1) साधने व उपकरणे

उद्देश:-अभियांत्रिकी विभागामध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सर्व साधणांची व उपकरणाची ओळख करून घेणे.कृती अभियांत्रिक विभागामधील सर्व उपकरण्याची व साधनांची ओळख करून घेतली व कसे चालते ते समजून घेतले.

1. आर्क वेल्डिंग:- – 5000/-
2. CO2 वेल्डिंग:-8000/- CO2 वेल्डिंग म्हणजे कार्बन डाय-ऑक्साइड वेल्डिंग ज्यामध्ये co2 गॅस चा वापर केला जातो हा प्रक्रिया साधारण स्टील आणि इतर धातूंमध्ये वेल्डिंगसाठी वापरली जाते.
3. टिग वेल्डिंग एक टंगस्टन इनर्ट गॅस वेल्डिंग ज्यामध्ये एक टंगस्टन इलेक्ट्रोड वापरला जातो आणि गॅस वापरून वेल्डिंग प्रक्रिया सुरक्षित केली जाते. किंमत 2000/-

2) बेंच ग्राइंडर मशीन:- 8000/-

वेल्डिंग जॉईंट्सचा समतल करणे पृष्ठ भागावर गडद किंवा खराब सामग्री काढणे आकारमान सुधारणे ग्रा इंडिंगसाठी उपयुक्त आहे.

3) पाईप कटर मशीन:- 15000/-

विविध आकार आणि सामग्रीचा पाईप्स कट करण्यासाठी पाईप लाईन इन्स्टॉलेशन आणि रिट्रोफिटिंगसाठी. वेल्डिंग किंवा इतर प्रक्रियांसाठी योग्य आकारात पाईप्स तयार करणे.

4) आयर्न:- 7000/-

आयर्न (लोखंड) एक महत्त्वपूर्ण धातू आहे त्यावर ती आपण कोणत्याही लोखंडी वस्तूला सरळ करण्यासाठी त्याच्यावर ठेवू शकतो किंवा आपण ठोकून वाकवू शकतो.

5) वेडिंग साईड टेबल :- 30000/-

वेल्डिंग करतानी वस्तू हलू नये म्हणून तिला स्थिर ठेवण्यासाठी विविध वजनाच्या धातूच्या भागांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी वेल्डरला आरामदायक उंची वरती काम करण्यासाठी.

6) मिलिंग मशीन :- एक प्रकारची यांत्रिक उपकरण आहे जो विविध धातू किंवा इतर पदार्थांचे पृष्ठभाग काढण्याचे काम करते.

2) मापन

उददेश :- मापनाचे सर्व माहिती माहित असणे गरजेचे आहे. मापन अचूक प्रमाणे करता येणे.

मापन करण्याचे साहित्य:- मेजरिंग टेप, स्केल, वजन काटा, गेज.

प्रकार:- मापनाचे खालील दोन प्रकार असतात:-

ब्रिटीश पद्धत :- ही पद्धत फुट, इंच, कोस,गुंठा, खंडी, मण इत्यादीमध्ये मोजले जाते. ही मापने ब्रिटिश च्या काळात वापरली जायची म्हणून या मापनाच्या पद्धतीला ब्रिटिश पद्धत असे म्हणतात.

मॅट्रिक पद्धत :- ही पद्धत mm, cm, km, लिटर इत्यादी मध्ये मोजले जाते. या पद्धतीचा उपयोग आताच्या काळात जास्त प्रमाणात केला जातो.

मापनाचे सूत्र :- मॅट्रिक

Cm

1cm = 10mm

1 in = 2.5 cm

1m = 100cm

Ft

1mm = 0.001 m

1cm = 0.01 m

1 in = 0.0254 m

1ft = 0.3048m

मापनाचे सूत्र :- ब्रिटिश

1kg = 1000 gm

Gm = gram

Kg = kilogram, हे स्थूल मोजण्याचे एकक आहे.

ml = मिली लिटर

L = लिटर, हे द्रव मोजण्याचे एकक आहे..

3) पावडर कोटींग

•पावडर कोटिंग म्हणजे एखादी धातू जर रंगवायचे असेल तर आपण पावडर कोटिंग च्या मशीनचा वापर करून ती वस्तू किंवा धातू रंगवू शकतो. पावडर कोटिंग करत असताना आपल्याकडे सेफ्टी असणे व त्याचा वापर करणे अत्यंत आवश्यक आहे. या मशीनद्वारे मेटलला रंग दिले जाते, पावडर कोटिंग कलर मध्ये जो रंग असतो तो पावडरच्या स्वरूपात असतो. मेटल वर चिटकवण्यासाठी एक ओवन आहे ज्याने ते मेटल ओवन मध्ये ठेवल्यास पावडर गरम होते व वितळून पावडर मेटल वर चिटकते.

•साहित्य:- थ्री इन वन ऍसिड , हॅन्ड ग्लोज, गॉगल, ज्या वस्तूला पावडर कोटिंग करायचे आहे ती वस्तू…

सर्वात आधी धातूला चांगल्या प्रकारे पॉलिश करून घेणे.

पॉलिश केल्यानंतर 3 इन 1 ऍसिड ने त्याला असलेले गंज काढून घ्यावे.

त्यानंतर पाण्याने स्वच्छ धुऊन दहा-पंधरा मिनिट सुकायला तसेच ठेवावे.

नंतर आपल्याला जो कलर लागत असेल ते पावडर टाकून घ्यावे.

