Food Lab

शेंगदाणा साखरेची चिक्की प्रक्रिया

शेंगदाणा चिक्की (साखरेची) – संपूर्ण ब्लॉग

प्रस्तावना

शेंगदाणा चिक्की हा भारतातील अत्यंत लोकप्रिय, पौष्टिक आणि चविष्ट पारंपरिक गोड पदार्थ आहे. भाजलेल्या शेंगदाण्यांमध्ये साखरेचा पाक मिसळून ही चिक्की तयार केली जाते. ही चिक्की कुरकुरीत, स्वादिष्ट आणि दीर्घकाळ टिकणारी असल्यामुळे घरगुती वापरासोबतच व्यावसायिक उत्पादनासाठीही उत्तम पर्याय आहे.

आवश्यक साहित्य

(1 किलो तयार चिक्कीसाठी)

साहित्यप्रमाण

भाजलेले व सोललेले शेंगदाणे350gm

साखर 272gm

तूप 5gm

⸻

आवश्यक उपकरणे*

कढई

गॅस शेगडी

लाकडी चमचा

लाटणे

स्टील ट्रे

चिक्की कटर/सुरी

वजन काटा

बटर पेपर

⸻

कृती1.

1.शेंगदाणे भाजणे

शेंगदाणे मंद आचेवर समान भाजून घ्या.

थंड झाल्यावर साल काढा.

दोन भाग करून स्वच्छ करा

.2. साखरेचा पाक तयार करणे

कढईमध्ये साखर घाला.

मंद आचेवर वितळू द्या.

सोनेरी (Golden Brown) रंग येईपर्यंत शिजवा.

त्यामध्ये तूप घाला.

3. मिश्रण तयार करणे

तयार पाकात भाजलेले शेंगदाणे घाला.

पटकन एकसारखे मिसळा.

इच्छेनुसार वेलची पूड घाला.

4. लाटणे

मिश्रण तुपाचा हात लावलेल्या ट्रेमध्ये काढा.

लाटण्याने 6–8 मिमी जाडीपर्यंत लाटा.

5. कापणे

अजून गरम असतानाच चौकोनी किंवा आयताकृती तुकडे करा.

6. थंड करणे

पूर्ण थंड झाल्यावर तुकडे वेगळे करा.

7. पॅकिंग

एअरटाइट पॅकमध्ये भरून सील करा.

⸻

गुणवत्ता नियंत्रण*

रंग सोनेरी असावा.

चिक्की कुरकुरीत असावी.

जळका वास नसावा.

तुकडे समान आकाराचे असावेत.

⸻

साठवण

कोरड्या व थंड ठिकाणी ठेवा.

हवाबंद पॅक वापरा.

शेल्फ लाईफ:

3 ते 4 महिने

⸻

अंदाजे कॉस्टिंग (1 किलो)

साहित्य किंमत (₹)

शेंगदाणे 145kg/ 112

साखर 42kg/ 11.42

तूप 800kg/4.00

गॅस/वीज5 sq

पॅकिंग 4 /8

स्टिकर 4

एकूण उत्पादन खर्च ₹83.17

विक्री किंमत (सुचवलेली)* ₹240ते ₹280प्रति किलो

अंदाजे नफा

₹70 ते ₹110 प्रति किलो (बाजारभावानुसार बदलू शकतो.)

⸻

पौष्टिक मूल्य (100 ग्रॅम)

घटक प्रमाण

ऊर्जा 520–550 kcal

प्रथिने 16–18 ग्रॅम

चरबी 30–35 ग्रॅम

कार्बोहायड्रेट 40–45 ग्रॅम

कॅल्शियम 40–50 mg

लोह 2–3 mg

⸻

निष्कर्ष

शेंगदाणा साखर चिक्की हा कमी खर्चात तयार होणारा, पौष्टिक आणि चांगला नफा मिळवून देणारा खाद्यपदार्थ आहे. योग्य प्रमाण, योग्य तापमानाचा पाक आणि स्वच्छ पॅकिंग यामुळे उत्कृष्ट दर्जाची चिक्की तयार होते. हा व्यवसाय घरगुती तसेच लघुउद्योग स्तरावर यशस्वीपणे करता येतो.

शेंगदाणा गुळाची चिक्की

प्रस्तावना :-

शेंगदाणा चिक्की हे पौष्टिक, चविष्ट आणि ऊर्जा देणारे पारंपरिक भारतीय गोड पदार्थ आहे. शेंगदाणे व गूळ यापासून तयार होणारी ही चिक्की हिवाळ्यात विशेष लोकप्रिय असते. कमी साहित्य, सोपी कृती आणि उत्तम पौष्टिकमूल्ये यामुळे शेंगदाणा चिक्की सर्व वयोगटांमध्ये आवडीने खाल्ली जाते.

उद्देश :-

शेंगदाणा चिक्की तयार करण्याचा मुख्य उद्देश म्हणजे कमी खर्चात पौष्टिक, ऊर्जा-युक्त आणि चविष्ट खाद्यपदार्थ तयार करणे. विद्यार्थ्यांना स्वयंपाक कौशल्य, गूळाची पाककला आणि आरोग्यदायी स्नॅक्स बनवण्याचे ज्ञान मिळणे हा देखील यामागचा उद्देश आहे.

सर्वे :-

शेंगदाणा चिक्कीबाबत घेतलेल्या सर्वेत असे दिसून आले की बहुतेक लोकांना तिची चव, कुरकुरीतपणा आणि पौष्टिक मूल्ये आवडतात. ती स्वस्त, सहज उपलब्ध आणि ऊर्जा देणारी असल्यामुळे लोक ती आवडीने खरेदी व सेवन करतातसर्वेक्षणातून दिसून आलेले मुद्दे

1. बहुतेकांना शेंगदाणा चिक्कीची चव व कुरकुरीतपणा आवडतो.

2. ती पौष्टिक व ऊर्जा देणारी असल्याचा लोकांचा विश्वास आहे.

3. कमी किंमत व सहज उपलब्धता हे तिचे मोठे आकर्षण आहे.

4. गूळ वापरल्यामुळे ती आरोग्यदायी पर्याय मानली जाते.

5. हिवाळ्यात तिची मागणी जास्त असते.

वापरलेले साहित्य :-

शेंगदाणा

गुळ

तूप

कृती :-

1. शेंगदाणे भाजून त्यांच्या साली काढल्या.

2. कढईत गूळ वितळवून त्याचा पाक तयार केला.

3. त्या पाकात भाजलेले शेंगदाणे मिसळून नीट हलवले.

4. मिश्रण ताटात ओतून पातळ पसरवले.

5. थंड झाल्यावर तुकडे करून चिक्की तयार केली

1.कच्चा शेंगदाणा व गूळ निवड

2.शेंगदाणे स्वच्छ करणे

3.शेंगदाणे भाजणे

3.साल काढणे व दोन भाग करणे

4.गूळ बारीक करून वितळवणे

5. पाक तयार करणे

6.भाजलेले शेंगदाणे पाकात मिसळणे

7.मिश्रण तुपाचा हात लावलेल्या पाटावर ओतणे

8. लाटून समतल करणे

9.हवे त्या आकारात कापणे

10.थंड होऊ देणे

11. पॅकिंग

12.तयार शेंगदाणा–गुळाची चिक्की

त्यातून काय शिकलो :-

1. गूळाचा योग्य पाक कसा करावा हे शिकलो.

2. स्वच्छता व मोजमापाचे महत्त्व समजले.

3. कमी साहित्य वापरून चविष्ट पदार्थ तयार करता येतात हे कळले.

4. टीमवर्क आणि वेळ व्यवस्थापनाचे कौशल्य वाढले.

5. पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे पौष्टिक मूल्य जाणून घेतले.

नष्कर्ष :-

शेंगदाणा चिक्की हा कमी खर्चात, सोप्या पद्धतीने तयार होणारा आणि पौष्टिक मूल्यांनी भरलेला पारंपरिक पदार्थ आहे. या प्रकल्पातून स्वयंपाक कौशल्य, वेळेचे नियोजन आणि आरोग्यदायी स्नॅक्सचे महत्त्व समजले. त्यामुळे शेंगदाणा चिक्की हा उपयुक्त आणि सर्वांना आवडणारा खाद्यपदार्थ ठरतो

ओले पाव

Deta: 03/7/2026

प्रस्तावना

आपल्या महाराष्ट्रात पाव नाश्त्याला खूप प्रमाणात खाल्ला जातो मग तो मिसळ पाव, वडा पाव, भजी पाव अशे इत्यादी प्रकारचे नाश्ताआहे. हा प्रोजेक्ट पाव बनवण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजावतो.

उद्देश

पाव तयार करण्याची प्रक्रिया समजून घेणे.

बेकिंगमधील फर्मेंटेशन, ओव्हन तापमान आणि वेळ यांची माहिती घेणे

.स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षा यांचा अभ्यास करणे.

छोटा व्यवसाय उत्पादनाची मूलभूत माहिती मिळवणे.

साहित्य

मैदा

यीस्ट

साखर

मीठ

ब्रेड इम्पूअर

oil

oven

पाव ट्रेप्रक्रिया

(1) पीठ मळून घेणे एका भांड्यात पीठ, साखर, मीठ एकत्र मिसळा.

यीस्ट कोमट पाण्यात सक्रिय करा.

हे मिश्रण पिठात घालून नरम कणिक मळा.

थोडे तेल लावून कणिक झाकून ठेवा.

(2) फर्मेंटेशनपीठ 1-2 तास झाकून ठेवावी.

पिठाच्या दुप्पट झाल्यावर ते तयार झाल्याचे समजते…

(3) पावांना आकार देणे

पीठाचे छोटे समान गोळे बनवा.

तेल लावलेल्या पाव ट्रेमध्ये गोळे एका रांगेत ठेवा.

(4) दुसरे फर्मेंटेशन

ट्रेमधील गोळे 20-30 मिनिटे फुलू द्या.

गोळे एकमेकांना लागतील इतके फुलतात.

(5) बेकिंगओव्हन गरम करून पाव ट्रे त्यात ठेवा.

साधारण 12-15 मिनिटे बेक करा.

पाव सोनेरी तपकिरी झाल्यावर बाहेर काढा.

(6) थंड करणेफर्मेंटेशन योग्य झाले तर पाव हलका व मऊ तयार होतो.

पाव पूर्ण थंड झाल्यावर त्यांना ट्रेमधून काढानिरीक्षण कमी बेकिंग वेळेत पाव कच्चा राहतो.

ओव्हनचे तापमान जास्त असल्यास पाव जळू शकतो.

योग्य प्रमाणात यीस्ट वापरल्यास पाव चांगला फुलतो.

निष्कर्ष

या प्रोजेक्टमधून पाव बनवण्याच्या संपूर्ण प्रक्रियेची माहिती मिळाली. फर्मेंटेशन, तापमान, स्वच्छता आणि साहित्याचे प्रमाण यांचा पावाच्या गुणवत्तेवर मोठा परिणाम होतो. योग्य पद्धतीने काम केले तर आपण घरगुती पण व्यवसाय करू शकतो .

फ्लोचार्ट

कच्चा माल मोजणे (८ किलो बॅच)

मैदा + यीस्ट + साखर + मीठ + ब्रेड इम्प्रूव्हर + बटर/तेल + पाणी

मिक्सिंग (10-15 मिनिटे)

मळलेले पीठ (Dough)

पहिली फर्मेंटेशन (45-60 मिनिटे)

डिव्हायडिंग (समान वजनाचे गोळे)

राउंडिंग (गोळे तयार करणे)

बेंच रेस्ट (10-15 मिनिटे)

मोल्डिंग व टिनमध्ये ठेवणे

फायनल प्रूफिंग (35-45 मिनिटे)

बेकिंग (180-200°C, 25-30 मिनिटे)

डी-मोल्डिंग (टिनमधून काढणे)

कूलिंग (1-2 तास)

स्लायसिंग (आवश्यक असल्यास)

पाकगतयार ८ किलो पाव

इन्स्टंट सूप प्रीमिक्स पावडर

सूप प्रीमिक्स – संपूर्ण माहिती

प्रस्तावना

आजच्या धावपळीच्या जीवनात इन्स्टंट सूप प्रीमिक्स हा एक अतिशय सोयीस्कर आणि पौष्टिक पर्याय आहे. फक्त गरम पाण्यात मिसळून 2-3 मिनिटांत स्वादिष्ट सूप तयार होते. या प्रीमिक्समध्ये डाळी, मसाले आणि नैसर्गिक घटकांचा समावेश असल्यामुळे चव आणि पोषण दोन्ही मिळते.

