1. लेथ मशीन म्हणजे काय?

लेथ मशीन हे असे मशीन आहे ज्यामध्ये वर्कपीसला फिरवून त्यावर कटिंग टूलच्या साहाय्याने धातू कापून आवश्यक आकार दिला जातो.

2. लेथ मशीनचे कार्यतत्त्व

लेथ मशीनमध्ये वर्कपीस चकमध्ये घट्ट पकडला जातो आणि स्पिंडलच्या साहाय्याने फिरवला जातो. कटिंग टूल वर्कपीसवर नियंत्रित पद्धतीने पुढे नेले जाते आणि अतिरिक्त धातू कापला जातो.

3. लेथ मशीनचे मुख्य भाग

1. Bed (बेड)
मशीनचा मजबूत पाया असून त्यावर Headstock, Tailstock आणि Carriage बसतात.

2. Headstock (हेडस्टॉक)
यामध्ये स्पिंडल, गिअर्स आणि ड्राइव्ह यंत्रणा असते.

3. Spindle (स्पिंडल)
वर्कपीसला फिरवण्याचे काम करते.

4. Chuck (चक)
वर्कपीस पकडून ठेवतो. 3-jaw आणि 4-jaw chuck हे सामान्य प्रकार आहेत.

5. Tailstock (टेलस्टॉक)
लांब वर्कपीसला आधार देतो. त्यामध्ये ड्रिल बसवून ड्रिलिंगही करता येते.

6. Carriage (कॅरेज)
कटिंग टूलला वर्कपीसच्या दिशेने हलवते.

7. Tool Post (टूल पोस्ट)
कटिंग टूल घट्ट पकडण्यासाठी वापरतात.

8. Lead Screw (लीड स्क्रू)
मुख्यतः थ्रेड कटिंगसाठी वापरला जातो.

9. Feed Rod (फीड रॉड)
कटिंग टूलला ऑटोमॅटिक फीड देण्यासाठी वापरला जातो.

10. Apron (एप्रन)
कॅरेजच्या पुढील बाजूस असतो आणि फीडची यंत्रणा नियंत्रित करतो.

4. लेथ मशीनवरील प्रमुख ऑपरेशन्स

  1. Turning – वर्कपीसचा व्यास कमी करणे.
  2. Facing – वर्कपीसचा टोकाचा पृष्ठभाग सपाट करणे.
  3. Drilling – छिद्र पाडणे.
  4. Boring – तयार छिद्र मोठे करणे.
  5. Threading – बाह्य किंवा अंतर्गत धागे तयार करणे.
  6. Knurling – पृष्ठभागावर खाचा तयार करणे.
  7. Taper Turning – शंकूच्या आकाराचा भाग तयार करणे.
  8. Parting – वर्कपीसचा भाग कापून वेगळा करणे.
  9. Chamfering – धार तिरकी/बेव्हल करणे.
  10. Grooving – वर्कपीसवर खाच तयार करणे.

5. लेथ मशीनचे प्रकार

  • Centre/Engine Lathe
  • Bench Lathe
  • Capstan Lathe
  • Turret Lathe
  • Automatic Lathe
  • CNC Lathe
  • Special Purpose Lathe

6. लेथ मशीनमध्ये वापरली जाणारी कटिंग टूल्स

  • Single Point Cutting Tool
  • Parting Tool
  • Boring Tool
  • Threading Tool
  • Knurling Tool
  • Form Tool

7. लेथ मशीनचे उपयोग

लेथ मशीनचा वापर शाफ्ट, बुश, बोल्ट, नटचे भाग, पिन, पुली, थ्रेडेड पार्ट्स इत्यादी तयार करण्यासाठी केला जातो.

8. सुरक्षा नियम

  • मशीन सुरू करण्यापूर्वी वर्कपीस आणि टूल घट्ट बसले आहे का तपासा.
  • फिरणाऱ्या चकजवळ हात नेऊ नका.
  • सैल कपडे घालू नयेत.
  • मशीन चालू असताना मोजमाप करू नये.
  • चकची की चकमध्ये ठेवू नये.
  • मशीन बंद केल्यानंतरच चिप्स साफ कराव्यात.
  • योग्य सुरक्षा चष्मा वापरावा.

9. लेथ मशीनचे फायदे

  • अचूक मशीनिंग करता येते.
  • अनेक प्रकारची ऑपरेशन्स करता येतात.
  • गोलाकार भाग सहज तयार करता येतात.
  • उत्पादनासाठी उपयुक्त आहे.
  • CNC लेथमध्ये उच्च अचूकता आणि पुनरावृत्तीची गुणवत्ता मिळते.