१. पॉली हाऊस म्हणजे काय?
पॉली हाऊस म्हणजे पारदर्शक प्लास्टिकच्या आवरणाने तयार केलेली शेती करण्याची एक आधुनिक पद्धत होय.
यामध्ये पिकांना ऊन, वारा, पाऊस आणि बाहेरील प्रतिकूल हवामानापासून काही प्रमाणात संरक्षण मिळते.
पॉली हाऊसमध्ये पिकांच्या वाढीसाठी योग्य तापमान, आर्द्रता, पाणी आणि खतांचे व्यवस्थापन करता येते.
या पद्धतीला संरक्षित शेती (Protected Cultivation) असे म्हणतात
. �TractorKarvan +1२.
पॉली हाऊसची रचनापॉली हाऊस तयार करण्यासाठी खालील साहित्य वापरले जाते.
लोखंडी सांगाडा: पॉली हाऊसची मुख्य रचना तयार करण्यासाठी गॅल्वनाइज्ड लोखंडी (GI) पाइप वापरले जातात.
प्लास्टिकचे आवरण: पिकांना संरक्षण देण्यासाठी विशेष UV-प्रतिरोधक प्लास्टिक फिल्म वापरली जाते.
जाळी: कीटकांचा प्रवेश कमी करण्यासाठी बाजूच्या भागात कीटकप्रतिबंधक जाळी लावली जाते.
ठिबक सिंचन: पिकांच्या मुळांजवळ आवश्यकतेनुसार पाणी दिले जाते.
हवेशीर व्यवस्था: आतील गरम हवा बाहेर जाण्यासाठी व ताजी हवा येण्यासाठी व्यवस्था केली जाते.
सावलीची जाळी: आवश्यकतेनुसार सूर्यप्रकाशाची तीव्रता कमी करण्यासाठी सावलीची जाळी वापरली जाते.
खत व्यवस्थापन यंत्रणा: पाण्यासोबत विद्राव्य खते देण्यासाठी फर्टिगेशन यंत्रणा वापरता येते.
�Green Pages India३.
पॉली हाऊसचे प्रकारपॉली हाऊसचे मुख्य प्रकार पुढीलप्रमाणे आहेत.
अ) नैसर्गिक हवेशीर पॉली हाऊसया प्रकारात हवा येण्यासाठी व बाहेर जाण्यासाठी खिडक्या किंवा उघड्या बाजूंची व्यवस्था असते.
यामध्ये पंखे आणि कूलिंग पॅडची आवश्यकता नेहमीच असते असे नाही.
ब) तापमान नियंत्रित पॉली हाऊसया प्रकारात पंखे, कूलिंग पॅड आणि इतर यंत्रांच्या मदतीने तापमान व आर्द्रतेचे व्यवस्थापन केले जाते.
यासाठी वीज आणि देखभालीचा खर्च जास्त असू शकतो.
क) कमी खर्चाचे पॉली हाऊसलहान क्षेत्रात रोपवाटिका किंवा काही भाजीपाला पिकांच्या लागवडीसाठी कमी खर्चाच्या संरक्षित रचनेचा वापर करता येतो.
�TractorKarvan +1४.
पॉली हाऊसमध्ये कोणती पिके घेतली जातात?पॉली हाऊसमध्ये खालील पिकांची लागवड करता येते. मिरचीकाकडीमिरचीगुलाबजरबेराकार्नेशनविविध प्रकारची भाजीपाल्याची रोपेकाही औषधी वनस्पतीपालेभाज्यामहत्त्वाचे: कोणते पीक घ्यायचे हे ठरवताना स्थानिक हवामान, बाजारपेठेतील मागणी, पाण्याची उपलब्धता आणि लागवडीचा खर्च विचारात घ्यावा.
�Green Pages India५.
पॉली हाऊसचे फायदेपॉली हाऊसचे प्रमुख फायदे पुढीलप्रमाणे आहेत.
पिकांना प्रतिकूल हवामानापासून काही प्रमाणात संरक्षण मिळते.
पिकांची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.योग्य व्यवस्थापनामुळे उत्पादनात वाढ होऊ शकते.
ठिबक सिंचनामुळे पाण्याचा कार्यक्षम वापर करता येतो.
पिकांना आवश्यकतेनुसार खते देता येतात
.काही पिकांची हंगामाबाहेर लागवड करता येते.कीटकांचा प्रवेश कमी करता येतो.रोपवाटिका तयार करण्यासाठी उपयोग होतो.
पिकांची वाढ आणि रोगांची लक्षणे नियमितपणे तपासता येतात.
बाजारपेठेच्या मागणीनुसार दर्जेदार उत्पादन घेण्याची संधी मिळते. �Indian Council of Agricultural Research +1६.
पॉली हाऊसचे तोटे६.
