सोलर ड्रायर म्हणजे काय ?
- सूर्याच्या उष्णतेचा वापर करून फळे, भाज्या, मसाले, धान्य इत्यादी पदार्थांमधील ओलावा कमी करून ते सुकवण्याचे उपकरण म्हणजे सोलर ड्रायर. यामुळे पदार्थ जास्त काळ साठवता येतात.
सोलर ड्रायर चे प्रकार :
1. प्रत्यक्ष सौर शुष्कक — Direct Solar Dryer : यामध्ये सूर्याची किरणे थेट पदार्थावर पडतात. ड्रायरच्या पारदर्शक भागातून सूर्यप्रकाश आत येतो आणि पदार्थ गरम होऊन त्यातील पाण्याचा अंश कमी होतो.
2. अप्रत्यक्ष सौर शुष्कक — Indirect Dryer : यामध्ये पदार्थावर सूर्यकिरणे थेट पडत नाहीत. आधी सौर कलेक्टरमध्ये हवा गरम केली जाते आणि ती गरम हवा drying chamber मधील पदार्थावर सोडली जाते.
3. मिश्र प्रकार — Mixed Mode Dryer : यामध्ये Direct आणि Indirect दोन्ही पद्धतींचा वापर केला जातो. म्हणजे पदार्थाला सूर्याची उष्णता थेट मिळते आणि गरम हवेमधूनही उष्णता मिळते.
4. हायब्रिड ड्रायर — Hybrid Dryer : यामध्ये Solar energy सोबत इतर उष्णता स्रोत, जसे electric heater किंवा biomass heater, वापरता येतो. त्यामुळे सूर्यप्रकाश कमी असतानाही drying प्रक्रिया चालू ठेवता येते. फोटोमध्ये हा प्रकार कारखान्यासाठी असा उल्लेखलेला आहे.
सोलर ड्रायरचे फायदे :
- सूर्याची मोफत ऊर्जा वापरता येते.
- विजेचा/इंधनाचा खर्च कमी होतो.
- पदार्थ उघड्यावर वाळवण्यापेक्षा धूळ, कीटक आणि पक्ष्यांपासून संरक्षण मिळते.
- पदार्थातील ओलावा कमी झाल्यामुळे साठवण कालावधी वाढतो.
- पदार्थाची गुणवत्ता तुलनेने चांगली राखण्यास मदत होते.
- फळे-भाज्यांची value addition करून त्यांची विक्री करता येते.
सोलर ड्रायरमध्ये काय काय सुकवू शकतो ?
- फळे : आंबा, केळी, पपई, सफरचंद, आवळा
- भाज्या : टोमॅटो, कांदा, लसूण, भेंडी, मिरची
- मसाले : हळद, आले, मिरची, धणे
- इतर : मेथी, कोथिंबीर, औषधी वनस्पती, काही धान्य व बियाणे.
