. प्रोजेक्टचे नाव आणि उद्दिष्ट (Project Title & Aim)
- नाव: मूल्यवर्धित आणि पौष्टिक मोरिंगा चिक्की (शेवगा चिक्की) उत्पादन उद्योग.
- उद्दिष्ट: पारंपारिक शेंगदाणा चिक्कीमध्ये शेवग्याच्या पानाच्या पावडरचे (Moringa Powder) मिश्रण करून कमी खर्चात लोह (Iron), कॅल्शियम आणि जीवनसत्त्वेयुक्त न्यूट्रिशनल स्नॅक तयार करणे. [1, 2]
२. लागणारा कच्चा माल (Raw Materials Required)
विज्ञान आश्रम पद्धतीनुसार चिक्कीसाठी खालील घटक लागतात: [1]
- शेंगदाणे: चिक्कीचा मुख्य बेस (Base).
- गुळ किंवा काकवी: साखरेऐवजी नैसर्गिक गुळ वापरल्यास चिक्कीला चांगला दर्जा आणि मागणी मिळते.
- मोरिंगा पावडर: शेवग्याची पाने स्वच्छ धुवून, सावलीत सुकवून केलेली बारीक पावडर.
- पूरक घटक (ऐच्छिक): चव आणि पौष्टिकता वाढवण्यासाठी जवस, तीळ आणि तूप. [1, 2, 3, 4]
३. उत्पादन प्रक्रिया (Manufacturing Process Flow Chart)
चिक्की बनवताना विज्ञान आश्रमात शिकवली जाणारी पद्धत अशी आहे:
१. कच्चा माल निवडणे: चांगल्या दर्जाचे शेंगदाणे आणि साहित्य निवडणे.
२. भाजणे: शेंगदाणे कढईत व्यवस्थित भाजून त्यांची टरफले (साली) काढून बाजूला करणे. तसेच तीळ/जवस असल्यास हलके भाजून घेणे.
३. पाक तयार करणे: कढईत गुळ आणि थोडे तूप टाकून योग्य अंशावर (Hard crack stage) गुळाचा पाक तयार करणे.
४. मिश्रण एकजीव करणे: पाकात प्रथम मोरिंगा पावडर नीट मिसळणे. त्यानंतर भाजलेले शेंगदाणे व इतर साहित्य टाकून मिश्रण वेगाने एकत्र करणे.
५. लाटणे व कटिंग: तुपाचा हात लावलेल्या ट्रे किंवा पाटावर मिश्रण ओतून लाटण्याने समसमान लाटणे आणि गरम असतानाच हव्या त्या आकारात व वजनात तुकडे (चिक्की) पाडणे. [1, 2]
४. मशीनरी आणि बजेट अंदाज (Machinery & Capital Investment)
लहान किंवा मध्यम स्वरूपाच्या उद्योगासाठी लागणारी उपकरणे:
- शेंगदाणे भाजण्यासाठी मोठी कढई किंवा रोस्टर मशीन (Roaster Machine).
- गुळ वितळवण्यासाठी शेगडी/गॅस भट्टी.
- शेवग्याची पाने दळण्यासाठी मिक्सर किंवा पल्व्हरायझर (Pulverizer).
- चिक्की सेट करण्यासाठी स्टील ट्रे, कटर आणि वजन काटा (Weighing Scale).
- पॅकेजिंगसाठी सीलिंग मशीन (Sealing Machine).
५. आर्थिक गणित आणि कॉस्टिंग (Financials & Costing)
तुम्ही वर पाठवलेल्या फोटोच्या धर्तीवरच या प्रोजेक्टचे कॉस्टिंग करावे लागेल. [1]
- मटेरियल खर्च (Material Cost): प्रति किलो चिक्कीसाठी लागणारे शेंगदाणे, गुळ आणि मोरिंगा पावडरचा अचूक दर काढावा.
- प्रक्रिया खर्च (Processing Cost): गॅस, वीज, आणि मजुरी (Labour चार्जेस जसे की ३५%) जोडावे लागतील.
- नफा (Profit Margin): साधारणपणे अशा न्यूट्रिशनल उत्पादनांवर ३०% ते ४०% पर्यंत नफा मिळवता येतो. [1, 2, 3]
६. पॅकेजिंग आणि मार्केटिंग (Packaging & Marketing)
- पॅकेजिंग: चिक्कीला ओलसरपणा लागू नये म्हणून फूड-ग्रेड प्लास्टिक पाऊच किंवा आकर्षक बॉक्स पॅकेजिंग वापरावे. त्यावर ‘Nutritional Information’ (उदा. Rich in Iron, Calcium) ठळकपणे लिहावी. [1]
- मार्केटिंग: शाळा, अंगणवाड्या, जिम, मेडिकल स्टोअर्स, आणि स्थानिक किराणा दुकानात ‘हेल्दी स्नॅक’ किंवा ‘अशक्तपणा दूर करणारी चिक्की’ म्हणून याचे ब्रँडिंग करता येईल.
पुढील पाऊल: तुम्हाला या प्रोजेक्ट रिपोर्टसाठी किती किलो क्षमतेचा प्लांट (उदा. रोज ५ किलो की ५० किलो) गृहीत धरून बजेट आणि बँक लोनसाठी लागणारा अधिकृत प्रोजेक्ट रिपोर्ट फॉरमॅट तयार करायचा आहे का? त्यानुसार मी तुम्हाला आकडेवारी देऊ शकतो.