आवश्यक साहित्य (2.5 किलो बॅच)

क्र. प्रमाण

1 मुग डाळ 500 ग्रॅम

2 मसूर डाळ 500 ग्रॅम

3 तूर डाळ 250 ग्रॅम

4 कुलीथ 250 ग्रॅम

5 अख्खा धना 100 ग्रॅम

6 जिरे 75 ग्रॅम

7 सैंधव/काळे मीठ 50 ग्रॅम

8 हिंग 50 ग्रॅम

9 लवंग 15 ग्रॅम

10 मीठ 100 ग्रॅम

11 लाल तिखट 50 ग्रॅम

कृती

1. सर्व डाळी स्वच्छ करून निवडून घ्याव्यात.

2. डाळी मंद आचेवर हलक्या भाजून पूर्ण थंड कराव्यात.

3. धणे, जिरे आणि लवंग वेगवेगळे भाजावेत.

4. सर्व साहित्य थंड झाल्यावर ग्राइंडरमध्ये बारीक पावडर करावी.

5. त्यामध्ये मीठ, सैंधव, हिंग आणि लाल तिखट मिसळावे.

6. मिश्रण चाळणीने चाळून एकसारखे करावे.

7. तयार प्रीमिक्स ओलावा नसलेल्या हवाबंद डब्यात किंवा पाउचमध्ये भरावा.

सूप बनवण्याची पद्धत

•25-30 ग्रॅम प्रीमिक्स घ्या.

•200-250 मि.ली. पाण्यात मिसळा.

•सतत ढवळत 3-5 मिनिटे उकळा.

•इच्छेनुसार बटर किंवा कोथिंबीर घाला.

•गरमागरम सूप सर्व्ह करा.

कॉस्टिंग साहित्य किंमत (₹)

मुग डाळ 60.00

मसूर डाळ 50.00

तूर डाळ 35.00

कुळीद 20.00

lधना 30.00

जिरे 45.00

सैधा नमक 35.00

हिंग 50.00

लवंग 4.50

मीठ 3.00

लाल तिखट 16.00

ग्राइंडिंग चार्ज 10.00

कच्चा माल एकूणः ₹358.50

इतर खर्च किंमत

पाउच (16 × ₹3) ₹48.00

स्टिकर (16 × ₹2) ₹32.00

उपएकूणः ₹438.50

मजुरी (35%): ₹156.97

एकूण उत्पादन खर्चः₹595.47 (अंदाजे ₹600)

पॅकिंग150 ग्रॅम किंवा 200 ग्रॅम

•फूड-ग्रेड पाउच वापरावेत.पॅकवर उत्पादनाचे नाव, घटक, वजन, बॅच क्रमांक, उत्पादन दिनांक, वापरण्याची अंतिम तारीख आणि बनवण्याची पद्धत छापावी.

150 ग्रॅम किंवा 200 ग्रॅम फूड-ग्रेड पाउच वापरावेत.

.साठवण

कोरड्या आणि थंड ठिकाणी ठेवावे.

ओलावा आणि सूर्यप्रकाशापासून दूर ठेवावे.

हवाबंद पॅकमध्ये 6 महिने सहज टिकते.

फायदे

2-3 मिनिटांत तयार.

प्रथिनयुक्त आणि पौष्टिक.

प्रवासासाठी आणि ऑफिससाठी उत्तम.

pizza

प्रयोगाचे नाव :

पिझ्झा (Pizza)

१) प्रस्तावना

पिझ्झा हा जगभरात लोकप्रिय असलेला बेकरी पदार्थ आहे. मैद्याच्या पीठापासून तयार केलेल्या बेसवर टोमॅटो सॉस, भाज्या, चीज आणि विविध मसाले घालून ओव्हनमध्ये बेक करून पिझ्झा तयार केला जातो. हा पदार्थ चविष्ट, पौष्टिक आणि व्यवसायासाठी फायदेशीर आhe२) साहित्य व प्रमाण

अनुक्रमांक साहित्य प्रमाण

1 मैदा 500 ग्रॅम

2 यीस्ट 10 ग्रॅम

3 साखर 10 ग्रॅम

4 मीठ 5 ग्रॅम

5 ओव्हन चार्ज 1 युनिट

6 शिमला मिरची 50 ग्रॅम

7 कांदा 100 ग्रॅम

8 टोमॅटो 50 ग्रॅम

9 टोमॅटो सॉस 50 ग्रॅम

10 हिरवी मिरची 5 ग्रॅम

11 चीज 6 पॅकेट

12 बटर 50 ग्रॅम

13 चिली फ्लेक्स व ओरिगॅनो 2 पॅकेट–

३) कोणकोणते साहित्य व साधने वापरली?

साहित्य

मैदा

यीस्ट

साखर

मीठ

शिमला

मिरची

कांदा

टोमॅटो

टोमॅटो सॉस

हिरवी मिरची

चीज

बटर

चिली फ्लेक्स

ओरिगॅनो

साधने

मिक्सिंग बाऊल

वजनकाटा

लाटणे

पिझ्झा ट्रे

सुरी

ओव्हन

ब्रश

स्पॅचुला–

४) कृती

1. मैदा, यीस्ट, साखर, मीठ आणि कोमट पाणी घालून मऊ पीठ मळावे.

2. पीठ 45 ते 60 मिनिटे फुगण्यासाठी झाकून ठेवावे.

3. पीठाचा गोळा करून पिझ्झा बेस तयार करावा.

4. बेसवर टोमॅटो सॉस लावावा.

5. त्यावर कांदा, टोमॅटो, शिमला मिरची व हिरवी मिरची पसरवावी.

6. त्यावर किसलेले चीज घालावे.

7. थोडे बटर लावून ओव्हनमध्ये 180–200°C वर 15–20 मिनिटे बेक करावे.

8. तयार पिझ्झावर चिली फ्लेक्स व ओरिगॅनो शिंपडून गरमागरम सर्व्ह करावा.-

५) कॉस्टिंग (Costing)

साहित्य किंमत (₹)

एकूण साहित्य खर्च 229.77

मजुरी (35%) 80.42

एकूण खर्च ₹310.19

एकूण 6 पिझ्झे तयार झाले..

एका पिझ्झ्याची किंमत = ₹51.70 (अंदाजे)–

६) पॅकेजिंग

पिझ्झा थोडा थंड झाल्यावर पिझ्झा बॉक्समध्ये ठेवावा.बॉक्सवर उत्पादनाचे नाव, तारीख आणि किंमत नमूद करावी.होम डिलिव्हरीसाठी बॉक्स व्यवस्थित सील करावा.–

७) वापरण्याची पद्धत

पिझ्झा गरम असतानाच खाण्यासाठी सर्वोत्तम असतो.

चिली फ्लेक्स, ओरिगॅनो आणि टोमॅटो सॉसबरोबर सर्व्ह करावा.

पुन्हा खायचा असल्यास ओव्हन किंवा तव्यावर गरम करून खावा.-

८) याच्यातून काय शिकलो?

पिझ्झा बेस तयार करण्याची योग्य पद्धत समजली.

यीस्ट वापरून पीठ फुगवण्याचे महत्त्व कळले.

भाज्यांचे योग्य प्रमाण आणि सजावट करण्याचे कौशल्य शिकले.

कॉस्टिंग, पॅकेजिंग आणि विक्रीसाठी किंमत कशी ठरवायची हे समजले.

स्वच्छता आणि गुणवत्तेचे महत्त्व लक्षात आले.–

९) टिप्स

ताजे यीस्ट वापरावे.पीठ व्यवस्थित फुगू द्यावे.ताज्या भाज्या आणि चांगल्या दर्जाचे चीज वापरावे.ओव्हन आधी गरम (Preheat) करावा.पिझ्झा जास्त वेळ बेक करू नये, अन्यथा बेस कडक होतो.–

१०) निष्कर्ष

पिझ्झा हा स्वादिष्ट, पौष्टिक आणि सर्वांना आवडणारा बेकरी पदार्थ आहे. योग्य प्रमाणात साहित्य, योग्य बेकिंग, आकर्षक पॅकेजिंग आणि अचूक कॉस्टिंग केल्यास उत्कृष्ट दर्जाचा पिझ्झा तयार होतो. हा पदार्थ घरगुती व्यवसाय तसेच बेकरी उद्योगासाठी चांगला उत्पन्नाचा पर्याय ठरू शकतो.

इन्स्टंट खीर प्रिमिक्स

प्रयोगाचे नाव : खीर प्रीमिक्स

१) प्रस्तावना

खीर प्रीमिक्स हा झटपट खीर तयार करण्यासाठी वापरला जाणारा तयार मिश्रण (Ready Mix) आहे. यामध्ये गव्हाचा भरडा, नारळ, दूध पावडर, ड्रायफ्रुट्स व इतर साहित्य योग्य प्रमाणात मिसळले जाते. फक्त गरम दूध किंवा पाणी घालून काही मिनिटांत चविष्ट आणि पौष्टिक खीर तयार करता येते. हा पदार्थ घरगुती तसेच व्यावसायिक स्तरावर तयार करून विक्रीसाठी उपयुक्त आहे.

२) साहित्य व प्रमाण

अनुक्रमांक साहित्य प्रमाण किंमत (₹)

1 गहू भरडा 2 किलो 80.00

2 नारळ 16 नग 540.00

3 तूप 300 ग्रॅम 225.00

4 दूध 9 लिटर 486.00

5 ड्राय फ्रुट्स 180 ग्रॅम 180.00

6 गॅस चार्ज 270 ग्रॅम 20.63

7 सुंठ 20 ग्रॅम 14.00

8 बडीशेप 20 ग्रॅम 7.00

9 ड्रायर चार्ज 12 तास 105.44

10 पॅकिंग चार्ज 36 पॅकेट 180.00

11 स्टिकर्स 36 नग 470.00

12 ग्राइंडिंग चार्ज 1 युनिट 10.00

३) कोणकोणते साहित्य व साधने वापरली?

साहित्य

गहू भरडा

नारळ

तूप

दूध

ड्राय फ्रुट्स

सुंठ

बडीशेप

साधने

कढई

गॅस शेगडी

मिक्सर/ग्राइंडर

ड्रायर

स्टीलचे भांडे

वजनकाटा

पॅकिंग मशीन

सीलर

४) कृती

1. गव्हाचा भरडा मंद आचेवर तुपात भाजून घ्यावा.

2. नारळ किसून दूधामध्ये शिजवावा.

3. त्यामध्ये भाजलेला भरडा मिसळावा.

4. ड्राय फ्रुट्स, सुंठ आणि बडीशेप घालून मिश्रण तयार करावे.

5. तयार मिश्रण ड्रायरमध्ये पूर्णपणे वाळवावे.

6. वाळलेले मिश्रण ग्राइंडरमध्ये बारीक करून प्रीमिक्स तयार करावा.

7. तयार प्रीमिक्स वजन करून पॅकेटमध्ये भरून सील करावे.

8. प्रत्येक पॅकेटवर स्टिकर लावावा.

५) कॉस्टिंग (Costing)

तपशील रक्कम (₹)

एकूण साहित्य खर्च 2318.07

मजुरी (35%) 811.32

एकूण खर्च 3129.39

एकूण पॅकेट : 36

एका पॅकेटची किंमत : ₹86.92

६) पॅकेजिंग

प्रीमिक्स पूर्ण थंड झाल्यावर फूड-ग्रेड पाउचमध्ये भरावा.

पॅकेट हवाबंद सील करावे.

पॅकेटवर उत्पादनाचे नाव, वजन, उत्पादन दिनांक, वापरण्याची अंतिम तारीख आणि किंमत नमूद करावी.

कोरड्या व थंड ठिकाणी साठवावे.

७) वापरण्याची पद्धत

1. एका पॅकेटमधील खीर प्रीमिक्स एका भांड्यात घ्यावा.

2. त्यात आवश्यकतेनुसार गरम दूध किंवा पाणी घालावे.

3. 5–10 मिनिटे शिजवावे.

4. तयार खीर गरम किंवा थंड सर्व्ह करावी.

