1) नान कटाई
प्रस्तावना:
नान कटाई हा भारतातील एक पारंपरिक बेकरी पदार्थ आहे. याची उत्पत्ती मुघल काळात झाली असे मानले जाते. हा पदार्थ मैदा, तूप व साखर वापरून बनवला जातो. नान कटाई चहासोबत खाण्यासाठी अत्यंत लोकप्रिय आहे आणि त्याची चव गोड, मऊ व कुरकुरीत असते.
उद्देश:
- बेकिंग प्रक्रियेचा अभ्यास करणे
- घरच्या घरी स्वच्छ व चविष्ट नान कटाई तयार करणे
- अन्नपदार्थातील प्रमाणाचे महत्त्व समजून घेणे
साहित्य:
मैदा – 2 कप
रवा – ½ कप
तूप – 1 कप
पिठीसाखर – 1 कप
बेकिंग पावडर – ½ चमचा
वेलची पूड – ¼ चमचा
दूध – आवश्यकतेनुसार
कृती:
- प्रथम तूप व पिठीसाखर एकत्र करून हलके व फेसाळ होईपर्यंत फेटा.
- वेगळ्या भांड्यात मैदा, रवा व बेकिंग पावडर चालवून घ्या.
- हे कोरडे साहित्य तुपाच्या मिश्रणात घालून हलक्या हाताने मिसळा.
- त्यात वेलची पूड घालून मऊसर पीठ तयार करा.
- पीठाचे छोटे गोळे बनवून त्यांना थोडे चपटे करा.
- बेकिंग ट्रेवर ठेवून 180°C तापमानावर 15–20 मिनिटे बेक करा.
निरीक्षण:
बेक करताना सुगंध दरवळला. नान कटाईला हलका सोनेरी रंग आला व ती कुरकुरीत झाली.
निष्कर्ष:
योग्य प्रमाण, तापमान व वेळ पाळल्यास उत्कृष्ट नान कटाई तयार होते.
2) वेज पफ
प्रस्तावना:
वेज पफ हा एक लोकप्रिय बेकरी स्नॅक आहे. यात खुसखुशीत पफ पेस्ट्रीमध्ये भाज्यांचा मसाला भरला जातो. हा पदार्थ शाळा, कॅन्टीन व बेकरीमध्ये सहज उपलब्ध असतो.
उद्देश:
- पौष्टिक स्नॅक तयार करणे
- बेकिंग व फोल्डिंग तंत्र समजून घेणे
साहित्य:
पफ पेस्ट्री शीट
बटाटे
मटर
कांदा
तेल, मीठ, हळद, तिखट, गरम मसाला
कृती:
- कढईत तेल गरम करून कांदा परतून घ्या.
- त्यात उकडलेले बटाटे, मटर व गाजर घालून परता.
- मसाले घालून मिश्रण तयार करा.
- पफ शीटमध्ये हे मिश्रण ठेवून फोल्ड करा.
- ओव्हनमध्ये 180°C वर बेक करा.
निरीक्षण:
पफ फुलला व बाहेरून कुरकुरीत झाला, आतून मऊ राहिला.
निष्कर्ष:
योग्य बेकिंगमुळे पफ खुसखुशीत व चविष्ट तयार होतो.
3) शेंगदाणा चिक्की
प्रस्तावना:
शेंगदाणा चिक्की हा एक पारंपरिक भारतीय गोड पदार्थ आहे. तो विशेषतः हिवाळ्यात खाल्ला जातो कारण तो शरीराला उष्णता व ऊर्जा देतो.
उद्देश:
- ऊर्जा देणारा पदार्थ तयार करणे
- गुळाच्या पाकाची प्रक्रिया समजून घेणे
साहित्य:
शेंगदाणे – 1 कप
गूळ – 1 कप
तूप – 1 चमचा
कृती:
- शेंगदाणे भाजून त्यांची साल काढा.
- कढईत गूळ वितळवून पाक तयार करा.