त्यानंतर जमिनीवर मोठे कार्पेट अंतरावे ज्याने खाली पडलेले कलर पावडर वाया जाणार नाही किंवा खराब होणार नाही.

नंतर कॉम्प्रेसर चालू करून हवा भरून धातूवर कलर फवारला जातो.

त्यानंतर ओवन ठेवून त्याला सेट करावे व त्या धातूवरचा कलर हिट होऊन त्यावर चिटकला जातो.

आपण सेट केलेले टाईम आपोआप बंद होईल तसेच मशीन सुद्धा बंद होईल.

4) रंगकाम

रंगकाम म्हणजे एखाद्या वस्तूला गंज लागलेले असेल किंवा एखाद्या लोखंडाचे लाईफ वाढवण्यासाठी त्या वस्तूला रंग लावला जातो. त्यालाच रंगकाम असे म्हणतात

रंगकाम हा औद्योगीयसाठी नव्हे तर भिंती आणि संरचनेचे सुरक्षण करण्यासाठी देखील केला जातो.

1) रंगकामाचे प्रकार :

• ऑइल पेंट ( oil paint) – तेलयुक्तरंग,जास्त टिकणार

• डिस्टेंपर ( distemper) – पाण्याचे विरघळणारे आणि स्वतः

•अक्रि्लिक पेंट ( Acrylic paint) – पाणी व तेल दोन्ही प्रकारात उपलब्ध असतो.

•एनमेल पेंट (Enamel /paint ) – लोखंडी वस्तूवर वापरले जाणारे रंग.

• सिमेंट पेंट ( cement paint ) – बाहेरील भिंतीवर वापरला जाणारा रंग.

2) रंगकामाचे थर :

रंगकामात करताना त्यावर वेगवेगळे थर असतात व एकूण तीन थर असतात.

• प्रायमर : भिंतीवर किंवा पृष्ठभागावर रंग छिद्र बसवण्यासाठी बेस लेअर .

• अंडरकोट : मुख्य रंगाचा बेस तयार करण्यासाठी थर.

• टॉप कोट : शेवटीचा रंगाचा थर जो सौंदर्य आणि टिकावपणासाठी असतो.

3) आवश्यक साधने:

1) ब्रश 6) फडका

2) रोलर 7) झाडू

3) पत्रा 8) सेफ्टी चे साधने

4) पोलीस पेपर

5) प्रायमर आणि पुट्टे

4) भिंतीची पूर्वतयारी :

1) भिंतीची मळकटपणा धूळ आणि जुन्या रंगाचे तुकडे घासून टाकणे

2) पोलीस पेपर ने भिंत गुळगुळीत करणे व चांगले घासून घेणे.

3) छिद्र पुट्टीने बुजवणे घेणे

4) पाणी आणि गंज यामुळे खराब झालेली भिंत साफ करून घेणे.

5) प्रायमर लावणे :

1) प्रायमर हा रंगाचा पाया असतो आणि तो नीट लावल्याच्याने रंग चांगला लागतो.

2) रोलर किंवा ब्रशच्या साह्याने लावणे.

3) प्रायमर मध्ये जेवढे पाणी लागेल 1 लिटरला 200 ml पाणी.

4) प्रायमर ला 6 ते 8 तास सुकवणे.

6) रंग लावण्याचे पद्धत :

1) पहिला तर ब्रश किंवा रोलरने सुरुवातीचा थर लावला जातो.

2) दुसरा थर : पहिला थर पूर्ण सुकल्यानंतर दुसरा थर लावला जातो.

3) फिनिशिंग – अचूक फिनिशिंग मिळण्यासाठी शेवटी चा रंग मारला जातो.

7) सुरक्षा आणि काळजी :

1) हात मोजे व मास्क

2) रंग डोळ्यात किंवा किंवा त्वचेवर लागू नये म्हणून काळजी घेणे .

3) सीडीवर ते चढताना काळजी घेणे.

4) सेफ्टी बेल्ट घालून व हेल्मेट.

5) वीट बांधकाम

बांधकाम म्हणजे काय?

बांधकाम म्हणजे भौतिक रचनेची निर्मिती किंवा उभारणी करण्याची प्रक्रिया या बांधकामासाठी इमारती, पूल,रस्ते,धरणे इत्यादी उभारणी करण केले जातात त्याला आपण बांधकाम असे म्हणतो.

1) बांधकामातील महत्त्वाचे बॉड प्रकार :

1) स्टेरचर बॉड : वेट लांब बाजूने एकमेकांना वर ठेवून बांधकाम केल जात.

2) हेडर बॉण्ड : प्रत्येकी एक स्टेरचर म्हणजे वीट रुंद बाजूने ठेवून रचना केली जाते.

3) इंग्लिश बॉण्ड – प्रत्येकी एक स्टेरचर आणि हेडर रांग ठेवून मजबूत बांधकाम केले जाते.

4) फ्लेमिश बॉण्ड : प्रत्येक रांगेत स्ट्रेरचर आणि हेडर विटा उलटून पलटून मांडल्या जातात.

5)

2) बांधकाम साठी आवश्यक प्रमाण :

प्रत्येक बांधकामसाठी प्रमाण महत्वाचे असते व योग्य पद्धतीताला प्रमाण उपयोग करता आले पाहिजे.

1) सिमेंट आणि वाळूचे प्रमाण (mortar ratio )

उदाहरण: विटाचे बांधकाम -1:6 ( एक घमेले सिमेंट , सहा घमेले वाळू.)