८) याच्यातून काय शिकलो?

खीर प्रीमिक्स तयार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजली.

साहित्याचे योग्य प्रमाण वापरण्याचे महत्त्व कळले.

ड्रायिंग, ग्राइंडिंग आणि पॅकेजिंगची प्रक्रिया शिकता आली.

उत्पादनाची कॉस्टिंग काढणे आणि विक्री किंमत ठरवणे समजले.

स्वच्छता आणि गुणवत्तेचे महत्त्व समजले.

९) टिप्स

चांगल्या दर्जाचे साहित्य वापरावे.

मिश्रण पूर्णपणे वाळल्यानंतरच ग्राइंड करावे.

पॅकिंग करण्यापूर्वी प्रीमिक्स पूर्ण थंड असावा.

हवाबंद पॅकिंग केल्यास उत्पादन जास्त काळ टिकते.

कोरड्या आणि स्वच्छ ठिकाणी साठवण करावी.

१०) निष्कर्ष

खीर प्रीमिक्स हा पौष्टिक, चविष्ट आणि वापरण्यास सोपा तयार मिश्रण पदार्थ आहे. योग्य प्रक्रिया, कॉस्टिंग आणि आकर्षक पॅकेजिंगमुळे हा पदार्थ घरगुती उद्योग तसेच लघुउद्योगासाठी चांगला व्यवसायिक पर्याय ठरतो.

रोस्टेड फणस बी पावडर

प्रकल्प / ब्लॉग –रोस्टेड फणस बी पावडर (Roasted Jackfruit Seed Powder)

प्रस्तावना

रोस्टेड फणस बी पावडर हा फणसाच्या बियापासून तयार होणारा पौष्टिक खाद्यपदार्थ आहे. फणसाच्या बियांमध्ये प्रथिने, फायबर, कॅल्शियम, लोह व इतर पोषक घटक मुबलक प्रमाणात असतात. बिया स्वच्छ करून, वाळवून, भाजून व त्यांची बारीक पावडर तयार करून तिचे पॅकेजिंग केले जाते. हा पदार्थ विविध खाद्यपदार्थांमध्ये वापरता येतो आणि आरोग्यासाठी उपयुक्त आहे.

साहित्य (अनुक्रमांक, प्रमाण, दर व किंमत)

अ.क्र. साहित्य प्रमाण दर किंमत (₹)

1 फणस बी 40 कि.ग्रॅ. ₹40/कि.ग्रॅ. 1,600.00

2 ड्रायर चार्जेस 3 तास ₹1.83/युनिट 18.62

3 रोस्टिंग चार्जेस (गॅस) 2460 ग्रॅम ₹1070 / 14 कि.ग्रॅ. 183.22

4 ग्राइंडिंग चार्जेस 27.800 कि.ग्रॅ. ₹50/कि.ग्रॅ. 1,390.00

5 पॅकिंग चार्जेस 139 बॅग ₹4/बॅग 556.00

6 स्टिकर्स 139 नग ₹12/स्टिकर 1,668.00

एकूण खर्च : ₹5,416.40

मजुरी (35%) : ₹1,895.74

एकूण कॉस्टिंग : ₹7,312.14

एकूण तयार पॅकेट : 139 (200 ग्रॅम)

प्रति 200 ग्रॅम पॅकेट किंमत : ₹52.60

कोणकोणते साहित्य वापरले?

फणसाच्या बिया

ड्रायर

रोस्टिंग गॅस

ग्राइंडिंग मशीन

पॅकिंग बॅग

स्टिकर्स

कृती

1. फणसाच्या बिया स्वच्छ धुऊन त्यावरील साल काढली.

2. बिया ड्रायरमध्ये पूर्ण वाळवून घेतल्या.

3. वाळलेल्या बिया योग्य तापमानावर भाजून (रोस्टिंग) घेतल्या.

4. भाजलेल्या बिया थंड होऊ दिल्या.

5. ग्राइंडिंग मशीनमध्ये बारीक पावडर तयार केली.

6. तयार पावडर 200 ग्रॅमच्या पॅकेटमध्ये भरली.

7. पॅकेट सील करून त्यावर स्टिकर लावले.

8. तयार पॅकेट विक्रीसाठी साठवून ठेवले.

कॉस्टिंग

कच्चा माल व प्रक्रिया खर्च : ₹5,416.40

मजुरी (35%) : ₹1,895.74

एकूण खर्च : ₹7,312.14

139 पॅकेट तयार झाले.प्रति 200 ग्रॅम पॅकेट

खर्च : ₹52.60

पॅकेजिंग

200 ग्रॅम क्षमतेच्या फूड-ग्रेड पॅकेटमध्ये पावडर भरली.

पॅकेट हीट-सील करून हवाबंद केले.

उत्पादनाचे नाव, वजन व आवश्यक माहिती असलेला स्टिकर लावला.

कोरड्या व स्वच्छ ठिकाणी साठवणूक केली.

वापरण्याची पद्धत

फणस बी पावडर चपाती, भाकरी, थालीपीठ, केक, बिस्किटे, सूप किंवा शिरा बनवताना वापरता येते.

दूध किंवा दह्यामध्ये मिसळूनही सेवन करता येते.

हवाबंद डब्यात ठेवून वापरावी.

याच्यातून काय शिकलो?

फणसाच्या बियांचे योग्य प्रकारे वाळवणे व भाजणे आवश्यक आहे.

ग्राइंडिंग करताना स्वच्छतेचे नियम पाळणे महत्त्वाचे आहे.

उत्पादनाचे अचूक कॉस्टिंग कसे करावे हे समजले.

पॅकेजिंग व लेबलिंगचे महत्त्व कळले.

दर्जेदार उत्पादन तयार करण्याचे कौशल्य विकसित झाले.

टिप्स

बिया पूर्ण वाळल्याशिवाय भाजू नयेत.

भाजताना मध्यम आचेचा वापर करावा.

पावडर पूर्ण थंड झाल्यावरच पॅक करावी.

ओलावा व सूर्यप्रकाशापासून दूर ठेवावी.

नेहमी स्वच्छ व हवाबंद पॅकेजिंग वापरावे.

निष्कर्ष

रोस्टेड फणस बी पावडर हा पौष्टिक, चविष्ट आणि बाजारात विक्रीयोग्य मूल्यवर्धित पदार्थ आहे. योग्य प्रक्रिया, स्वच्छता, अचूक कॉस्टिंग आणि आकर्षक पॅकेजिंग यामुळे या उत्पादनातून चांगला व्यवसाय आणि नफा मिळवता येतो.

इन्स्टंट पुरण प्रीमिक्स

इन्स्टंट पुरणपोळी प्रीमिक्स ब्लॉग

१. प्रस्तावना

इन्स्टंट पुरणपोळी प्रीमिक्स हे पारंपरिक पुरणपोळी तयार करण्यासाठी उपयोगी असे तयार मिश्रण आहे. या प्रक्रियेमध्ये हरभरा डाळ शिजवून घेतली, त्यातील पाणी काढून गुळ साखर टाकून डाळ ड्राय केली आणि नंतर तिचे प्रीमिक्स तयार केले. त्यामुळे पुरणपोळी बनवण्याचा वेळ कमी होतो आणि प्रीमिक्स सहज वापरता येते.

२. साहित्य व प्रमाण

क्र. साहित्य प्रमाण

१ हरभरा डाळ 2 किलो

२ वेलची 100 ग्रॅम

३ सुंठ 50 ग्रॅम

४ जायफळ 16 ग्रॅम

५ गूळ 1.6 किलो

६ साखर 400 ग्रॅम

७ ग्राइंडिंग चार्ज 1 युनिट

८ पॅकिंग बॅग 16 बॅग

९ गॅस 180 ग्रॅम

१० स्टिकर 16 नग

४. वापरलेले साहित्य

हरभरा डाळ

गूळ

साखर

वेलची

सुंठ

जायफळ

गॅस

ग्राइंडिंग मशीन

पॅकिंग बॅग

स्टिकर

५. कृती

1. सर्वप्रथम हरभरा डाळ स्वच्छ करून घेतली.

2. डाळ पाण्यात भिजवून योग्य प्रकारे शिजवून घेतली.

3. शिजलेली डाळ गाळणीने गाळून त्यातील अतिरिक्त पाणी वेगळे केले.

4. गुळ ,साखर, जायफळ पावडर, वेलची पावडर, सुंठ पावडर घालून पुरणाच्या चाळणीत चालून घेतल्यानंतर ती ड्राय केली.

5. डाळ पूर्णपणे थंड झाल्यावर तिचे बारीक पीठ/पावडर करून घेतली.

सर्व साहित्य योग्य प्रमाणात एकत्र करून चांगले मिसळले.

9. तयार मिश्रण चाळून एकसारखे केले.

10. तयार प्रीमिक्सचे 200 ग्रॅम प्रमाणात पॅकेट तयार केले.

11. पॅकेट सील करून त्यावर उत्पादनाचे स्टिकर लावले.

६. कॉस्टिंग:

कच्चा माल व इतर खर्च = ₹505.04

मजुरी 35% = ₹176.76

एकूण खर्च = ₹681.80

तयार प्रीमिक्स = 3.2 किलो

200 ग्रॅमच्या एका पॅकेटची उत्पादन किंमत = ₹42.62

16 पॅकेट × 200 ग्रॅम = 3.2 किलो

विक्रीसाठी 200 ग्रॅम पॅकेटची किंमत ठरवताना उत्पादन खर्चासोबत नफा देखील विचारात घ्यावा.

७. पॅकेजिंग

तयार इन्स्टंट पुरणपोळी प्रीमिक्स 200 ग्रॅमच्या पॅकेटमध्ये भरले.

पॅकेट व्यवस्थित सील करून त्यावर उत्पादनाचे नाव, वजन आणि आवश्यक माहिती असलेले स्टिकर लावले.

८. पॅकेजिंगची पद्धत

पॅकिंग बॅग स्वच्छ व कोरडी ठेवली.

प्रत्येक बॅगमध्ये 200 ग्रॅम प्रीमिक्स भरले.

पॅकेटचे तोंड व्यवस्थित सील केले.

त्यावर स्टिकर लावले.

तयार पॅकेट कोरड्या व स्वच्छ ठिकाणी ठेवले.

९. यातून काय शिकलो?

या प्रक्रियेतून डाळ शिजवणे, अतिरिक्त पाणी काढणे, डाळ ड्राय करणे, ग्राइंडिंग, योग्य प्रमाणात साहित्य मिसळणे, कॉस्टिंग आणि पॅकेजिंग याबद्दल माहिती मिळाली.

तसेच पारंपरिक पदार्थाचे इन्स्टंट प्रीमिक्समध्ये रूपांतर कसे करता येते हे शिकलो.

१०. टिप्स

डाळ पूर्णपणे शिजलेली असावी.डाळीतील अतिरिक्त पाणी व्यवस्थित काढावे.डाळ ड्राय करताना ओलावा पूर्णपणे कमी करावा.प्रीमिक्समध्ये ओलावा राहू देऊ नये.सर्व साहित्य बारीक आणि एकसारखे असावे.पॅकेजिंग हवाबंद असावे.तयार प्रीमिक्स कोरड्या व स्वच्छ ठिकाणी साठवावे.

११. निष्कर्ष

इन्स्टंट पुरणपोळी प्रीमिक्स तयार करण्यासाठी हरभरा डाळ शिजवून, पाणी काढून आणि डाळ ड्राय करून त्याचे प्रीमिक्स तयार केले. योग्य प्रमाण, स्वच्छता, ड्रायिंग आणि पॅकेजिंग यामुळे पारंपरिक पुरणपोळी बनवण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी व वेळेची बचत करणारी होते. हा पदार्थ घरगुती वापरासोबत लघुउद्योगासाठीही उपयुक्त ठरू शकतो.

गहु सत्व

गहू सत्त्व – ब्लॉग

प्रस्तावना

गहू सत्त्व हा गव्हापासून तयार होणारा पौष्टिक व पचायला हलका आहार आहे. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि आजारी व्यक्तींसाठी तो उपयुक्त मानला जातो. ज्यांना शुगर असते त्यांना खायला पाहिजे.गव्हामध्ये कार्बोहायड्रेट, प्रथिने, तंतुमय पदार्थ आणि आवश्यक पोषक घटक भरपूर प्रमाणात असतात. योग्य प्रक्रिया करून तयार केलेले गहू सत्त्व आरोग्यासाठी लाभदायक असून त्याचे पॅकेजिंग करून विक्रीही करता येत

साहित्य व प्रमाणक्र.

