गांडूळखत (Vermicompost)
1) गांडूळखताचे महत्त्व :
गांडूळखत हे गांडुळांच्या साहाय्याने सेंद्रिय कचऱ्याचे विघटन करून तयार केलेले उत्कृष्ट सेंद्रिय खत आहे. हे खत जमिनीची सुपीकता वाढवते, पिकांची वाढ चांगली करते आणि उत्पादनात वाढ करते. रासायनिक खतांचा वापर कमी करण्यासाठी गांडूळखत उपयुक्त आहे.
2) गांडुळांच्या जातीEisenia fetida (रेड विग्लर) :
गांडूळखतासाठी सर्वाधिक वापरली जाणारी जात.Eudrilus eugeniae (आफ्रिकन नाईट क्रॉलर) – जलद वाढणारी जात.Perionyx excavatus (भारतीय निळे गांडूळ) – भारतात मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाणारी जात.
3) गांडूळखत तयार करण्यासाठी लागणारे साहित्यशेणखतसुकलेली पानेपिकांचे अवशेषस्वयंपाकघरातील सेंद्रिय कचरागांडुळेपाणीसावलीची जागा.
4) गांडूळखत तयार करण्याची प्रक्रियाबेड किंवा टाकी तयार करावी.तळाशी सुकलेले गवत किंवा पाने टाकावीत.त्यावर कुजलेले शेण व सेंद्रिय कचरा टाकावा.त्यामध्ये गांडुळे सोडावीत.
नियमित ओलावा (60–70%) ठेवावा.45–60 दिवसांनी तयार झालेले गांडूळखत वेगळे करावे.
5) गांडूळखताचे फायदेजमिनीची सुपीकता वाढते.पिकांची वाढ चांगली होते.पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते.सूक्ष्मजीवांची संख्या वाढते.रासायनिक खतांची गरज कमी होते.उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारते.
6) आम्ही केलेले कामगांडूळखत बेडची पाहणी केली.गांडुळांच्या जाती ओळखल्या.तयार झालेले गांडूळखत वेगळे केले.गांडुळांची हाताळणी व देखभाल शिकली.गांडूळखत चाळून साठवण्याची पद्धत पाहिली.खत तयार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया प्रत्यक्ष समजून घेतली.