2) प्लास्टरिंग – 1:4 ( 1 घमेले सिमेंट, 6 घमेले वाळू)

3) काँक्रीट मिक्सर प्रमाण :

• रूमच्या बांधकामासाठी -1:2:3 ( 1 घमेले सिमेंट , दोन घमेले वाळू, तीन घमेले खडी )

• मजबूत आरसीसी साठी :1:1.5:3,( 1 घमेले सिमेंट ,1.5 घमेले वाळू ,3 घमेले खडी )

*R.C.C चा पूर्ण अर्थ : रेनफोर सिमेंट काँक्रेट.

साधने :

1(हातगाडी 2) फावडा 3) वाळू,सिमेंट,डस्ट 4) विटा 5) थापी 6)घमेले

4) चेंबर तयार करणे

1) पायपाची जागा बघितली

2) पाईप सुरक्षित आणि बेजवानीसाठी सोपे चेंबर तयार केले.

3) प्रमाण 1:6 घेतले ( एक घमेले सिमेंट आणि 6 जमेले क्रश

4) तयार करण्याचे जागेवरती पाणी टाकून नंतरुन माल टाकला आणि विटा पाण्यात भिजून घेतल्या.

5) व चेंबर तयार केले आणि प्लास्टर केले .

6) नळकाम ( प्लंबिंग )

नळकाम ( प्लंबिंग ) म्हणजे काय?

हे कोणत्याही इमारतीला किंवा घराला पाणीपुरवठा या व्यवस्थित महत्त्वाचा भाग असतो . यामध्ये पाणीपुरवठा, गटाराचे पाणी, संडास पाणी व्यवस्थिपण, पाईप फिटिंग, नळ बसवणे आणि बसवणे आणि देखभाल करणे यालाच नळकाम म्हणतात.

1) नळकामातील मुख्य घटक :

•पाईप्स : यामध्ये आपल्याला ( pvs, GI, HDPE, CPVC ) असतात .

GI म्हणजे ( गॉलव्हाईज आर्यन )

2) फिटिंग : टी, एल्बो, एंडकॅप, कपलर, युनियन.

3) वॉल आणि टॉप : गॉट वॉल, चेक व्हॉल, बॉल वॉल

4) पंप आणि टाक्या : साठवण्यासाठी आणि उचलण्यासाठी

5) FT/MT

2) साहित्य :

1) pvc पाईप (1/5 15mm)

2) व्हॉलव्ह ( बॉल वॉल )

3) रॉकेट (1 नग )

4) सर्विस सेडल पाईपचे साईज नुसार आम्ही 50mm आणि पुढे 20mm

5) टेफ्लॉन टेप

6) सोल्युशन

7) हॅकसॉ

8) स्पॅनर

3) पाईपलाईन बसवणे :

1) जुनी पाईपलाईन असल्याने पाईपलाईन करायला सोपे पडले .

2) त्यानंतरहून 1/5 इंच पाईप आवश्यकता मापेनुसार कट केले.

3) पाईप जोडताना एक बॉल बसवला आणि मध्ये सॉकेट बसवले आणि GI पाईपला सर्विस शेडल बसवले.

4) सर्वांना व्यवस्थित सोल्युशन लावले.

4) तपासणी केली :

1) पाईपलाईन आणि चेंबर तपासले

2) 3-4 वेळा पाईप लिंक झाला प्रॉब्लेम समजत नव्हता मग आणि सर्वेश सॅंडल चेंज केला

3) त्यानंतर पाणी लिकेज नाही झाले .

*U (PVPC) – घरची प्लंबिंग

C (PUC) गरम प्लंबिंग

7) Milling Machine

उद्देश:-

विविध आकारांचे आणि जटील यांत्रिक भाग निर्माण करणे आहे हे सामग्रीवर कटिंग ड्रीडवर शिपिंग आणि मिलिंद मशीन चा उपयोग जटिल आकार आणि सुसंगत अचूकता आवश्यक असलेल्या भागांच्या निर्मितीसाठी केला जातो.

साहित्य:- मिलिंग मशीन, कटिंग, स्टूल, लाकूड, ब्लोअर, जॉब, की व सेफ्टी.

कृती:-

• पहिल्यांदा मशीन चालू करण्यापूर्वी सर्व साफसफाई करून घेतलीसर्व सेफ्टी आहे का नाही ते पहिल्यांदा घालावे नंतर मशीन जवळ जावे.
• लाकडाचा तुकडा हा मशीन मध्ये नीट बसवला व त्याला टाईप केला स्टॉलच्या मापावर त्याला ऍडजेस्ट करून घेतले व fit केले.
• नंतर हळू हळू त्याला forward press केले मग तिथून परत vertically आणल.
• मशीन चालू असताना जर मशीन मधून धूर निघाला तर फुक मारू नये त्यामुळे आग लागण्याची शक्यता असते .

8) लेथ मशीन

लेथ मशीन उद्देश : लाकूड किवा लोखंडावर फसईणग करण्यासाठी लेथ मशीन चा वापर करतात.

साहित्य :वर्णीय कलीफएर , लेथ मशीन मटेरियल : लाकडाचा cyclimder प्रकारचा तुकडा.

कृती :लाकडाच्या तुकड्याला 4 सेमी फकिनग करायची होती . लेथ मशीन वापरताना सेफ्टी घातली. नंतर लेथ मशीनला ऑईलीनग व ग्रीस लावली. टूल पोस्ट वर टूल बीट लावले . चकमध्ये लाकडाचा तुकडा फिक्स केला. त्याला मृत केंद्र सेंटर लावला. मशीन चालू करून हळू हळू टूल पोस्ट पुढे ढकलला.