साहित्य प्रमाण किंमत (₹)

1 गहू 5 कि.ग्रॅ. 200.00

2. मिक्सर चार्जेस 2 युनिट 20.00

3 ड्रायर चार्जेस 5.32 युनिट 75.44

4 पॅकिंग पाऊच 33 पॅकेट 132.00

5 सीलिंग मशीन चार्जेस 1 युनिट 10.00

6 गॅस चार्जेस 45 ग्रॅम 3.42

7 स्टिकर्स 33 नग 198.00

एकूण खर्च: ₹638.86

मजुरी (35%): ₹223.60

एकूण किंमत: ₹862.46

प्रति पॅकेट (100 ग्रॅम)

किंमत: ₹26.13

वापरलेले साहित्य

गहू

मिक्सर

ड्रायर

गॅस

सीलिंग मशीन

पॅकिंग पाऊच

स्टिकर्स

वजनकाटा

कृती

1. चांगल्या प्रतीचा गहू स्वच्छ धुवून घ्यावा.

2. गहू पूर्णपणे वाळवावा.

3. ड्रायरमध्ये किंवा उन्हात व्यवस्थित सुकवावा.

4. मिक्सरमध्ये बारीक करून सत्त्व तयार करावे.

5. तयार सत्त्व चाळून एकसारखी पावडर करावी.

6. 100 ग्रॅम प्रमाणे पॅकेटमध्ये भरावे.

7. पॅकेट सील करून त्यावर स्टिकर लावावा.

कॉस्टिंग

साहित्य खर्च : ₹638.86

मजुरी (35%) : ₹223.60

एकूण खर्च : ₹862.46

100 ग्रॅमच्या एका पॅकेटची किंमत : ₹26.13

पॅकेजिंग

फूड-ग्रेड प्लास्टिक पाऊच वापरावा.प्रत्येक पॅकेटमध्ये 100 ग्रॅम गहू सत्त्व भरावे.

सीलिंग मशीनने पॅकेट घट्ट बंद करावे.

उत्पादनाचे नाव, वजन, तयार दिनांक व किंमत असलेला स्टिकर लावावा.

वापरण्याची पद्धत

1. 2–3 चमचे गहू सत्त्व घ्यावे.

2. पाणी किंवा दुधात मिसळून शिजवावे.

3. चवीनुसार साखर किंवा गूळ घालावा.

4. गरमागरम सेवन करावे.

याच्यातून काय शिकलो

गहू सत्त्व तयार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजली.

साहित्याचे योग्य मोजमाप व कॉस्टिंग कसे करायचे हे शिकता आले.

स्वच्छता, पॅकेजिंग आणि गुणवत्तेचे महत्त्व समजले.

उत्पादनाची विक्री किंमत कशी ठरवायची याचे ज्ञान मिळाले.

टिप्स

चांगल्या दर्जाचा गहू वापरावा.

गहू पूर्णपणे वाळल्याशिवाय दळू नये.

स्वच्छ आणि कोरड्या ठिकाणी साठवण करावी.

हवाबंद पॅकेजिंग केल्यास सत्त्व जास्त काळ टिकते.

निष्कर्ष

गहू सत्त्व हा पौष्टिक, आरोग्यदायी आणि सहज तयार होणारा खाद्यपदार्थ आहे. योग्य प्रक्रिया, स्वच्छता, अचूक कॉस्टिंग आणि आकर्षक पॅकेजिंग केल्यास हा लघुउद्योगासाठी एक चांगला व्यवसाय ठरू शकतो.

डोसा

डोसा – ब्लॉग

प्रस्तावना

डोसा हा दक्षिण भारतातील प्रसिद्ध आणि पौष्टिक पदार्थ आहे. तांदूळ व उडीद डाळ आंबवून तयार केलेल्या पिठापासून डोसा बनवला जातो. हा पदार्थ चविष्ट, पचायला हलका आणि नाश्त्यासाठी उत्तम पर्याय आहे खूप शान लागतो.डोसा व्यवसायासाठीही कमी खर्चात सुरू करता येणारा आणि चांगला नफा मिळवून देणारा पदार्थ आहे.

साहित्य व प्रमाण

क्र. साहित्य प्रमाण किंमत (₹)

1 उडीद डाळ 4 कि.ग्रॅ. 480.00

2 तांदूळ 8 कि.ग्रॅ. 51.20

3 बटाटा 5 कि.ग्रॅ. 100.00

4 बटर 1 पॅक 50.00

5 चीज 1 पॅक 50.00

6 तेल 250 ग्रॅम 45.00

7 गॅस चार्ज 5 कि.ग्रॅ. 345.00

8 मसाला – 20.00

9 कांदा 1 कि.ग्रॅ. 20.00

10 पानफॉईल (200 नग) 200 नग 400.00

11 चटणी भाजकी 2 कि.ग्रॅ. 240.00

12 नारळ 10 नग 300.00

13 इतर खर्च – 100.00

14 मिक्सर चार्जेस 1 युनिट 10.00

साहित्य खर्च : ₹2201.20

मजुरी (35%) : ₹770.42

एकूण खर्च : ₹2971.62

वापरलेले साहित्य

उडीद डाळ

तांदूळ

बटाटे

बटर

चीज

तेल

कांदा

नारळ

चटणी

मसाला

गॅस

मिक्सर

तवा

पान

फॉईल

कृती

1. उडीद डाळ व तांदूळ वेगवेगळे धुऊन 6–8 तास भिजत ठेवावेत.

2. दोन्ही बारीक वाटून एकत्र मिसळावे.

3. पीठ 8–10 तास आंबण्यासाठी ठेवावे

.4. बटाट्याची मसाला भाजी तयार करावी.

5. गरम तव्यावर पीठ पसरवून डोसा भाजावा.

6. आवश्यक असल्यास बटर किंवा चीज घालावे.

7. मसाला भरून चटणी व सांबारसोबत गरमागरम सर्व्ह करावा.

कॉस्टिंग

साहित्य खर्च : ₹2201.20

मजुरी (35%) : ₹770.42

एकूण खर्च : ₹2971.62-

पॅकेजिंग

डोसा गरम असतानाच पानफॉईल किंवा फूड-ग्रेड बॉक्समध्ये पॅक करावा.

चटणी व सांबार वेगळ्या कंटेनरमध्ये द्यावे.

पॅकेजवर दुकानाचे नाव, तारीख आणि किंमत नमूद करावी.

विक्री/वापरण्याची पद्धतगरमागरम डोसा चटणी व सांबारसोबत सर्व्ह करावा.

टेक-अवे किंवा होम डिलिव्हरीसाठी व्यवस्थित पॅकिंग करावे.

याच्यातून काय शिकलो

डोसा बनविण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजली.

साहित्याचे अचूक मोजमाप व कॉस्टिंग करता आले.

स्वच्छता, गुणवत्तापूर्ण उत्पादन व ग्राहक सेवा यांचे महत्त्व समजले.

व्यवसायात नफा कसा काढायचा हे शिकायला मिळाले.

टिप्स

ताजे आणि चांगल्या प्रतीचे साहित्य वापरावे.पीठ योग्य वेळ आंबू द्यावे.

डोसा मध्यम आचेवर भाजावा.

गरमागरम सर्व्ह केल्यास चव अधिक चांगली लागते.

निष्कर्ष

डोसा हा पौष्टिक, चविष्ट आणि सर्व वयोगटातील लोकांना आवडणारा पदार्थ आहे. योग्य नियोजन, अचूक कॉस्टिंग, स्वच्छता आणि आकर्षक सादरीकरण केल्यास डोसा व्यवसायातून चांगला नफा मिळवता येतो.

खरे शेंगदाणा

खारे शेंगदाणे – ब्लॉग

प्रस्तावना

खारे शेंगदाणे हा पौष्टिक, चविष्ट आणि सर्वांना आवडणारा अल्पोपहार आहे. शेंगदाण्यांमध्ये प्रथिने, चांगले स्निग्ध पदार्थ, जीवनसत्त्वे व खनिजे भरपूर प्रमाणात असतात. मीठ घालून भाजल्यामुळे त्यांची चव वाढते आणि ते दीर्घकाळ टिकतात. कमी भांडवलात हा व्यवसाय सुरू करून चांगला नफा मिळवता येतो.

साहित्य व प्रमाणक्र.

साहित्य प्रमाण किंमत (₹)

1 शेंगदाणे 2 कि.ग्रॅ. 290.00

2 मीठ ½ कि.ग्रॅ. 15.00

3 गॅस चार्जेस 180 ग्रॅम 13.75

4 पॅकिंग बॅग 12 नग 56.00

साहित्य खर्च : ₹374.75

मजुरी (35%) : ₹131.06

एकूण खर्च : ₹505.81

प्रति 160 ग्रॅम पॅकेट किंमत : ₹33.81

वापरलेले साहित्य

शेंगदाणे

मीठ

गॅस

कढई

झारा

वजनकाटा

पॅकिंग बॅग

सीलिंग मशीन

कृती

1. चांगल्या दर्जाचे शेंगदाणे स्वच्छ करून घ्यावेत.

2. कढई गरम करून त्यात मीठ टाकावे.

3. त्यामध्ये शेंगदाणे घालून मंद आचेवर सतत हलवत भाजावेत.

4. शेंगदाणे खमंग भाजल्यावर थंड होऊ द्यावेत.

5. थंड झाल्यावर मीठ वेगळे करून शेंगदाणे निवडावेत.

6. तयार शेंगदाणे 160 ग्रॅम प्रमाणे पॅकिंग बॅगमध्ये भरून सील करावेत.

कॉस्टिंग

साहित्य खर्च : ₹374.75

मजुरी (35%) : ₹131.06

एकूण खर्च : ₹505.81

प्रति 160 ग्रॅम पॅकेट किंमत : ₹33.81

पॅकेजिंग

फूड-ग्रेड पॅकिंग बॅग वापरावी.

प्रत्येक पॅकेटमध्ये 160 ग्रॅम खारे शेंगदाणे भरावेत.

सीलिंग मशीनने पॅकेट व्यवस्थित सील करावे.

उत्पादनाचे नाव, वजन, किंमत आणि तयार दिनांकाचा स्टिकर लावावा.

वापरण्याची पद्धत

खारे शेंगदाणे थेट खाण्यासाठी तयार असतात.चहा,

कॉफी किंवा इतर अल्पोपहारासोबत खाता येतात.

हवाबंद डब्यात साठवून ठेवावेत.

याच्यातून काय शिकलो

खारे शेंगदाणे तयार करण्याची योग्य पद्धत समजली.

साहित्याचे मोजमाप आणि कॉस्टिंग कसे करायचे हे शिकता आले.

स्वच्छता, पॅकेजिंग आणि उत्पादनाची गुणवत्ता राखण्याचे महत्त्व समजले.

लघुउद्योगासाठी उत्पादनाची विक्री किंमत कशी ठरवायची हे शिकायला मिळाले.

टिप्स

चांगल्या प्रतीचे शेंगदाणे वापरावेत.

मंद आचेवर भाजल्यास शेंगदाणे खमंग होतात.

पूर्ण थंड झाल्यावरच पॅकिंग करावे.

कोरड्या व हवाबंद ठिकाणी साठवण करावी.

निष्कर्ष

खारे शेंगदाणे हा पौष्टिक, चविष्ट आणि कमी खर्चात तयार होणारा पदार्थ आहे. योग्य प्रक्रिया, अचूक कॉस्टिंग, स्वच्छता आणि आकर्षक पॅकेजिंग केल्यास या उत्पादनाचा छोट्या उद्योगाच्या स्वरूपात यशस्वी व्यवसाय करता येतो.

मोरिंगा चिक्की

मोरिंगा चिक्की (Moringa Chikki) प्रकल्प ब्लॉग

१. प्रस्तावना

मोरिंगा (शेवगा) हे अत्यंत पौष्टिक वनस्पती आहे. मोरिंगाच्या पानांच्या पावडरमध्ये प्रथिने, लोह, कॅल्शियम, जीवनसत्त्वे आणि अँटिऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात. या पौष्टिक घटकांचा लाभ सर्व वयोगटांपर्यंत पोहोचावा यासाठी मोरिंगा चिक्की हा एक उत्तम आणि आरोग्यदायी खाद्यपदार्थ तयार करण्यात आला आहे. ही चिक्की चविष्ट, पौष्टिक आणि दीर्घकाळ टिकणारी असल्यामुळे बाजारपेठेत तिची चांगली मागणी आहे.

