शेती विभाग

🌱 नर्सरीचे प्रकार

:1) कायमस्वरूपी नर्सरी:ही नर्सरी एका ठराविक स्थायी जागी कायमस्वरूपी असते. येथे विविध प्रकारची फळझाडे, फुलझाडे व वनस्पतींची रोपे तयार केली जातात

.2) तात्पुरती नर्सरी:ही नर्सरी फक्त ठराविक हंगामासाठी तयार केली जाते. कमी कालावधीत रोपे तयार करून ती शेतात लावली जातात.

3) शासकीय नर्सरी:शासकीय नर्सरी ही शासनामार्फत चालवली जाते. येथे शेतकऱ्यांना कमी दरात किंवा मोफत रोपे उपलब्ध करून दिली जातात.

4) खाजगी नर्सरी:ही नर्सरी खासगी व्यक्ती किंवा संस्थांमार्फत चालवली जाते. येथे रोपे विक्रीसाठी तयार केली जातात.

नर्सरी चे फोटो

🌿 गुट्टी कलम (Gutti Kalem) – माहिती

🌱 गुट्टी कलम म्हणजे काय?

गुट्टी कलम ही एक वनस्पती वाढवण्याची (propagation) पद्धत आहे. यात झाडाच्या फांदीला मुळं (roots) येण्यासाठी उत्तेजित केले जाते आणि नंतर ती फांदी वेगळी करून नवीन झाड तयार केले जाते.🌳 गुट्टी कलम करण्याची पद्धत:झाडाची एक निरोगी फांदी निवडली जातेत्या फांदीवरील साल (bark) थोडी काढली जातेत्या भागाला माती + शेणखत + शेवाळ (moist soil) लावून गुंडाळले जातेत्यावर प्लास्टिक किंवा कपड्याने बांधले जातेकाही दिवसांनी त्या भागात मुळे येतातमुळे आल्यावर ती फांदी कापून नवीन रोप तयार केले जाते🌿 उपयोग:फळझाडांची लागवड करण्यासाठीआंबा, डाळिंब, संत्रा, पेरू यांसाठी जास्त वापरचांगल्या गुणवत्तेची रोपे तयार होतात🌟 फायदे:जलद रोपे तयार होतातमातृझाडासारखीच गुणवत्ता मिळतेयशस्वी दर जास्त असतोविशेष उपकरणांची गरज नसते❗ तोटे:सर्व झाडांमध्ये लागू होत नाहीथोडे वेळखाऊ असते

पचर कलम

(Wedge Grafting / Stem Cutting) बद्दल सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:मराठीत ‘पचर कलम’ हा शब्द दोन संदर्भांत वापरला जातो:कलम करण्याची एक पद्धत (Wedge Grafting): जिथे दोन वेगवेगळ्या झाडांचे भाग जोडले जातात.फांदी लावून झाड तयार करणे (Stem Cutting): सर्वसामान्य भाषेत अनेकजण फांदी मातीत खोचून झाड लावण्याच्या पद्धतीलाही पचर कलम म्हणतात.येथे आपण दोन्ही पद्धतींबद्दल सोप्या भाषेत माहिती जाणून घेऊया

:१. पचर कलम पद्धत (Wedge Grafting)या पद्धतीमध्ये एका चांगल्या जातीच्या झाडाची फांदी (ज्याला सायण – Scion म्हणतात) दुसऱ्या एका जमिनीत रुजलेल्या झाडाच्या खोडावर (रूटस्टॉक – Rootstock) जोडली जाते.कृती:जमिनीत असलेल्या मूळ झाडाच्या (रूटस्टॉक) फांदीला वरून इंग्रजी ‘V’ आकारात किंवा पचरीसारखा उभा काप दिला जातो.ज्या झाडाची कलम करायची आहे, त्या झाडाच्या फांदीचे (सायण) खालचे टोक दोन्ही बाजूंनी तासून पाचर सारखे (धारदार) केले जाते.ही पाचर मूळ झाडाच्या ‘V’ कापामध्ये व्यवस्थित घट्ट बसवली जाते.त्यानंतर तो सांधा प्लास्टिक पट्टीने घट्ट बांधला जातो, जेणेकरून त्यात हवा किंवा पाणी जाणार नाही.फायदा: या पद्धतीमुळे कमी वेळात, चांगल्या दर्जाची आणि जास्त फळे देणारी झाडे तयार करता येतात. आंबा, पेरू, चिक्कू यांसारख्या फळझाडांसाठी ही पद्धत खूप यशस्वी ठरते.

२. फांदी पद्धत (Stem Cutting)सर्वसामान्य भाषेत फांदी कापून नवीन झाड तयार करण्याच्या पद्धतीलाही अनेक भागात पचर कलम म्हटले जाते.कृती:यामध्ये झाडाची एक निरोगी, निब्बर फांदी निवडली जाते.ती फांदी कापताना खालील बाजूने ४५ अंशाच्या कोनात (तिरपी) कापली जाते (ज्याला पाचर मारणे असेही म्हणतात). तिरपा काप दिल्यामुळे फांदीला पाणी शोषून घ्यायला जास्त जागा मिळते आणि मुळे लवकर फुटतात.ही फांदी नंतर सुपीक मातीत किंवा कुंडीत लावली जाते.कोणती झाडे या पद्धतीने सहज वाढतात?फुलांची झाडे: गुलाब, जास्वंद, मोगरा, बोगनवेल, कण्हेर.औषधी व भाजीपाला: तुळस, पुदिना, कढीपत्ता, मनी प्लांट.फळझाडे: अंजीर आणि डाळिंब.