लेथ मशीनमध्ये वापर जाणारी टूल :-

Facing :- लेथ ऑपरेशन्समध्ये फेसिंग ही पहिली पायरी असते. अक्षाच्या उजव्या कोनात बसण्यासाठी धातूला टोकापासून कापून टाकणे समाविष्ट आहे.·

TAPERING:- टेपरिंगमध्ये कंपाऊंड स्लाइड वापरून धातूला शंकूच्या आकारात कापून घेणे समाविष्ट आहे.

PARALLEL TURNING:- एक महत्त्वाचे

9) पायाची आखणी

उद्देश :

पायाची आखणी करणे म्हणजे पायाचे योग्य आकार रचना आणि संरचना करणे तयार करणे . यामध्ये प्रॅक्टिकलचे मुख्य

उद्देश पायाचे आखणी या अंगाची मपे आणि पॉलिहास ची पाया आखणी.

•पायाची आखणी करणे म्हणजे पायाचे योग्य रचना आणि संरचना तयार करणे.

• साहित्य:-

पेपर, पेन्सिल, स्केल, रबर, टेप, गज, ओळंबा, गुणा, पावडर राखण्यासाठी, कोन मापक.

कृती:-

सर्वात आधी पायाखणीसाठी सर्व साहित्य जमा करावे.

पहिल्यांदा आकृती पाहिले . त्यानुसार त्याची लांबी व रुंदी पाहिली .

नंतर मेजर टेपने पहिले मापून घेतले त्यानंतर लांबी व रुंदी अन त्यावरती फक्कीचे मार्केट करून घेते केली .

त्यानंतर लाईन दोरी घेतली व गज घेतले व त्यानंतर त्याला लावून मार्किंग वरती काटकोन येणे 90 डिग्री व डायगोना चेक केला.

मापन बरोबर आल्यावर आखणी करून घेतली.

त्यानंतरहून पूर्ण पक्की मारून घेतली त्यानंतर चैनल साठी आठ जागेवरती खड्डे काढले.

10) सनमाइका बसवणे

उद्देश :

सनमाइका बसवण्याचे मुख्य उद्देश म्हणजे भीतींना आकर्षक टिकाऊ आणि साधारणपणे गंज घर्षण किंवा इतर बाह्य घटकापासून सुरक्षा देणे .

हे घर कार्यलय किंवा इतर संरचनामध्ये सजवटीसाठी तसेच भीतीवर किंवा टेबलवरते सुरक्षात्मक थर म्हणून वापरले जाते.

साहित्य :

सनमाइका, पेन्सिल , क्लाऊड, कटर , स्क्रू , मापनी टेप ,गम,ॲब्रो टेप, ड्रिल मशीन ,टेबल बेस

कृती :

1) पहिल्यांदा टेबल साफसफाई करून घेतले त्याला नीट पुसून घेतले.

2) नंतरुन टेबलचे मोजमाप घेतले व त्याचे मापाने मार्क केले.

3) सनमाइका शीट नुसार माप केले व कापून व त्याला नीट केले.

4) प्लाऊड ला सीट लावून घेण्यासाठी प्लाऊड ला गम लावून घेतलं.

5) सर्व गम नीट लावून नंतर शीट ला लावले आणि आयब्रो टेप लावून घेतला.

6) टेबलच्या बेस ला मध्ये उलटा बेस करून स्क्रू मारून घेतली.

11) प्लाजमा कटर

प्लाजमा कटर म्हणजे काय?

मेटल पार्ट कट करण्यासाठी असतो किंवा वेगवेगळ्या डिझाईन मध्ये कट करू शकतो.

प्लाज्मा कटर हा एक प्रकारचा कापणी यंत्र (cutting tool) आहे, जो धातूचे अचूक आणि जलद कापणीसाठी वापरला जातो. हे साधन प्लाज्मा आर्च (plasma arc) तंत्रज्ञानावर कार्य करते, जेथे उच्च-तापमानदर्शक आयनाइझ्ड गॅस (प्लाज्मा) प्रवाहाचा वापर करून धातू वितळवून आणि उडवून टाकला जातो.

प्लाजमा मध्ये 0.1 mm ते 8 mm कट पर्यंत पत्र शीट करता येतो.

डिजाईनचे मटरने कट करण्यासाठी solid work वर किंवा AutoCAD वरती डिझाईन तयार केले जात.

मुख्य भाग :

1) power supply.

2) air compressor

3) torch

4) नोझझले

5) control panel

6) ground clamp

7)Electrode

कृती :

1) सर्वात पहिले सेफ्टी घातले ग्लव्स आणि ट्रान्सपरंट गॉगल.

नंतरुन पत्र्याचे शीट लावून घेतले.

नंतरुन ग्राउंड क्लंप जोडा त्यानंतरएअर नंतरुन आर कॉम्प्रेसर सुरू केला

चालू झाल्यानंतर प्लाजमा कटर सुरू केला
कंट्रोल सेटिंग चेक केला आणि त्यावरती डिझाईन लावली नंतर

पत्र्याचे सीट बरोबर आहे का नाही ते पाहिले.

त्यानंतर मी स्वतः मशीन चालवले आणि 12 पीस शिडी( पायऱ्या )साठी कट केले.