२. साहित्य

क्र. साहित्य प्रमाण किंमत (₹)

1 शेंगदाणे 1000 ग्रॅम 145.00

2 तीळ 600 ग्रॅम 168.00

3 गवस 400 ग्रॅम 56.00

4 मोरिंगा पावडर 125 ग्रॅम 125.00

5 गूळ 1375 ग्रॅम 68.75

6 तूप 145 ग्रॅम 168.20

7 इंडक्शन चार्ज 2 युनिट 20.00

8 पॅकिंग बॉक्स 17 बॉक्स 68.00

9 फॉइल पेपर 1 पॅकेट 90.00

एकूण साहित्य खर्च: ₹908.95

मजुरी (35%): ₹318.13

एकूण उत्पादन खर्च: ₹1227.08

३. वापरलेली साधने

गॅस/इंडक्शन

कढई

स्टीलचा चमचा

ताट किंवा ट्रे

लाटणे

सुरी

वजनकाटा

पॅकिंग बॉक्स

फॉइल पेपर

४. कृती

1. शेंगदाणे व तीळ स्वतंत्रपणे भाजून घ्यावेत.

2. गूळ व तूप एकत्र करून पाक तयार करावा.

3. पाक योग्य झाल्यावर त्यात शेंगदाणे, तीळ, गवस आणि मोरिंगा पावडर मिसळावी.

4. मिश्रण व्यवस्थित हलवून तुपाचा हात लावलेल्या ताटात पसरावे.

5. लाटण्याने समतल करून गरम असतानाच इच्छित आकारात कापावे.

6. थंड झाल्यावर फॉइल पेपरमध्ये गुंडाळून बॉक्समध्ये पॅक करावे.

५. कॉस्टिंग (Costing)

साहित्य खर्च : ₹908.95

मजुरी (35%) : ₹318.13

एकूण खर्च : ₹1227.08

६. पॅकेजिंग

चिक्की पूर्ण थंड झाल्यानंतर फॉइल पेपरमध्ये पॅक करावी.

त्यानंतर आकर्षक बॉक्समध्ये भरावी

.लेबलवर उत्पादनाचे नाव, वजन, उत्पादन दिनांक, समाप्ती दिनांक आणि किंमत नमूद करावी.

७. उपयोगपौष्टिक अल्पोपहार म्हणून.

शाळकरी मुले, विद्यार्थी आणि खेळाडूंसाठी.प्रवासात खाण्यासाठी.

लोह व कॅल्शियमचा चांगला स्रोत.रोगप्रतिकारक शक्ती वाढविण्यास मदत.

८. जतन करण्याची पद्धतहवाबंद डब्यात ठेवावे.

थंड व कोरड्या ठिकाणी साठवावे.

ओलावा व थेट सूर्यप्रकाशापासून दूर ठेवावे.

९. टिप्स

गुळाचा पाक योग्य दोनतारी होईल याची काळजी घ्यावी.

मोरिंगा पावडर जास्त प्रमाणात घालू नये.चिक्की गरम असतानाच कापावी.

दर्जेदार आणि स्वच्छ साहित्य वापरावे.

१०. निष्कर्ष

मोरिंगा चिक्की हा चविष्ट, पौष्टिक आणि आरोग्यदायी खाद्यपदार्थ आहे. कमी खर्चात तयार होणारे हे उत्पादन घरगुती उद्योगासाठी फायदेशीर ठरू शकते. योग्य पॅकेजिंग आणि दर्जा राखल्यास या उत्पादनाला बाजारपेठेत चांगली मागणी मिळू शकते.

व्हेज पफ

1.प्रस्तावना

व्हेज पफ हा बेकरीमधील अतिशय लोकप्रिय आणि चविष्ट स्नॅक आहे. खुसखुशीत पफ पेस्ट्रीमध्ये मसालेदार भाज्यांचे सारण भरून बेक केल्याने स्वादिष्ट व्हेज पफ तयार होतो. हा नाश्त्यासाठी, चहासोबत किंवा फास्ट फूड म्हणून मोठ्या प्रमाणात विकला जातो.

आवश्यक साहित्य 20 व्हेज पफसाठी)

मैदा – 1 किलो

बटर/मार्जरीन – 500 ग्रॅम

मीठ – 20 ग्रॅम

साखर – 10 ग्रॅम

पाणी – आवश्यकतेनुसार

उकडलेले बटाटे – 700 ग्रॅम

हिरवे वाटाणे – 200 ग्रॅम

गाजर – 100 ग्रॅम

कांदा – 200 ग्रॅम

हिरवी मिरची – 20 ग्रॅम

आले-लसूण पेस्ट – 20 ग्रॅम

हळद – 5 ग्रॅम

लाल तिखट – 10 ग्रॅ

गरम मसाला – 10 ग्रॅम

धणे-जिरे पूड – 10 ग्रॅम

मीठ – चवीनुसार

तेल – 50 मि.ली.

कोथिंबीर – 50 ग्रॅम

2.कृती

1.मैदा, मीठ, साखर आणि पाणी वापरून मऊ पीठ मळा.

2. पीठाला 20-30 मिनिटे विश्रांती द्या.

3. बटरचे लेयर देत 3-4 वेळा फोल्डिंग करून पफ पेस्ट्री तयार करा.

4. कढईत तेल गरम करून कांदा परता.

5. आले-लसूण पेस्ट, मिरची आणि मसाले घाला.

6. वाटाणे, गाजर आणि बटाटे घालून मिश्रण शिजवा.

7. शेवटी कोथिंबीर घालून सारण थंड होऊ द्या.

8. पफ पेस्ट्री लाटून चौकोनी तुकडे करा.

9. प्रत्येक तुकड्यात सारण भरून त्रिकोणी किंवा चौकोनी आकार द्या.

10. 200°C तापमानावर 20-25 मिनिटे सोनेरी रंग येईपर्यंत बेक करा.

3.कॉस्टिंग (20 पफ)

साहित्य अंदाजे किंमत (₹)

मैदा 45

बटर/मार्जरीन 180

भाज्या 70

मसाले 30

तेल 15

वीज/गॅस 30

एकूण खर्च ₹370

20 पफ तयार होतात.

प्रति पफ उत्पादन खर्च:

₹18-19विक्री

किंमतः ₹30-35 प्रति पफ

अंदाजे नफाः ₹11-17

4.प्रति पफपौष्टिक मूल्य

(प्रति पफ)ऊर्जा – 280-320

कॅलरीकार्बोहायड्रेट – 28 ग्रॅम

प्रथिने – 5 ग्रॅम

फॅट – 16 ग्रॅम

5.साठवण

बेक झाल्यानंतर पूर्ण थंड करून एअरटाइट कंटेनरमध्ये ठेवा.

1-2 दिवस ताजे राहतात.रेफ्रिजरेटरमध्ये 4-5 दिवस साठवू शकता

.सर्व्ह करण्यापूर्वी पुन्हा गरम करा.

6.निष्कर्ष

व्हेज पफ हा कमी गुंतवणुकीत चांगला नफा देणारा लोकप्रिय बेकरी पदार्थ आहे. उत्कृष्ट दर्जाची पफ पेस्ट्री, ताजे सारण आणि योग्य बेकिंग केल्यास ग्राहकांना स्वादिष्ट व खुसखुशीत व्हेज पफ मिळतो, ज्यामुळे व्यवसाय वाढण्यास मदत होते.आवश्यक असल्यास याच स्वरूपात बेकरी प्रोजेक्ट/ब्लॉगसाठी 1000-1500 शब्दांचा सविस्तर लेख, फ्लोचार्ट, आणि व्यावसायिक उत्पादन प्रक्रिया देखील तयार करून देऊ शकतो.

नानकटई

Date 09/07/2026

प्रस्तावना

नानकटई हा भारतातील पारंपरिक, खुसखुशीत आणि स्वादिष्ट बिस्किटांचा प्रकार आहे. मैदा, साखर, तूप किंवा बटर यांच्या मिश्रणापासून तयार होणारी नानकटई चहा किंवा कॉफीसोबत खूप आवडीने खाल्ली जाते. घरगुती तसेच व्यावसायिक उत्पादनासाठी हा उत्तम व्यवसाय आहे.

साहित्य (1 किलो मिश्रणासाठी)

मैदा – 500 ग्रॅम

बेसन – 200 ग्रॅम

रवा – 100 ग्रॅम

पिठीसाखर – 250 ग्रॅम

तूप/बटर – 300 gm

बेकिंग पावडर – 10 ग्रॅम

वेलची पूड – 5 ग्रॅम

बदाम किंवा पिस्ता (गार्निशसाठी) आवश्यकतेनुसार

कृती

1. मैदा, बेसन, रवा आणि बेकिंग पावडर चाळून घ्या.

2. दुसऱ्या भांड्यात तूप आणि पिठीसाखर हलकी व फेसाळ होईपर्यंत फेटा.

3. त्यात वेलची पूड घाला.

4. आता कोरडे साहित्य थोडे-थोडे करून मिसळा.

:5. मऊसर पीठ तयार करा.

6. 15-20 ग्रॅमचे गोळे बनवा.

7. वर बदाम किंवा पिस्ता लावा.

8. ट्रेमध्ये अंतर ठेवून मांडावे.

9. 170-180°C तापमानावर 15-18 मिनिटे बेक करा.

10. थंड झाल्यावर पॅकिंग करा.

आवश्यक यंत्रसामग्री

वजन काटा

मिक्सिंग बाऊल

सिव्ह (चलनी)

बेकिंग ट्रेओव्हन

कूलिंग रॅक

पॅकिंग मशीन (ऐच्छिक)

पॅकिंगफूड ग्रेड पाउच

200 ग्रॅम किंवा 250 ग्रॅम

पॅकसील करून बॉक्समध्ये पॅक करा.

कॉस्टिंग

( साहित्य प्रमाण दर किंमत

मैदा 250 ग्रॅम ₹50/किलो ₹12.50

साखर 100 ग्रॅम ₹42/किलो ₹4.20

बेकिंग पावडर 10 ग्रॅम ₹44/किलो ₹0.04

ओव्हन चार्ज 1 युनिट ₹14₹14.00

पॅकिंग बॉक्स 1 बॉक्स ₹10 ₹20.00

एकूण उत्पादन खर्च = 50.74₹ (अंदाजे)

35% नफा = ₹17.75

विक्री किंमत = ₹74.93 (अंदाजे ₹75 प्रति पॅक)

टीप: जर बटर/तूप, बेसन, रवा, वेलची इत्यादींचा खर्चही समाविष्ट केला तर प्रत्यक्ष उत्पादन खर्च यापेक्षा जास्त येईल. अचूक व्यावसायिक कॉस्टिंगसाठी सर्व कच्च्या मालाचा खर्च जोडणे आवश्यक आहे.

साठवण

हवाबंद डब्यात किंवा पाउचमध्ये ठेवा.

थंड व कोरड्या ठिकाणी साठवा.

योग्य पॅकिंग केल्यास 30 ते 45 दिवस टिकते.

व्यवसायासाठी टिप्स

FSSAI नोंदणी घ्या.

आकर्षक लेबल तयार करा.

विविध फ्लेवर (वेलची, चॉकलेट, ड्रायफ्रूट, केशर) तयार करा.

200 ग्रॅम, 250 ग्रॅम आणि 500 ग्रॅम पॅकमध्येविक्री करा.

सोशल मीडिया आणि स्थानिक दुकानांमध्ये विक्री वाढवा.

नाचणी (रागी)+ गहू कुकीज

Date: 12/07/ 2026.

1. प्रस्तावना

नाचणी (रागी) आणि गव्हाच्या पिठापासून तयार केलेल्या कुकीज या पौष्टिक, चविष्ट आणि आरोग्यदायी असतात. नाचणीमध्ये कॅल्शियम, लोह आणि फायबर भरपूर असल्यामुळे लहान मुले, विद्यार्थी आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी या कुकीज उत्तम पर्याय आहेत.