- त्यात तूप व शेंगदाणे मिसळा.
- पटकन लाटून तुकडे करा.
निरीक्षण:
पाक घट्ट झाल्यावर चिक्की पटकन कडक झाली.
निष्कर्ष:
योग्य वेळी गॅस बंद केल्यास चिक्की उत्तम बनते.
4) मोरिंगा चिक्की
प्रस्तावना:
मोरिंगा (शेवगा) ही वनस्पती अत्यंत पौष्टिक असून तिच्या पानांमध्ये जीवनसत्त्वे व खनिजे मुबलक असतात.
उद्देश:
- आरोग्यदायी गोड पदार्थ तयार करणे
- पोषक घटकांचा वापर शिकणे
साहित्य:
मोरिंगा पावडर, गूळ, तूप, शेंगदाणे/तीळ
कृती:
- गूळ वितळवून पाक तयार करा.
- त्यात मोरिंगा पावडर व शेंगदाणे घाला.
- लाटून तुकडे करा.
निरीक्षण:
चिक्कीचा रंग हिरवट व चव वेगळी लागली.
निष्कर्ष:
मोरिंगा वापरल्याने पदार्थ अधिक पौष्टिक बनतो.
5) मोरिंगा लाडू
प्रस्तावना:
मोरिंगा लाडू हा एक पौष्टिक व आरोग्यवर्धक पदार्थ आहे.
उद्देश:
- शरीराला पोषण देणारा पदार्थ तयार करणे
साहित्य:
मोरिंगा पावडर, गूळ, तूप, बेसन, सुकामेवा
कृती:
- तुपात बेसन भाजून घ्या.
- त्यात गूळ व मोरिंगा पावडर घाला.
- थंड झाल्यावर लाडू वळा.
निरीक्षण:
लाडू मऊ, गोड व सुगंधित झाले.
निष्कर्ष:
हा पदार्थ आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर आहे.
6) खारी
प्रस्तावना:
खारी हा बेकरीमधील एक प्रसिद्ध पदार्थ आहे जो थरयुक्त आणि कुरकुरीत असतो.
उद्देश:
- थरयुक्त पदार्थ बनवण्याची पद्धत समजून घेणे
साहित्य:
मैदा, लोणी, मीठ, पाणी
कृती:
- पीठ मळून त्यात लोणीचे थर तयार करा.
- रोल करून फोल्डिंग करा.
- बेक करा.
निरीक्षण:
खारीमध्ये अनेक थर दिसले व ती हलकी झाली.
निष्कर्ष:
योग्य फोल्डिंगमुळे खारी उत्कृष्ट तयार होते.
7) आवळा कँडी
प्रस्तावना:
आवळा हा व्हिटॅमिन C चा उत्तम स्रोत आहे. त्यापासून तयार केलेली कँडी आरोग्यासाठी फायदेशीर असते.
उद्देश:
- आरोग्यदायी गोड पदार्थ तयार करणे
साहित्य:
आवळा, साखर, मीठ
कृती:
- आवळे उकळून तुकडे करा.
- साखरेत मुरवा.
- सुकवून कँडी तयार करा.
निरीक्षण:
कँडी गोड-आंबट व चविष्ट झाली.
निष्कर्ष:
आवळा कँडी आरोग्यदायी व स्वादिष्ट आहे.
8) पाव
प्रस्तावना:
पाव हा एक मऊ व हलका बेकरी पदार्थ आहे जो विविध पदार्थांसोबत वापरला जातो.
उद्देश:
- यीस्ट वापरून पदार्थ बनवण्याची प्रक्रिया समजून घेणे
साहित्य:
मैदा, यीस्ट, साखर, मीठ, पाणी, तेल
कृती:
- यीस्ट सक्रिय करा.
- पीठ मळून फुलू द्या.
- आकार देऊन बेक करा.
निरीक्षण:
पीठ फुगले व पाव मऊ झाला.
निष्कर्ष:
यीस्टमुळे पाव हलका व मऊ बनतो.