फायदे:

1) लवकर आणि सरळ कटिंग

2) कमी खर्च

3) कमी उष्णता प्रभाव क्षेत्र

12) Rcc कॉलम

Rcc – रेन्फोस्टर सिमेंट काँक्रीट ( reinforceted cement concrete )

उद्देश :

इमारतीच्या सरचनेचे सामर्था आणि स्थिरता वाळून इमारतीची डिझाईन आणि योग्य ती रचना करणे व मोजमापन करणे.

साहित्य:

सिमेंट, खडी, रेती , पाणी, थापी, गज, पावडे ,घमेले,गोल पिलर साठी प्लास्टिक पाईप .

कृती:

1) पहिल्यांदा वर्कशॉपचे साईडला जाऊन साईड पाहिले.

2) नंतरुन स्क्रॅप ला जाऊन साच्याची लांबी आणि डायमीटर काढला.

3) नंतर लिटरचे फॉर्मुला वापरून टोटल माल किती बसतो ते काढले. नंतरुन त्याचे प्रमाण 1:2:4 अशाप्रकारे सिमेंट खडी रेती आणि पाणी जमा व सर्व साहित्य जमा केले

4) साच्याला ऑनलाईन ऑइल घेतले.

5) पाणी टाकून सर्व माल तयार केले

6) नंतरन पिलर च्या साच्यामध्ये माल टाकला आणि मिश्रण त्याचे पूर्ण पणे व्हायब्रेट केले.

7) नंतरुन त्याला गजाने वरून नीट दाबून घेतले.

फायदे:

1) उच्चतागत आणि टिकाऊपणा

2) लोड सहन करण्याची क्षमता.

3) देखभाल कमी लागते

4) आकार आणि डिझाईन मध्ये लवचिकता.

सूत्र : 1:2:4

1 घमेले सिमेंट 2) 2 घमेले 3) 4 खडी

13) फेरो सिमेंट

फेरो सिमेंट म्हणजे काय ?

फेरो सिमेंट हा एक बांधकाम साहित्य प्रकार आहे जे सिमेंट वाळू आणि लहान जाळीदार स्टीलची जाळी ( wire mesh ) किंवा लोखंडी बार यांच्या संयोजनातून तयार होते. याचा उपयोग हलक्या पण आणि मजबूत रचनेसाठी केला जातो .

उद्देश : पारंपरिक काँक्रीट पेक्षा कमी वजनात अधिक टिकवू आणि मजबूत बांधकामासाठी फिरोज सिमेंट वापरले जाते आणि कमी खर्चात टिकाऊ तर संरचना तयार करण्यासाठी हे उपयुक्त आहे

प्रमाण -1:3, 1= सिमेंट 3= वाळू ( रेती )

कृती :

1) पहिल्यांदा सर्व साहित्य जमा करून घेते.

2) नंतरन चेंबर ची लांबी आणि रुंदी मोजली 570×560

3) त्यानुसार टॉर्चर बारला बेंड करून कट करून वेल्डिंग मारले.

4) बार्शी फ्रेम मध्ये हँडल साठी बेंड करून घेतले आणि मध्ये एक एक आडवा बार सपोर्टला लावला.

5) त्यानंतरन फ्रेमनुसार wiremesh जाळी कट केली आणि बाइंडिंग तारेने बांधले.

6) नंतरुन चिकन मिस जाळीला बाइंडिंग तारेने तिच्यावरती बांधले.

7) सिमेंट आणि वाळू वरती फॉर्मुला वापरून तिचे प्रमाण काढले . त्यानुसार आम्ही तिचे मोल्टर ( मसाला तयार केला )

8) नंतरुन जाळीवरती फ्रेम मध्ये मसाला टाकला आणि मग हॅप्पीने प्लॅन करून घेतले.

9) बॉटम पट्टी लावून फिनिशिंग देण्यासाठी वरतून सिमेंट मारले आणि फिनिशिंग

14) पावर हेक्सा

पावर हेक्सा म्हणजे काय?

पावर हेक्सा हे मोटरवर चालणारे कटिंग मशीन आहे.
हाताने चालवायच्या हेक्साच्या ऐवजी हे मशीन आपोआप पुढे-मागे चालून मेटल कापते.

पावर हेक्साचे फायदे

वेळ वाचतो – हाताच्या हेक्सापेक्षा जलद कटिंग

कमी मेहनत – माणसाचा जोर लागत नाही

सरळ व अचूक कट मिळतो

जाड मटेरियल कापता येते सेफ्टी जास्त – योग्य वापरात धोका कमीसतत कामासाठी योग्य

पावर हेक्साचे तोटे

वीज आवश्यक – लाईट नसेल तर चालत नाही

सुरुवातीचा खर्च जास्त

जास्त आवाज होतोब्लेड घासले गेले तर बदलावे लागते

पोर्टेबल नाही – जागा लागते

पावर हेक्साचा वापर कुठे होतो?

वेल्डिंग वर्कशॉप

फॅब्रिकेशन काम

इंडस्ट्रियल युनिट

आयटीआय / ट्रेनिंग सेंटर

शेड, गेट, ग्रिल बनवण्याचे काम

15) CO₂ वेल्डिंग

सी.ओ.टू वेल्डिंगचा उद्देश

सी.ओ.टू वेल्डिंगचा मुख्य उद्देश म्हणजे
लोखंड व स्टीलच्या दोन किंवा अधिक तुकड्यांना मजबूत, स्वच्छ आणि कायमस्वरूपी जोडणे.
ही पद्धत विशेषतः जलद, अचूक आणि मजबूत वेल्ड मिळवण्यासाठी वापरली जाते.