2. साहित्य (1 किलो मिश्रण)

अ.क्र. साहित्य प्रमाण

1 नाचणी पीठ 400 ग्रॅम

2 गव्हाचे पीठ 300 ग्रॅम

3 पिठीसाखर 150 ग्रॅम

4 बटर 100 ग्रॅम

5 बेकिंग पावडर 5 ग्रॅम

6 बेकिंग सोडा 2 ग्रॅम

7 व्हॅनिला इसेन्स 2 मि.ली.

8 दूध आवश्यकतेनुसार (40-60 मि.ली.)

3. कृती

1. नाचणी पीठ व गव्हाचे पीठ चाळून घ्या.

2. त्यात बेकिंग पावडर आणि बेकिंग सोडा मिसळा.

3. वेगळ्या भांड्यात बटर आणि पिठीसाखर एकजीव होईपर्यंत फेटा.

4. त्यात व्हॅनिला इसेन्स घाला.

5. आता पीठाचे मिश्रण थोडे-थोडे करून मिसळा.

6. आवश्यकतेनुसार दूध घालून मऊ गोळा तयार करा.

7. 15-20 मिनिटे झाकून ठेवा.

8. गोळा लाटून कुकी कटरने आकार द्या.

9. बेकिंग ट्रेवर ठेवा.10. 170-180°C तापमानावर 15-18 मिनिटे बेक करा.

11. थंड झाल्यावर एअरटाइट डब्यात पॅक करा.

4. कॉस्टिंग (अंदाजे)

साहित्य किंमत (₹)

नाचणी पीठ 28.00

गव्हाचे पीठ 12.00

पिठीसाखर 7.50

बटर 50.00

बेकिंग पावडर 2.00

बेकिंग सोडा 0.70

व्हॅनिला इसेन्स 4.00

दूध 2.50

एकूण कच्चा माल = ₹106.70

इतर खर्च

वीज/गॅस = ₹10.00

पॅकिंग = ₹20.00

मजुरी = ₹25.00:

एकूण उत्पादन खर्च = ₹161.70

(अंदाजे ₹162)

35% नफा

नफा = ₹56.70

विक्री किंमत

एकूण विक्री किंमत = ₹220 प्रति किलो

5. आवश्यक उपकरणे

वजन काटा

चाळणी

मिक्सिंग बाऊल

बेकिंग oven

कटरस्पॅटुला

पॅकिंग बॉक्स/पाउच6.

साठवण

पूर्ण थंड झाल्यानंतर एअरटाइट डब्यात भराव्यात.थंड व कोरड्या ठिकाणी ठेवाव्यात.शेल्फ लाइफ: 45-60 दिवस.

टोस्ट बटर (Toast Butter)

Date.14/07/2026

प्रयोगाचे नाव :

टोस्ट बटर (Toast Butter)

१) प्रस्तावना

टोस्ट बटर हा मैदा, दूध, बटर आणि इतर घटकांपासून तयार होणारा कुरकुरीत व चविष्ट बेकरी पदार्थ आहे. हा नाश्त्यासाठी तसेच चहासोबत खाण्यासाठी लोकप्रिय आहे. योग्य प्रमाणात साहित्य वापरून आणि योग्य बेकिंग पद्धतीने उत्कृष्ट दर्जाचा टोस्ट बटर तयार करता येतो. हा पदार्थ घरगुती तसेच व्यावसायिक स्तरावर तयार करून विक्रीसाठी उपयुक्त आहे.–

२) साहित्य व प्रमाण

अनुक्रमांक साहित्य प्रमाण

1 मैदा 500 ग्रॅम

2 यीस्ट 5 ग्रॅम

3 कस्टर्ड पावडर 25 ग्रॅम

4 साखर 15 ग्रॅम

5 मीठ 5 ग्रॅम

6 बटर 25 ग्रॅम

7 व्हॅनिला फ्लेवर 5 मि.ली.

8 तिळ 5 ग्रॅम

9 मिल्क पावडर 50 ग्रॅम

10 दूध 250 मि.ली.

11 टुटी फ्रुटी 20 ग्रॅम

12 ओव्हन चार्ज 1 युनिट-

३) कोणकोणते साहित्य व साधने वापरली?

साहित्य

मैदा

यीस्ट

कस्टर्ड पावडर

साखर

मीठ

बटर

व्हॅनिला फ्लेवर

तिळ

मिल्क पावडर

दूध

टुटी फ्रुटी

साधने

मिक्सिंग बाऊल

मोजमाप कप/वजनकाटा

ब्रेड टिनओव्हन

स्पॅचुलर

सुरी

कूलिंग रॅक

पॅकिंग पिशवी–

४) कृती

1. मैदा, कस्टर्ड पावडर, मिल्क पावडर, साखर व मीठ एकत्र मिसळावे.

2. कोमट दुधात यीस्ट सक्रिय करून मिश्रणात घालावे.

3. बटर व व्हॅनिला फ्लेवर घालून मऊ पीठ मळावे.

4. पीठ 45–60 मिनिटे फुगण्यासाठी ठेवावे.

5. त्यात टुटी फ्रुटी व तिळ घालून पुन्हा हलके मळावे.

6. पीठ ब्रेड टिनमध्ये भरून पुन्हा फुगू द्यावे.

7. ओव्हनमध्ये 180°C वर 25–30 मिनिटे बेक करावे.

8. थंड झाल्यावर स्लाइस करून पुन्हा हलके भाजून टोस्ट तयार करावा.

9. तयार टोस्ट बटर पॅकिंगमध्ये भरावे.–

५) कॉस्टिंग (Costing)

अनुक्रमांक साहित्य किंमत (₹)

1 मैदा 25.00

2 यीस्ट 8.00

3 कस्टर्ड पावडर 2.50

4 साखर 6.50

5 मीठ 1.50

6 बटर —

7 व्हॅनिला फ्लेवर 11.00

8 तिळ 1.10

9 मिल्क पावडर 25.30

10 दूध 10.00

11 टुटी फ्रुटी 7.00

12 ओव्हन चार्ज 14.00

एकूण साहित्य खर्च : ₹111.90

मजुरी (35%) : ₹39.16

एकूण खर्च : ₹151.06–

६) पॅकेजिंग

टोस्ट पूर्ण थंड झाल्यावर फूड-ग्रेड पॉलिथिन पिशवीत भरावा.

पॅकेट व्यवस्थित सील करावे.पॅकेटवर उत्पादनाचे नाव, वजन, उत्पादन दिनांक, अंतिम वापर दिनांक आणि किंमत लिहावी.

कोरड्या व थंड ठिकाणी साठवावे.—

७) वापरण्याची पद्धत

टोस्ट थेट खाण्यासाठी तयार असतो.

चहा, कॉफी किंवा दुधासोबत खाऊ शकतो.

जॅम, बटर किंवा चीज लावूनही खाता येतो.–

८) याच्यातून काय शिकलो?

टोस्ट बटर तयार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजली.

यीस्ट वापरून पीठ फुगवण्याचे महत्त्व समजले.

बेकिंगचे योग्य तापमान आणि वेळ समजली.

उत्पादनाची कॉस्टिंग व पॅकेजिंग कशी करावी हे शिकता आले.

स्वच्छता आणि गुणवत्तेचे महत्त्व समजले.–

९) टिप्स

ताजे यीस्ट वापरावे.पीठ चांगले मळावे व पूर्ण फुगू द्यावे.ओव्हन आधीच गरम (Preheat) करावा.टोस्ट पूर्ण थंड झाल्यावरच पॅकिंग करावे.हवाबंद पॅकिंग केल्यास कुरकुरीतपणा जास्त काळ टिकतो.–

१०) निष्कर्ष

टोस्ट बटर हा चविष्ट, कुरकुरीत आणि लोकप्रिय बेकरी पदार्थ आहे. योग्य प्रमाणात साहित्य, योग्य बेकिंग आणि आकर्षक पॅकेजिंग केल्यास उत्कृष्ट दर्जाचे उत्पादन तयार होते. कमी खर्चात तयार करून त्याची विक्री करता येत असल्याने हा घरगुती उद्योग व लघुउद्योगासाठी चांगला व्यवसायिक पर्याय आहे.

खरे सोयाबीन

Date: 15/07/2026

प्रयोगाचे नाव :

मिठामध्ये भाजलेले खरे सोयाबीन

१) प्रस्तावना

सोयाबीन हे प्रथिनांचा उत्कृष्ट स्रोत आहे. मिठामध्ये भाजल्याने सोयाबीन कुरकुरीत, चविष्ट आणि जास्त काळ टिकणारे बनते. हा पदार्थ पौष्टिक नाश्ता म्हणून तसेच लघुउद्योगासाठी तयार करून विक्रीसाठी वापरता येतो.–

२) साहित्य व प्रमाण

अनुक्रमांक साहित्य प्रमाण

1 सोयाबीन बी 1 किलो

2 मीठ 1 किलो

3 गॅस चार्ज 180 ग्रॅम

4 पॅकिंग बॅग 6 नग–

३) कोणकोणते साहित्य व साधने वापरली?

साहित्य

सोयाबीन बी

मीठ

पॅकिंग बॅग

साधने

कढई

गॅस शेगडी

झारा/पळी

चाळणी

स्टीलचे भांडे

वजनकाटा

पॅकिंग सीलर (असल्यास)–

४) कृती

1. सोयाबीन स्वच्छ निवडून धुऊन पूर्णपणे वाळवून घ्यावे.

2. कढईमध्ये मीठ गरम करावे.

3. मीठ चांगले तापल्यावर त्यामध्ये सोयाबीन घालावे.

4. मंद आचेवर सतत हलवत सोयाबीन समान रीतीने भाजून घ्यावे.

5. सोयाबीन कुरकुरीत झाल्यावर चाळणीने मीठ वेगळे करावे.

6. भाजलेले सोयाबीन पूर्ण थंड होऊ द्यावे.

7. थंड झाल्यावर पॅकिंग बॅगमध्ये भरून व्यवस्थित सील करावे.–

५) कॉस्टिंग (Costing)

अनुक्रमांक साहित्य किंमत (₹)

1 सोयाबीन बी 80.00

2 मीठ 30.00

3 गॅस चार्ज 13.75

4 पॅकिंग बॅग 28.00

एकूण साहित्य खर्च 151.75

मजुरी (35%) 53.11

एकूण खर्च ₹204.86

६) पॅकेजिंग

भाजलेले सोयाबीन पूर्ण थंड झाल्यावर फूड-ग्रेड पॅकिंग बॅगमध्ये भरावे.

पॅकेट हवाबंद सील करावे.पॅकेटवर उत्पादनाचे नाव, वजन, उत्पादन दिनांक, अंतिम वापर दिनांक आणि किंमत लिहावी.

थंड व कोरड्या ठिकाणी साठवावे.-

७) वापरण्याची पद्धत

पॅकेट उघडून थेट खाऊ शकतो.

चहा किंवा कॉफीसोबत नाश्ता म्हणून खाता येतो.

सलाड किंवा इतर पदार्थांमध्येही वापरता येतो.-

८) याच्यातून काय शिकलो?

मिठामध्ये सोयाबीन योग्य प्रकारे भाजण्याची पद्धत समजली.

योग्य तापमान आणि वेळेचे महत्त्व कळले.

उत्पादनाची कॉस्टिंग व नफा कसा काढायचा हे शिकता आले.

स्वच्छता, पॅकेजिंग आणि साठवण यांचे महत्त्व समजले.

कमी खर्चात पौष्टिक उत्पादन तयार करून व्यवसाय करता येतो हे समजले.–

९) टिप्स

सोयाबीन पूर्ण कोरडे असावे.मीठ पुरेसे गरम झाल्यावरच सोयाबीन टाकावे.भाजताना सतत हलवत राहावे, त्यामुळे ते करपत नाही.भाजलेले सोयाबीन पूर्ण थंड झाल्यावरच पॅकिंग करावे.हवाबंद पॅकिंग केल्यास कुरकुरीतपणा जास्त काळ टिकतो.-

१०) निष्कर्ष

मिठामध्ये भाजलेले सोयाबीन हा पौष्टिक, चविष्ट आणि प्रथिनयुक्त नाश्ता आहे. योग्य प्रक्रिया, कॉस्टिंग आणि आकर्षक पॅकेजिंग केल्यास कमी खर्चात दर्जेदार उत्पादन तयार करून त्याची यशस्वी विक्री करता येते. त्यामुळे हा घरगुती उद्योग आणि लघुउद्योगासाठी एक उत्तम व्यवसायिक पर्याय आहे.

