गांडूळ खत (Vermicompost) निर्मिती – सविस्तर माहिती
गांडूळ खत हे सेंद्रिय खत असून ते शेणखत, पिकांचे अवशेष आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ गांडुळे खाऊन तयार करतात. हे खत जमिनीची सुपीकता वाढवते, पिकांची वाढ चांगली करते आणि उत्पादनात वाढ होते.
आवश्यक साहित्य
चांगले कुजलेले गाईचे शेण
वाळलेला पालापाचोळा, पिकांचे अवशेष
गांडुळे
पाणी
सावलीची जागा
सिमेंट टाकी, विटांचा खड्डा किंवा प्लास्टिक बेड
बेड/खड्ड्याचा आकार
लांबी: 3 मीटर
रुंदी: 1 मीटर
उंची: 0.5 ते 0.75 मीटर
खत तयार करण्याची पद्धत
खड्ड्याच्या तळाशी 5–10 से.मी. जाडीचा वाळलेला पालापाचोळा टाका.
त्यावर अर्धवट कुजलेले शेण आणि सेंद्रिय कचरा 20–30 से.मी. जाडीने पसरवा.
या थरावर गांडुळे सोडा (साधारण 1 किलो गांडुळे प्रति टन सेंद्रिय पदार्थ).
बेड ओलसर ठेवण्यासाठी नियमित पाणी शिंपडा. जास्त पाणी साचू देऊ नका.
बेड गोणपाट, गवत किंवा पोत्याने झाका, जेणेकरून सावली आणि ओलावा टिकून राहील.
दर 7–10 दिवसांनी ओलावा तपासा.
तयार होण्याचा कालावधी
साधारण 45 ते 60 दिवसांत गांडूळ खत तयार होते.
तयार खत गडद तपकिरी किंवा काळसर, भुसभुशीत आणि गंधरहित असते.
खत वेगळे करण्याची पद्धत
काही दिवस पाणी देणे बंद करा.
खताचा ढीग करून वरचा भाग हलक्या हाताने काढा.
गांडुळे खाली जमा होतात; ती पुन्हा पुढील बेडमध्ये वापरता येतात.
गांडूळ खताचे फायदे
जमिनीची सुपीकता वाढते.
मातीची पाणी धारण करण्याची क्षमता वाढते.
पिकांची मुळांची वाढ चांगली होते.
रासायनिक खतांची गरज कमी होते.
उत्पादनाचा दर्जा व प्रमाण वाढते.
पर्यावरणास अनुकूल व सुरक्षित खत आहे.
