रुग्णाला तात्काळ मदत म्हणून कृत्रिम श्वसन देणे अत्यंत आवश्यक असते. कृत्रिम श्वसन ही प्रथमोपचारातील महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने दिल्यास रुग्णाचे प्राण वाचू शकतात.
२) उद्देश
- कृत्रिम श्वसनाची पद्धत समजून घेणे.
- आपत्कालीन परिस्थितीत प्रथमोपचार देणे शिकणे.
- रुग्णाचे प्राण वाचवण्यासाठी आवश्यक कौशल्य आत्मसात करणे.
३) साहित्य
- स्वच्छ रुमाल किंवा कापड
- सपाट जागा
- हातमोजे (असल्यास)
- प्राथमिक उपचार पेटी
४) कृती
१. रुग्णाला सपाट जागेवर पाठ टेकवून झोपवले.
२. श्वास चालू आहे का ते तपासले.
३. श्वसनमार्गात काही अडथळा असल्यास तो काढून टाकला.
४. रुग्णाचे डोके थोडे मागे झुकवले व हनुवटी वर उचलली.
५. नाक बंद करून तोंडाद्वारे हळूवार श्वास फुंकला (माउथ-टू-माउथ पद्धत).
६. छाती वर-खाली होत आहे का ते पाहिले.
७. ही प्रक्रिया दर काही सेकंदांनी पुन्हा केली.
८. रुग्ण शुद्धीवर येईपर्यंत किंवा वैद्यकीय मदत येईपर्यंत कृती सुरू ठेवली.
५) निरीक्षण
- योग्य पद्धतीने श्वास दिल्यास रुग्णाची छाती वर-खाली होते.
- श्वसनमार्ग स्वच्छ असल्यास हवा सहज जाते.
- तात्काळ मदत केल्यास रुग्णाचे प्राण वाचण्याची शक्यता वाढते.
६) निष्कर्ष
कृत्रिम श्वसन ही जीवनरक्षक प्रक्रिया आहे. योग्य ज्ञान व सराव असल्यास आपण आपत्कालीन परिस्थितीत इतरांना मदत करू शकतो. त्यामुळे प्रत्येकाने कृत्रिम श्वसनाची माहिती व प्रशिक्षण घेणे आवश्यक आहे.