ड्राय गाजर हलवा primix

Date: 16/07/2026

ड्राय गाजर हलवा (Dry Carrot Halwa priMix) बनवण्याची प्रक्रिया – क्रमानुसार

प्रयोगाचे नाव :

इन्स्टंट गाजर हलवा

१) प्रस्तावना

गाजर हलवा हा भारतातील लोकप्रिय आणि पौष्टिक गोड पदार्थ आहे. पारंपरिक पद्धतीने तो तयार करण्यास बराच वेळ लागतो, परंतु इन्स्टंट गाजर हलवा कमी वेळात तयार होतो. गाजरातील जीवनसत्त्व A, दूधातील कॅल्शियम आणि सुकामेव्यामुळे हा पदार्थ अधिक पौष्टिक व स्वादिष्ट बनतो. घरगुती वापरासोबतच हा व्यवसायासाठीही चांगला पर्याय आहे.–

२) साहित्य व प्रमाण

अनुक्रमांक साहित्य प्रमाण

1 गाजर 10 किलो

2 दूध 6 लिटर

3 तूप 250 ग्रॅम

4 वेलची 80 ग्रॅम

5 गॅस चार्ज 360 ग्रॅम/आवश्यकतेनुसार

6 ड्रायर चार्ज 9 तास

7 पॅकिंग बॅग 19 नग

8 स्टिकर्स 14 नग

9 काजू 6 ग्रॅम

10 बदाम 10 ग्रॅम

11 ग्राइंडिंग चार्ज 1 युनिट-

३) कृती

1. गाजर स्वच्छ धुऊन सोलून किसून घ्यावे.

2. किसलेले गाजर दुधात शिजवावे.

3. मिश्रण घट्ट झाल्यावर तूप घालावे.

4. त्यात वेलची पूड, काजू व बदाम घालून चांगले मिसळावे.

5. तयार मिश्रण आवश्यकतेनुसार ड्रायरमध्ये वाळवावे.

6. थंड झाल्यावर आवश्यक प्रमाणात पॅकिंग करावे.

7. प्रत्येक पॅकेटवर स्टिकर लावून तयार उत्पादन साठवावे.–

४) कॉस्टिंग (Costing)

अनुक्रमांक साहित्य किंमत (₹)

1 गाजर 500.00

2 दूध 324.00

3 तूप 212.00

4 वेलची 120.00

5 गॅस चार्ज 27.51

6 ड्रायर चार्ज 56.58

7 पॅकिंग बॅग 76.00

8 स्टिकर्स 28.00

9 काजू 6.00

10 बदाम 8.00

11 ग्राइंडिंग चार्ज 10.00

एकूण खर्च :₹1560.09

मजुरी (35%) : ₹546.03

एकूण उत्पादन खर्च : ₹2106.12

18 पॅकेट तयार झाले.

प्रति पॅकेट किंमत :₹117

एकूण विक्री :₹2700

नफा : ₹594-

५) पॅकेजिंग

हलवा पूर्णपणे थंड झाल्यावर स्वच्छ व फूड-ग्रेड पॅकिंग बॅगमध्ये भरावा.प्रत्येक पॅकेटवर उत्पादनाचे नाव, वजन, तयार करण्याची तारीख, अंतिम वापर तारीख (Expiry Date) व किंमत नमूद करावी.पॅकेट व्यवस्थित सील करून कोरड्या व थंड ठिकाणी साठवावे.–

६) वापरण्याची पद्धत

पॅकेट उघडून हलवा थेट खाऊ शकतो.आवडीनुसार थोडे गरम करूनही खाता येतो.थंड व कोरड्या ठिकाणी साठवावा.–

७) याच्यातून काय शिकलो?

इन्स्टंट गाजर हलवा तयार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजली.साहित्याचे योग्य प्रमाण व स्वच्छतेचे महत्त्व कळले.उत्पादनाची कॉस्टिंग आणि नफा कसा काढायचा हे शिकता आले.आकर्षक पॅकेजिंग आणि विक्रीसाठी उत्पादन तयार करण्याचे ज्ञान मिळाले.-

८) टिप्स

ताजे व लाल गाजर वापरावे.दूध चांगल्या दर्जाचे असावे.मिश्रण सतत हलवत राहावे म्हणजे ते खाली लागणार नाही.पॅकिंग करण्यापूर्वी उत्पादन पूर्ण थंड झालेले असावे.स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेचे नियम पाळावेत.–

९) निष्कर्ष

इन्स्टंट गाजर हलवा हा पौष्टिक, चविष्ट आणि कमी वेळात तयार होणारा पदार्थ आहे. योग्य पद्धतीने तयार करून आकर्षक पॅकेजिंग केल्यास कमी खर्चात चांगला नफा मिळवता येतो. त्यामुळे हा घरगुती उद्योग व लघुउद्योगासाठी एक उत्तम व्यवसायिक पर्याय आहे.

ड्राय दुधी भोपळा हलवा (Dry Bottle Gourd Halwa Mix)

Date: 17/07/2026

ड्राय दुधी भोपळा हलवा (Dry Bottle Gourd Halwa Mix) बनवण्याची प्रक्रिया –

प्रस्तावना:

इंस्टंट दुधी भोपळा हलवा प्रीमिक्स हे पौष्टिक, चविष्ट आणि झटपट तयार होणारे उत्पादन आहे. या प्रीमिक्समध्ये दुधी भोपळा, दूध पावडर, साखर, तूप आणि वेलचीचा वापर केला जातो. फक्त गरम पाणी किंवा दूध घालून काही मिनिटांत स्वादिष्ट हलवा तयार होतो.

साहित्य

अ.क्र. साहित्य प्रमाण

1 दुधी भोपळा 11 किलो

2 दूध 6250 मि.ली.

3 वेलची पावडर 10 ग्रॅम

4 तूप 100 ग्रॅम

5 काजू-बदाम 72 ग्रॅम

6 ग्लुकोज/बाइंडर 360 ग्रॅम

कृती

1. दुधी भोपळा स्वच्छ धुऊन सोलून किसून घ्या.

2. किसलेला भोपळा दुधात शिजवा.

3. मिश्रण घट्ट झाल्यावर तूप घालून परता.

4. त्यात वेलची पावडर व काजू-बदाम घाला.

5. मिश्रण पूर्ण कोरडे होईपर्यंत शिजवा.

6. नंतर ट्रे ड्रायरमध्ये पूर्णपणे वाळवा.

7. वाळलेले मिश्रण बारीक करून ग्लुकोज/बाइंडर मिसळा.

8. तयार प्रीमिक्स 100 ग्रॅमच्या पॅकमध्ये भरून सील करा.

कॉस्टिंग

खर्चाचा तपशील रक्कम (₹)

कच्चा माल 1261.07

मजुरी (35%) 441.37

एकूण उत्पादन खर्च 1702.44

एकूण पॅक: 12प्रत्येक पॅकः 100 ग्रॅम

प्रति 100 ग्रॅम उत्पादन खर्च: ₹141.87

पॅकिंग

100 ग्रॅम फूड-ग्रेड पाउच

हीट सील पॅकिंग

उत्पादनाचे नाव, वजन, उत्पादन तारीख, बॅच क्रमांक आणि वापरण्याची पद्धत नमूद करावी.

वापरण्याची पद्धत

1. 100 ग्रॅम प्रीमिक्स एका भांड्यात घ्या.

2. त्यात 200-250 मि.ली. गरम दूध किंवा पाणी घाला.

3. 3-5 मिनिटे सतत हलवत शिजवा.

4. आवडीनुसार ड्रायफ्रूट्स घालून गरमागरम सर्व्ह करा.

निष्कर्ष

इंस्टंट दुधी भोपळा हलवा प्रीमिक्स हे कमी वेळात स्वादिष्ट व पौष्टिक हलवा तयार करण्यासाठी उत्तम उत्पादन आहे. याची चव, पोषणमूल्य आणि सुलभवापर यामुळे घरगुती तसेच व्यावसायिक स्तरावरही याला चांगली मागणी असू शकते.

इंस्टंट बीट हलवा प्रीमिक्स

प्रस्तावना

इंस्टंट बीट हलवा प्रीमिक्स हे पौष्टिक, चविष्ट आणि झटपट तयार होणारे उत्पादन आहे. बीटमध्ये लोह, फायबर आणि अँटिऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असल्यामुळे हा हलवा आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. फक्त गरम दूध किंवा पाणी घालून काही मिनिटांत स्वादिष्ट हलवा तयार होतो.

साहित्य

अ.क्र. साहित्य प्रमाण

1 बीट 10 किलो

2 दूध 6 लिटर

3 तूप 250 ग्रॅम

4 वेलची पावडर 20 ग्रॅम

5 काजू/बदाम 114 ग्रॅम

6 ग्लुकोज 360 ग्रॅम

7 मिल्क पावडर 95 ग्रॅम

कृती

1. बीट स्वच्छ धुऊन सोलून किसून घ्या.

2. कढईत दूध आणि किसलेले बीट घालून मंद आचेवर शिजवा.

3. मिश्रण घट्ट झाल्यावर तूप घालून चांगले परता.

4. त्यामध्ये वेलची पावडर, काजू-बदाम आणि मिल्क पावडर घाला.

5. मिश्रण पूर्ण कोरडे होईपर्यंत शिजवा.

6. तयार मिश्रण ट्रे ड्रायरमध्ये 60-65°C तापमानावर पूर्णपणे वाळवा.

7. वाळल्यानंतर ग्लुकोज मिसळून एकसारखे मिश्रण तयार करा.

8. 100 ग्रॅमच्या पॅकमध्ये भरून हीट सील करा.

कॉस्टिंग

खर्चाचा तपशील रक्कम (₹)

कच्चा माल व इतर खर्च 1666.16

मजुरी (35%) 583.15

एकूण उत्पादन खर्च 2249.31

एकूण उत्पादन: 19 पॅक (100 ग्रॅम)

प्रति पॅक उत्पादन खर्च: ₹118.38

पॅकिंग

100 ग्रॅम फूड ग्रेड पाउचहीट सील पॅकिंगउत्पादनाचे नाव, वजन, उत्पादन तारीख, बॅच क्रमांक, बेस्ट बिफोर व वापरण्याची पद्धत नमूद करावी.

वापरण्याची पद्धत

1. 100 ग्रॅम बीट हलवा प्रीमिक्स एका भांड्यात घ्या.

2. त्यात 200-250 मि.ली. गरम दूध किंवा पाणी घाला.

3. 3-5 मिनिटे सतत ढवळत शिजवा.

4. वरून थोडे तूप किंवा ड्रायफ्रूट्स घालून गरमागरम सर्व्ह करा.

निष्कर्ष

इंस्टंट बीट हलवा प्रीमिक्स हे पौष्टिक, आकर्षक रंगाचे आणि स्वादिष्ट उत्पादन आहे. कमी वेळात उत्कृष्ट हलवा तयार होत असल्यामुळे घरगुती वापर, बेकरी, कॅफे तसेच लघुउद्योगासाठी हे एक चांगले मूल्यवर्धित उत्पादन आहे.

रागी (नाचणी) चॉकलेट

१) प्रस्तावना

रागी (नाचणी) हे कॅल्शियम, लोह, प्रथिने, तंतुमय पदार्थ आणि इतर पोषक घटकांनी समृद्ध धान्य आहे. रागीपासून तयार केलेले चॉकलेट हे चविष्ट, पौष्टिक आणि आरोग्यदायी उत्पादन आहे. हे लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांसाठी उपयुक्त असून पोषणमूल्य वाढविण्यास मदत करते. कमी खर्चात तयार होणारे हे उत्पादन घरगुती उद्योगासाठीही फायदेशीर आहे.

कॉस्टिंग

क्र.मटेरियल वजन. दर /kg किंमत (₹)

1नाचणी पीठ15 gm. 70 1.05

2तूप. 2gm. 850. 1.70

3Dark Compound. 40 gm. 342. 13.68

4White Compound. 40 gm. 396. 15.84

5काजू 5 gm. 1000. 5.00

6बदाम. 5 gm. 1000. 5.00

7ग्लॉस पेपर. 90 gm. 141. .26

8फॉइल पेपर. 1 नग–. 10

9.इंधन खर्च. 1 युनिट–.

