nurssary planing

१) सर्वे

  • परिसरात झाडांची गरज आहे का?
  • लोकांना कोणत्या प्रकारची रोपे हवी आहेत? (फुलझाडे, फळझाडे, शोभेची झाडे)
  • घरगुती नर्सरीबाबत लोकांची रुची आहे का?
  • झाडे खरेदी करण्यासाठी किती खर्च करायला तयार आहेत?

२) साहित्य

  • जमीन / कुंड्या / ट्रे
  • चांगली माती
  • शेणखत / कंपोस्ट
  • बियाणे / रोपे
  • पाणी
  • पाणी देण्याचा कॅन / पाईप
  • सावली जाळी (Shade net)
  • फावडे, खुरपे
  • लेबल व मार्कर

३) उद्देश

  • नर्सरी नियोजनाची माहिती मिळवणे
  • रोपे तयार करण्याची प्रक्रिया समजून घेणे
  • पर्यावरण संवर्धनाबद्दल जागरूकता वाढवणे
  • स्वयंरोजगाराची संधी निर्माण करणे

४) कृती

  1. नर्सरीसाठी योग्य जागेची निवड करावी.
  2. माती व शेणखत योग्य प्रमाणात मिसळावे.
  3. कुंड्या किंवा ट्रेमध्ये माती भरावी.
  4. बियाणे पेरून हलके पाणी द्यावे.
  5. रोपांना नियमित पाणी व देखभाल करावी.
  6. गरजेनुसार सावली व संरक्षण द्यावे.
  7. वाढीनुसार रोपांची छाटणी व वर्गीकरण करावे.

५) निरीक्षण

  • योग्य माती व पाणी दिल्यास रोपे लवकर वाढतात
  • सावलीमुळे कोवळ्या रोपांचे संरक्षण होते
  • नियमित देखभालीमुळे रोपे निरोगी राहतात
  • लेबलिंगमुळे ओळख व व्यवस्थापन सोपे होते

६) निष्कर्ष

  • नर्सरी प्लॅनिंगमुळे दर्जेदार रोपे तयार होतात
  • पर्यावरण संवर्धनासाठी नर्सरी उपयुक्त आहे
  • कमी भांडवलात स्वयंरोजगाराची संधी मिळते
  • झाडांची उपलब्धता वाढवण्यास मदत होते

HYDROPONIC

१) सर्वे

  • लोकांना मातीविना शेतीबद्दल माहिती आहे का?
  • हायड्रोपोनिक पद्धतीने पिकवलेली भाजी वापरतात का?
  • पाणी बचतीसाठी ही पद्धत उपयुक्त वाटते का?
  • शहरी भागात हायड्रोपोनिक शेती शक्य आहे का?

२) साहित्य

  • पाण्याची टाकी
  • पोषक द्रावण (Nutrient Solution)
  • PVC पाईप / ट्रे
  • नेटकप (Net pots)
  • कोकोपीट / रॉकवूल
  • बियाणे (लेट्यूस, पालक, मेथी इ.)
  • पाणी पंप
  • एअर पंप (ऐच्छिक)
  • pH मीटर / TDS मीटर

३) उद्देश

  • मातीविना शेतीची संकल्पना समजून घेणे
  • कमी पाण्यात जास्त उत्पादन कसे घेता येते ते जाणून घेणे
  • आधुनिक शेती तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करणे
  • शहरी व मर्यादित जागेत शेतीची शक्यता तपासणे

४) कृती

  1. पाण्याची टाकी व पाईप प्रणाली तयार करावी.
  2. पोषक द्रावण पाण्यात योग्य प्रमाणात मिसळावे.
  3. बियाणे कोकोपीट/रॉकवूलमध्ये उगवावीत.
  4. रोपे नेटकपमध्ये ठेवून पाईपमध्ये बसवावीत.
  5. पंपद्वारे पोषक द्रावण फिरवावे.
  6. नियमितपणे pH व पाणी पातळी तपासावी.
  7. योग्य प्रकाश व हवा द्यावी.

५) निरीक्षण

  • कमी पाण्यात झाडांची वाढ जलद होते
  • माती नसल्यामुळे रोग कमी होतात
  • pH संतुलन महत्त्वाचे असते
  • भाजीपाला स्वच्छ व निरोगी वाढतो

६) निष्कर्ष

  • हायड्रोपोनिक शेती ही आधुनिक व शाश्वत पद्धत आहे
  • पाणी व जागेची बचत होते
  • शहरी शेतीसाठी अतिशय उपयुक्त आहे
  • भविष्यातील शेतीसाठी ही प्रभावी उपाययोजना आहे