पॉली हाऊसचे तोटेपॉली हाऊस उभारण्यासाठी सुरुवातीला मोठा खर्च येऊ शकतो.
शप्लास्टिकचे आवरण ठरावीक कालावधीनंतर बदलावे लागू शकते.
तापमान आणि आर्द्रतेचे योग्य व्यवस्थापन करावे लागते.
रोग व कीड नियंत्रणासाठी नियमित निरीक्षण आवश्यक असते.
तापमान नियंत्रित पॉली हाऊसमध्ये विजेचा खर्च वाढू शकतो.
तांत्रिक ज्ञान आणि योग्य प्रशिक्षण आवश्यक असते.
बाजारभाव कमी झाल्यास शेतकऱ्याला आर्थिक नुकसान होऊ शकते.
जोरदार वारा किंवा वादळामुळे संरचनेचे नुकसान होण्याची शक्यता असते.
७पॉली हाऊसमध्ये पाणी व्यवस्थापनपॉली हाऊसमध्ये पाणी व्यवस्थापनाला खूप महत्त्व आहे.
पिकांच्या गरजेनुसार पाणी द्यावे.
ठिबक सिंचनाचा वापर करावा.
पाण्याचा निचरा चांगला होईल याची काळजी घ्यावी.
पाणी साचू देऊ नये.पाण्याची गुणवत्ता तपासावी.ठिबक सिंचनाच्या नळ्या नियमितपणे तपासाव्यात.
८ पॉली हाऊसमध्ये खत व्यवस्थापनपिकांच्या वाढीसाठी नत्र, स्फुरद, पालाश आणि आवश्यक सूक्ष्म अन्नद्रव्ये योग्य प्रमाणात द्यावी.
लागवडीपूर्वी माती परीक्षण करावे.
माती परीक्षणाच्या अहवालानुसार खतांचा वापर करावा.पिकांच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार खतांचे नियोजन करावे.
गरजेपेक्षा जास्त खतांचा वापर टाळावा.
शक्य असल्यास कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
९. पॉली हाऊस उभारण्यासाठी काय आवश्यक आहे?पॉली हाऊस उभारण्यापूर्वी खालील बाबींची तयारी करावी.
योग्य जागेची निवड.पाण्याची पुरेशी उपलब्धता.जमिनीचा योग्य निचरा.बाजारपेठेची माहिती.
योग्य पिकाची निवड.बांधकामाचा अंदाजित खर्च.ठिबक सिंचनाची व्यवस्था.अनुभवी तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन.रोग व कीड व्यवस्थापनाचे नियोजन.
उत्पादनाची विक्री कुठे करायची याचे नियोजन.
१०. पॉली हाऊससाठी अनुदानपॉली हाऊस उभारण्यासाठी काही शासकीय योजनांअंतर्गत अनुदान उपलब्ध असू शकते.
मात्र, अनुदानाचे प्रमाण, पात्रता, खर्चाची मर्यादा आणि अर्जाची प्रक्रिया या बाबी संबंधित योजनेच्या चालू नियमांवर अवलंबून असतात.
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांनी अर्ज करण्यापूर्वी आपल्या तालुक्यातील कृषी अधिकारी किंवा उद्यानविद्या विभागाकडे चौकशी करावी.
शासकीय पूर्वमान्यता आवश्यक आहे का, हे तपासल्याशिवाय बांधकाम सुरू करू नये.११.
पॉली हाऊसचे महत्त्वपॉली हाऊस ही आधुनिक शेतीतील एक उपयुक्त पद्धत आहे. योग्य तंत्रज्ञान, पाणी व्यवस्थापन, खत व्यवस्थापन आणि बाजारपेठेचे नियोजन केल्यास या पद्धतीमुळे दर्जेदार उत्पादन घेता येते. तथापि, उत्पादन आणि नफा हे पिकाचा प्रकार, हवामान, खर्च आणि बाजारभाव यांवर अवलंबून असतात.
निष्कर्षपॉली हाऊस ही पिकांचे संरक्षण करून आधुनिक पद्धतीने शेती करण्याची व्यवस्था आहे.
११यामध्ये भाजीपाला, फुले आणि रोपवाटिका तयार करता येतात. योग्य नियोजन, तांत्रिक ज्ञान आणि नियमित देखभाल यांमुळे पॉली हाऊस शेती अधिक कार्यक्षम बनवता येते.
तुम्हाला पुढीलपैकी कोणती माहिती हवी आहे?१.
पॉली हाऊसची कार्यप्रणाली२.
पॉली हाऊस तयार करण्याची पद्धत.
३.पॉली हाऊसचे साहित्य आणि उपकरणे४.
पॉली हाऊसचे अनुदान
५. पॉली हाऊसचे फायदे आणि तोटे — सविस्तर माहिती