10 तपशीलरक्कम (₹)

एकूण साहित्य खर्च63.53

मजुरी (25%)15.88

एकूण खर्च79.414

बॅचचा एकूण खर्च317.64

उत्पादनएकूण चॉकलेट = 52

नगएका चॉकलेटची किंमत =₹6.10

२) साहित्य व प्रमाण

अनुक्रमांक साहित्य प्रमाण

1 नाचणी पीठ 15 ग्रॅम

2 तूप 2 ग्रॅम

3 डार्क कंपाऊंड 40 ग्रॅम

4 व्हाईट कंपाऊंड 40 ग्रॅम

5 काजू 5 ग्रॅम

6 बदाम 5 ग्रॅम

7 ग्लॉस पेपर. 90 ग्रॅम

8 फॉइल पेपर आवश्यकतेनुसार

9 इंधन/वीज 1 युनिट–

३) कृती

1. नाचणी पीठ मंद आचेवर हलके भाजून घ्यावे.

2. डार्क कंपाऊंड आणि व्हाईट कंपाऊंड वेगवेगळे वितळवावे.

3. वितळलेल्या कंपाऊंडमध्ये तूप व भाजलेले नाचणी पीठ मिसळावे.

4. त्यामध्ये काजू व बदामाचे तुकडे घालून मिश्रण एकजीव करावे.

5. तयार मिश्रण चॉकलेट मोल्डमध्ये भरावे.

6. मोल्ड 20–30 मिनिटे फ्रिजमध्ये ठेवून चॉकलेट सेट होऊ द्यावे.

7. सेट झाल्यावर चॉकलेट मोल्डमधून अलगद काढावे.

8. फॉइल पेपर व ग्लॉस पेपरमध्ये आकर्षक पॅकिंग करावे.-

५) पॅकेजिंग

प्रत्येक चॉकलेट प्रथम फॉइल पेपरमध्ये गुंडाळावे.त्यानंतर ग्लॉस पेपरमध्ये आकर्षक पॅकिंग करावे.

उत्पादनावर नाव, वजन, तयार करण्याची तारीख व वापरण्याची अंतिम तारीख (Expiry Date) नमूद करावी.स्वच्छ, कोरड्या व हवाबंद डब्यात साठवावे.–

६) वापरण्याची पद्धत

चॉकलेट थेट खाण्यासाठी तयार आहे.थंड व कोरड्या ठिकाणी साठवावे.मुलांच्या डब्यात, नाश्त्यात किंवा अल्पोपहार म्हणून वापरता येते.-

७) याच्यातून काय शिकलो?

रागीपासून पौष्टिक चॉकलेट तयार करण्याची प्रक्रिया समजली.अन्नपदार्थाचे योग्य प्रमाण व मिश्रण कसे करावे हे शिकता आले.उत्पादनाची कॉस्टिंग कशी करावी हे समजले.पॅकेजिंगचे महत्त्व आणि उत्पादनाचे सादरीकरण कसे करावे हे शिकता आले.स्वच्छता, गुणवत्ता नियंत्रण आणि व्यवसायासाठी उत्पादन तयार करण्याचे ज्ञान मिळाले.-

८) टिप्स

नाचणी पीठ जास्त भाजू नये, अन्यथा चव बदलते.

कंपाऊंड वितळवताना पाणी जाऊ देऊ नये.

मोल्ड पूर्णपणे स्वच्छ व कोरडा असावा.

चॉकलेट पूर्ण सेट झाल्यावरच मोल्डमधून काढावे.पॅकेजिंग करताना हात स्वच्छ ठेवावेत.-

९) निष्कर्ष

रागी चॉकलेट हा पौष्टिक, चविष्ट आणि आकर्षक खाद्यपदार्थ आहे. कमी खर्चात उच्च दर्जाचे उत्पादन तयार करून त्याची विक्री करता येते. त्यामुळे हा घरगुती उद्योगासाठी तसेच लघुउद्योगासाठी एक चांगला व्यवसायिक पर्याय ठरू शकतो.

पाणीपुरी (Pani Puri)

प्रयोगाचे नाव :

पाणीपुरी (Pani Puri)

१) प्रस्तावना

पाणीपुरी हा भारतातील अत्यंत लोकप्रिय आणि चविष्ट स्ट्रीट फूड पदार्थ आहे. कुरकुरीत पुरीमध्ये उकडलेला बटाटा, वाटाणा, शेव आणि मसाले भरून त्यास तिखट-आंबट पाणी घालून खाल्ले जाते. हा पदार्थ कमी खर्चात तयार होतो आणि व्यवसायासाठीही उत्तम पर्याय आहे.-

२) साहित्य व प्रमाण

अनुक्रमांक साहित्य प्रमाण

1 वाटाणा 2 किलो

2 पुरी पॅकेट 6 पॅकेट

3 शेव 2 किलो

4 बुंदी 1 किलो

5 पाणीपुरी मसाला 5 पॅकेट

6 चाट मसाला 1 पॅकेट

7 बटाटा 1 किलो

8 मिरची 250 ग्रॅम

9 पेपर प्लेट 600 नग

10 गॅस चार्ज 1 युनिट

11 बटर आवश्यकतेनुसार

12 कांदा 1 किलो–

३) कोणकोणते साहित्य व साधने वापरली?

साहित्य

वाटाणा

पुरी

शेव

बुंदी

पाणी

पुरी

मसाला

चाट मसाला

बटाटा

हिरवी मिरची

कांदा

बटर

साधने

गॅस शेगडी

भांडे

चमचा

मिक्सिंग

बाऊल

सुरी

चॉपिंग बोर्ड

पाणी ठेवण्याचे भांडे

पेपर प्लेट–

४) कृती

1. वाटाणे भिजवून मऊ होईपर्यंत शिजवून घ्यावेत.

2. बटाटे उकडून सोलून कुस्करावेत.

3. वाटाणे, बटाटे, चाट मसाला आणि मीठ एकत्र करून सारण तयार करावे.

4. पाणीपुरी मसाला पाण्यात मिसळून तिखट-आंबट पाणी तयार करावे.

5. कांदा व मिरची बारीक चिरावी.

6. पुरीमध्ये तयार सारण भरावे.

7. त्यावर शेव, बुंदी, कांदा घालून पाणी भरावे.

8. तयार पाणीपुरी लगेच सर्व्ह करावी.–

५) कॉस्टिंग (Costing)

साहित्य किंमत (₹)

एकूण साहित्य खर्च ₹2930.00

मजुरी (35%) ₹1025.00

एकूण खर्च ₹3955.00-

६) पॅकेजिंग

टेकअवे साठी पाणी आणि पुरी वेगवेगळ्या डब्यांमध्ये पॅक करावी.

पेपर प्लेट किंवा फूड-ग्रेड कंटेनर वापरावेत.पॅकेजवर उत्पादनाचे नाव, तारीख आणि किंमत नमूद करावी.-

७) वापरण्याची पद्धत

पुरीमध्ये तयार सारण भरावे.

तिखट-आंबट पाणी घालून लगेच खावे.

इच्छेनुसार गोड चटणी किंवा अतिरिक्त शेव घालू शकता.-

८) याच्यातून काय शिकलो?

पाणीपुरी तयार करण्याची योग्य प्रक्रिया समजली.

साहित्याचे योग्य प्रमाण वापरण्याचे महत्त्व समजले.

स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेचे महत्त्व कळले.

कॉस्टिंग करून उत्पादनाची विक्री किंमत ठरवण्याचे ज्ञान मिळाले.कमी गुंतवणुकीत चांगला व्यवसाय करता येतो हे समजले.–

९) टिप्स

पुरी नेहमी कुरकुरीत असावी.पाणी थंड आणि ताजे ठेवावे.सर्व भाज्या स्वच्छ धुऊन वापराव्यात.सर्व्ह करण्यापूर्वीच पुरीमध्ये पाणी भरावे.स्वच्छतेची विशेष काळजी घ्यावी.–

१०) निष्कर्ष

पाणीपुरी हा सर्व वयोगटातील लोकांना आवडणारा चविष्ट व लोकप्रिय पदार्थ आहे. योग्य साहित्य, स्वच्छता, अचूक कॉस्टिंग आणि आकर्षक सादरीकरण यामुळे उत्कृष्ट दर्जाची पाणीपुरी तयार करता येते. कमी गुंतवणुकीत जास्त नफा मिळवून देणारा हा एक उत्तम लघुउद्योग आणि व्यवसायाचा पर्याय आहे.

पनीर

पनीर (Paneer) – प्रकल्प ब्लॉग

१. प्रस्तावना

पनीर हा दुधापासून तयार होणारा पौष्टिक दुग्धजन्य पदार्थ आहे. त्यामध्ये प्रथिने, कॅल्शियम आणि इतर पोषक घटक मुबलक प्रमाणात असतात. पनीरचा वापर विविध खाद्यपदार्थांमध्ये केला जातो. घरगुती तसेच लघुउद्योगासाठी पनीर उत्पादन हा एक चांगला व्यवसाय ठरू शकतो.

२. साहित्य

क्र. साहित्य प्रमाण किंमत (₹)

1 दूध 1.5 लिटर 60.00

2 सायट्रिक अॅसिड 3 ग्रॅम 0.45

3 गॅस चार्ज 300 ग्रॅम 2.29

4 पॅकिंग बॅग 1 बॅग 4.00

साहित्य खर्च : ₹66.74

मजुरी (35%) : ₹23.35

एकूण खर्च : ₹90.09

250 ग्रॅम पनीर तयार करण्याचा खर्च : ₹90.09

३. वापरलेली साधने

गॅस स्टोव्ह

स्टीलचे भांडे

थर्मामीटर

गाळणी

मलमलचे कापड

चमचा

वजनकाटा

पॅकिंग बॅग

४. कृती

1. दूध 85°C ते 90°C पर्यंत गरम करावे.

2. सायट्रिक अॅसिड पाण्यात विरघळवून दुधात हळूहळू मिसळावे.

3. दूध फाटल्यानंतर मलमलच्या कापडातून गाळावे.

4. थंड पाण्याने धुऊन अतिरिक्त आम्ल काढून टाकावे.

5. कापड बांधून अतिरिक्त पाणी निथळू द्यावे.

6. पनीरला वजनाखाली 20–30 मिनिटे दाबून ठेवावे.

7. तयार पनीर 250 ग्रॅमच्या पॅकमध्ये भरावे.

५. कॉस्टिंग (Costing)बाब रक्कम (₹)

साहित्य खर्च 66.74

मजुरी (35%) 23.35

एकूण खर्च 90.09

६. पॅकेजिंग

पनीर स्वच्छ पॅकिंग बॅगमध्ये भरावे.

पॅकवर उत्पादन दिनांक, वजन, किंमत व वापरण्याची अंतिम तारीख नमूद करावी.

पॅक हवाबंद ठेवावा.

७. उपयोग

पनीर भाजी, पराठा, पुलाव, टिक्का, सॅंडविच इत्यादी पदार्थांमध्ये वापरले जाते.

प्रथिनांचा उत्कृष्ट स्रोत आहे.

हॉटेल, कॅन्टीन व घरगुती वापरासाठी उपयुक्त.

८. जतन करण्याची पद्धत

पनीर नेहमी रेफ्रिजरेटरमध्ये (2°C–4°C) ठेवावे.

स्वच्छ व हवाबंद पॅकमध्ये साठवावे.

शक्यतो 2–3 दिवसांत वापरावे.

९. टिप्स

दूध 85°C–90°C तापमानावर गरम करावे.

सायट्रिक अॅसिड हळूहळू घालावे; जास्त घातल्यास पनीर कडक होऊ शकते.

पनीर थंड पाण्याने धुतल्यास आंबटपणा कमी होतो.

जास्त वेळ दाब दिल्यास पनीर अधिक घट्ट होते.

१०. निष्कर्ष

पनीर हा पौष्टिक, चविष्ट आणि बाजारात नेहमी मागणी असलेला दुग्धजन्य पदार्थ आहे. कमी खर्चात दर्जेदार पनीर तयार करून योग्य पॅकेजिंग केल्यास घरगुती उद्योग किंवा लघुउद्योगासाठी हा एक फायदेशीर व्यवसाय ठरू शकतो.