सी.ओ.टू वेल्डिंगमध्ये करावयाची कृती

सी.ओ.टू वेल्डिंग करताना खालील टप्पे पाळले जातात

कामाची तयारी

जोडायच्या प्लेट/पाईप स्वच्छ करणे

तेल, गंज, धूळ काढणे

मशीन सेटिंग

CO₂ वेल्डिंग मशीन सुरू करणेवायर फीड स्पीड सेट करणेव्होल्टेज व करंट योग्य प्रमाणात ठेवणेगॅस सप्लाय

सी.ओ.टू वेल्डिंग मजबूत असते का?

होय, सी.ओ.टू वेल्डिंग अत्यंत मजबूत असते कारण –

वेल्डिंग दरम्यान गॅस शिल्डिंग मिळते

हवा आत शिरत नाहीवेल्ड बीड खोलवर बसतेजॉइंटला जास्त ताकद मिळते

योग्य सेटिंग व कुशल कामगार असल्यास ही वेल्डिंग इलेक्ट्रोड वेल्डिंगपेक्षा अधिक मजबूत ठरते.

सी.ओ.टू वेल्डिंगचे फायदे

उच्च दर्जाची मजबूत वेल्डिंग

स्वच्छ वेल्ड बीड (स्प्लॅश कमी)

वेगवान काम – उत्पादन जास्त

इलेक्ट्रोड बदलण्याची गरज नाही

कमी धूर व स्लॅग नसतोपातळ व जाड दोन्ही मटेरियलसाठी योग्यइंडस्ट्रियल कामासाठी उपयुक्त

सी.ओ.टू वेल्डिंगचा वापर

फॅब्रिकेशन काम

ऑटोमोबाईल इंडस्ट्री

शेड, गेट, ग्रिल

मशिन फ्रेम

स्ट्रक्चर वर्क

16) एल-टी जॉईंट

एल-टी जॉईंट म्हणजे काय?

जेव्हा एक लोखंडी प्लेट/पाईप उभा (Vertical) आणि दुसरा आडवा (Horizontal) अशा ९० अंश (Right Angle) मध्ये जोडला जातो, तेव्हा तयार होणाऱ्या जॉईंटला
एल-टी जॉईंट (L-T Joint) असे म्हणतात.
हा जॉईंट L आकाराचा दिसतो म्हणून याला हे नाव दिले आहे.

एल-टी जॉईंट मागील उद्देश

एल-टी जॉईंटचा मुख्य उद्देश म्हणजे
दोन धातूचे तुकडे काटकोनात (90°) मजबूत व स्थिरपणे जोडणे.

हा जॉईंट विशेषतः फ्रेम, स्ट्रक्चर व कोपऱ्याच्या ठिकाणी ताकद वाढवण्यासाठी वापरला जातो.

एल-टी जॉईंट कुठे वापरतात?

गेट व ग्रिल बनवताना

शेड स्ट्रक्चर

टेबल, खुर्ची, रॅक

मशीन फ्रेम

लोखंडी बॉक्स, कॅबिनेट

एल-टी जॉईंट कसा करायचा

मटेरियल तयारी

दोन प्लेट/पाईप 90° मध्ये ठेवणे

गंज, तेल, मळ काढून स्वच्छ करणे

फिट-अप (Fit-up)

एक प्लेट आडवी, दुसरी उभी ठेवणे

स्क्वेअर वापरून 90° अँगल तपासणे

16) FRP

FRP म्हणजे Fiber Reinforced Plastic. हे एक कॉम्पोझिट साहित्य आहे. यामध्ये प्लास्टिक (रेझिन) आणि मजबूत फायबर यांचे मिश्रण असते. फायबरमुळे मजबुती येते आणि प्लास्टिकमुळे आकार व संरक्षण मिळते.

FRP चे मुख्य घटक:

रेझिन (Resin): पॉलिस्टर, एपॉक्सी किंवा विनाइल एस्टर

फायबर (Fiber): काच फायबर (Glass Fiber), कार्बन फायबर, अरामिड फायबर

FRP चे गुणधर्म:

वजनाने हलके पण खूप मजबूत

गंजत नाही, पाणी व केमिकल्सना प्रतिकारक

विद्युत प्रवाह वाहत नाही (इन्सुलेटर)

दीर्घकाळ टिकणारे

देखभाल खर्च कमी

FRP चे उपयोग:

पाण्याच्या टाक्या व सेप्टिक टाक्या

पाईप्स आणि केमिकल टाक्या

वाहनांचे भाग (बस, कार बॉडी)

बोट, जहाजे

बांधकामात दरवाजे, छप्पर, पॅनल्स

थोडक्यात निष्कर्ष:
FRP हे आधुनिक, टिकाऊ आणि बहुपयोगी साहित्य असून उद्योग, बांधकाम व वाहन क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते.

17) सुतारकाम

सुतारकामासाठी लागणारे साहित्य

1) लाकूड

सागवान (Teak)

निलगिरी

देवदार

प्लायवुड

MDF, पार्टिकल बोर्ड

2) जोडणी साहित्य (Fittings):

खिळे

स्क्रू

हिंगेस (कडी)

हँडल

लॉक

3) केमिकल व इतर साहित्य:

फेविकोल / लाकडी गोंद

वार्निश

पॉलिश

पेंट

टर्माइट प्रोटेक्शन केमिकल

सुतारकामासाठी लागणारी साधने (Tools):

हातोडा

करवत (हात करवत / मशीन करवत)

छिन्नी

रंदा

ड्रिल मशीन

स्क्रू ड्रायव्हर

मोजपट्टी

सुतारकाम कसे केले जाते (कामाची पद्धत):

मोजमाप घेणे आणि डिझाइन ठरवणे

लाकूड कापणे (कटिंग)

रंदा व घासून सपाट करणे

जोडणी करणे (खिळे, स्क्रू, गोंद)

शेवटची फिनिशिंग – पॉलिश / पेंट

सुतारकामाचे उपयोग:

फर्निचर (टेबल, खुर्ची, कपाट)

दरवाजे व खिडक्या

स्वयंपाकघर कॅबिनेट

बेड, शोकेस

थोडक्यात:
सुतारकामात योग्य लाकूड, चांगली साधने आणि अचूक मोजमाप असले की मजबूत व टिकाऊ काम तयार होते.

18) Threading आणि Tapping

1) Threading (थ्रेडिंग) म्हणजे काय?

Threading म्हणजे रॉड, पाईप किंवा शाफ्टच्या बाहेरील बाजूला स्क्रूचे आळे (threads) काढणे. यामुळे नट, कपलिंग किंवा फिटिंग घट्ट बसवता येते.

Threading चे प्रकार:

Hand Threading – डाय (Die) वापरून

Machine Threading – लेथ मशीन किंवा थ्रेडिंग मशीनने

Pipe Threading – पाईपसाठी खास थ्रेड

Threading साठी लागणारी साधने:

डाय (Die)

डाय होल्डर

कटिंग ऑइल

वाइस (Vise)

Threading कशी केली जाते:

रॉड वाइस मध्ये घट्ट पकडणे

डाय लावून सुरुवात करणे

कटिंग ऑइल लावणे

पुढे फिरवून थ्रेड काढणे

थोडे मागे फिरवून चिप काढणे

2) Tapping (टॅपिंग) म्हणजे काय?

Tapping म्हणजे छिद्राच्या आतल्या बाजूला (internal) थ्रेड काढणे. यामध्ये स्क्रू किंवा बोल्ट आत बसवता येतो.

Tapping चे प्रकार:

Hand Tapping

Machine Tapping

Through Hole Tapping

Blind Hole Tapping

Tapping साठी लागणारी साधने:

टॅप (Tap) – टेपर, सेकंड, प्लग

टॅप रिंच

ड्रिल मशीन

कटिंग ऑइल

Tapping कशी केली जाते:

योग्य साईजचे ड्रिलने होल करणे

टॅप रिंचमध्ये टॅप बसवणे

ऑइल लावून हळूवार फिरवणे

पुढे- मागे फिरवून थ्रेड तयार करणे

Threading आणि Tapping मधील फरक:

मुद्दा	Threading	Tapping
थ्रेड	बाहेरील	आतल्या
वापर	रॉड, पाईप	होल, नट
साधन	डाय	टॅप

थोडक्यात:
Threading बाहेरचा थ्रेड काढण्यासाठी, तर Tapping आतला थ्रेड काढण्यासाठी वापरले जाते. दोन्ही कामे मशीन फिटिंग व मेकॅनिकल कामात खूप महत्त्वाची आहेत.

19) बाईक सर्व्हिस

1) बाईक सर्व्हिस का आवश्यक आहे?

बाईक ही रोजच्या वापरातील वाहन असल्यामुळे तिचे पार्ट्स सतत घर्षणात व ताणाखाली काम करत असतात. वेळेवर सर्व्हिस न केल्यास इंजिन खराब होणे, मायलेज कमी होणे, किंवा अपघात होण्याची शक्यता वाढते.

2) बाईक सर्व्हिसचे प्रकार

नियमित सर्व्हिस

ठराविक किमी नंतर केली जाते

सामान्य तपासणी व मेंटेनन्स

ब) फुल सर्व्हिस

पूर्ण बाईक उघडून तपासणी

जास्त काळ वापरानंतर केली जाते

क) फ्री सर्व्हिस

नवीन बाईक घेतल्यावर कंपनीकडून मोफत

ठराविक कालावधीसाठीच उपलब्ध

3) बाईक सर्व्हिसमध्ये होणारी कामे (तपशीलवार

इंजिन ऑइल बदलणे – इंजिन स्मूथ चालण्यासाठी

एअर फिल्टर साफ/बदल – इंजिनला स्वच्छ हवा मिळते

ऑइल फिल्टर बदल – घाणेरडे कण काढण्यासाठी

चेन साफ व ग्रीसिंग – आवाज कमी व स्मूथ ड्राईव्ह

ब्रेक तपासणी – डिस्क/ड्रम ब्रेक सुरक्षिततेसाठी

टायर तपासणी – प्रेशर व झीज (grip)

इलेक्ट्रिकल तपासणी – बॅटरी, लाईट, इंडिकेटर

क्लच व एक्सिलरेटर अॅडजस्टमेंट

4) बाईक सर्व्हिसचे फायदे

इंजिनचे आयुष्य वाढते

मायलेज सुधारते

बाईक चालवताना आवाज व कंपन कमी होतो

अचानक बंद पडण्याचा धोका कमी

सुरक्षित प्रवास सुनिश्चित होतो

5) बाईक सर्व्हिस न केल्यास होणारे तोटे

इंजिन जाम होण्याची शक्यता

इंधन जास्त खर्च होते

ब्रेक फेल होण्याचा धोका

टायर जास्त झिजतात

दुरुस्तीचा खर्च वाढतो

6) बाईक सर्व्हिस किती वेळाने करावी?

दर 3000–4000 किमी नंतर

किंवा 3–4 महिन्यांनी एकदा

कंपनी मॅन्युअलप्रमाणे सर्व्हिस सर्वोत्तम

7) चांगली बाईक सर्व्हिस कशी ओळखावी?

प्रशिक्षित मेकॅनिक

ओरिजिनल स्पेअर पार्ट्स

सर्व्हिस नंतर टेस्ट रायड

योग्य बिल व माहिती

8) निष्कर्ष

बाईक सर्व्हिस ही खर्च नसून गुंतवणूक आहे. नियमित सर्व्हिस केल्यास बाईक जास्त काळ, सुरक्षित व कमी खर्चात वापरता येते.

20) CNC वूड राऊटर

CNC वूड राऊटर म्हणजे काय?

CNC (Computer Numerical Control) वूड राऊटर ही संगणकाद्वारे नियंत्रित मशीन आहे. या मशीनचा वापर लाकूड, MDF, प्लायवुड, अ‍ॅक्रेलिक इत्यादी साहित्य कापणे, कोरणे (carving), डिझाईन तयार करणे यासाठी केला जातो.

डिझाईन संगणकावर तयार करून (CAD सॉफ्टवेअर) मशीनला दिले जाते. मशीन आपोआप अचूक पद्धतीने काम करते.

CNC वूड राऊटरचे मुख्य भाग

कंट्रोल पॅनल / संगणक

स्पिंडल मोटर

कटिंग टूल (एंड मिल, V-बिट)

X, Y, Z अक्ष (Axes)

🪵 वर्क टेबल

ड्राइव्ह सिस्टीम (स्टेपर / सर्वो मोटर)

CNC वूड राऊटरचे उपयोग

फर्निचर डिझाईन

दरवाजे, खिडक्या कोरणे

नेम प्लेट, साइन बोर्ड

3D कार्व्हिंग

लाकडी खेळणी

इंटीरियर डेकोरेशन

CNC वूड राऊटरचे फायदे

1) उच्च अचूकता (High Accuracy)

अगदी बारकाईचे व जटिल डिझाईन अचूक कापता येतात

2) वेळेची बचत

हाताने करण्यापेक्षा काम खूप जलद होते

3) मोठ्या प्रमाणात उत्पादन

एकसारखी अनेक उत्पादने तयार करता येतात

4) कमी मजुरी खर्च

कमी कामगारांमध्ये जास्त उत्पादन

5) डिझाईनमध्ये बदल सोपे

फक्त फाईल बदलली की नवीन डिझाईन

6) सुरक्षितता

हाताने कटिंग करण्यापेक्षा जास्त सुरक्षित

7) विविध साहित्यावर काम

लाकूड, MDF, प्लाय, अ‍ॅक्रेलिक, PVC

CNC वूड राऊटरचे तोटे (थोडक्यात)

सुरुवातीचा खर्च जास्त

ऑपरेटरला प्रशिक्षण आवश्यक

वीज व संगणकावर अवलंबून

निष्कर्ष

CNC वूड राऊटर ही आधुनिक, वेगवान व अचूक मशीन आहे. फर्निचर व वूडवर्क उद्योगात उत्पादन वाढवण्यासाठी आणि दर्जेदार कामासाठी ती अत्यंत उपयुक्त आहे.

21) आर्क वेल्डिंग

आर्क वेल्डिंग म्हणजे काय?

आर्क वेल्डिंग ही धातू जोडण्याची प्रक्रिया आहे. यात इलेक्ट्रोड आणि धातू यांच्या मध्ये विद्युत प्रवाह सोडला जातो. त्यामुळे आर्क (ठिणगी) तयार होते आणि उष्णतेमुळे धातू वितळून एकमेकांना जोडले जातात.

आर्क वेल्डिंगसाठी लागणारी साधने

वेल्डिंग मशीन (AC / DC)

इलेक्ट्रोड (Rod)

अर्थ क्लॅम्प

इलेक्ट्रोड होल्डर

सेफ्टी हेल्मेट / गॉगल

हातमोजे, एप्रन

आर्क वेल्डिंगची प्रक्रिया

मशीनला विद्युत पुरवठा जोडला जातो

इलेक्ट्रोड होल्डरमध्ये इलेक्ट्रोड बसवला जातो

इलेक्ट्रोड धातूला हलकेच स्पर्श केला जातो

आर्क तयार होतो (ठिणगी)

उष्णतेने धातू वितळतो आणि जोड तयार होतो

आर्क वेल्डिंगचे फायदे

मशीन स्वस्त आणि सोपी

जाड धातूसाठी योग्य

मजबूत वेल्ड मिळतो

बाहेरच्या कामासाठी उपयोगी

आर्क वेल्डिंगचे तोटे

धूर आणि स्प्लॅश जास्त

कौशल्य लागते

पातळ शीटसाठी अवघड

स्लॅग साफ करावा लागतो

आर्क वेल्डिंगचे उपयोग

स्ट्रक्चर काम

गेट, ग्रिल, शेड

मशिनरी दुरुस्ती

बांधकाम क्षेत्र

सेफ्टी काळजी

नेहमी हेल्मेट वापरा

ओले हात ठेवू नका

योग्य इलेक्ट्रोड वापरा

मशीन नीट अर्थिंग करा