Electric

माझा इलेक्ट्रिक बोर्ड तयार करण्याचा अनुभव
मी विज्ञान आश्रममध्ये शिकताना अनेक प्रकारचे इलेक्ट्रिक बोर्ड तयार करायला आणि दुरुस्त करायला शिकलो. या प्रशिक्षणातून मला खूप काही शिकायला मिळालं. खाली मी माझा अनुभव ५ महत्त्वाच्या मुद्द्यांमध्ये मांडलेला आहे:

इलेक्ट्रिक बोर्ड बनवण्याचं कौशल्य:
विज्ञान आश्रममध्ये विविध प्रकारचे बोर्ड – जसे की घरगुती वापरासाठी, अभ्यासिकेकरता आणि कामगारांसाठी असलेले बोर्ड – बनवायला शिकलो. हे करताना वायरिंग, सॉकेट्स, स्विचेस यांची योग्य जुळवणी कशी करायची हे समजलं.
कॉस्टिंग आणि प्लॅनिंग:
एखादा बोर्ड तयार करताना लागणाऱ्या साहित्याचा खर्च कसा मोजायचा, बजेट कसं बनवायचं आणि किफायतशीर पर्याय कसे निवडायचे हे शिकण्याचा मला खूप फायदा झाला.
वायरचा प्रकार आणि वापर:
वेगवेगळ्या प्रकारच्या वायर – जसे की सिंगल कोर, मल्टी कोर, फ्लेक्सिबल वायर – यांचा उपयोग कधी आणि कसा करायचा हे समजलं. वायरच्या गेजचं महत्त्व आणि सुरक्षित वायरिंगसुद्धा शिकलो.
फॉल्ट डिटेक्शन आणि रिपेअर:
विज्ञान आश्रममध्ये अनेक खराब झालेल्या बोर्ड्सवर काम करताना मी फॉल्ट कसा शोधायचा आणि तो कसा दुरुस्त करायचा हे शिकलो. यामुळे माझा प्रॅक्टिकल अनुभव खूपच वाढला.
हस्तकौशल्य आणि आत्मविश्वास:
ही सर्व कौशल्यं शिकल्यावर मला माझ्या कामात आत्मविश्वास वाटू लागला. मी आता इतरांच्या घरी लहानसहान इलेक्ट्रिक कामं करत आहे आणि याचं कौशल्य पुढे व्यवसायात वापरण्याचा विचार करतो आहे.
लागणारे साहित्य
टेस्टर (Tester):
विद्युत प्रवाह आहे की नाही हे तपासण्यासाठी आवश्यक.
स्क्रू ड्रायव्हर (Screw Driver):
विविध इलेक्ट्रिक उपकरणं उघडण्यासाठी आणि जोडण्यासाठी.
कट्टर (Cutter):
वायर कापण्यासाठी वापरला जातो. एक चांगल्या क्वालिटीचा साइड कट्टर निवड.
वायर (Wire):
1 मीटरच्या लांबीची मल्टीस्ट्रँड वायर (लाल, काळी – पॉझिटिव्ह/नेगेटिव्ह दोन्ही) – घरगुती छोट्या रिपेअरसाठी उपयोगी.
इलेक्ट्रिक टेप (Insulation Tape):
वायर जोडणीनंतर सुरक्षिततेसाठी.
(Optional – पण उपयोगी):
प्लास (Pliers)
मिनी स्क्रू ड्रायव्हर सेट (Small electronics साठी)
मल्टीमीटर (जर बजेट असेल तर)
ही भेट का खास आहे?
घरात कुठल्याही वेळेस लागणारी.
घरगुती इलेक्ट्रिक कामासाठी उपयोगी.
उपयोगी, हटके आणि लक्षात राहणारी भेट.
स्वकष्टाची आठवण देणारी – “तयार मी, भेट खास!”
2 स्विच = 40रू.

. 2. 2 प्लग = 60रू.

. 3. बोर्ड = 40रू.

. 4. तीनही वायर ची किंमत = 30रू.

. एकूण बोर्ड ची किंमत = 170रू.

CCTV
1) CCTV म्हणजे काय?

CCTV म्हणजे Closed Circuit Television. याचा उपयोग एखाद्या ठिकाणी सतत लक्ष ठेवण्यासाठी होतो. शाळा, कॉलेज, ऑफिस, सोसायटी, शेत किंवा सार्वजनिक ठिकाणी CCTV मुळे सुरक्षा वाढते.

CCTV म्हणजे Closed Circuit Television. याचा उपयोग एखाद्या ठिकाणी सतत लक्ष ठेवण्यासाठी होतो. शाळा, कॉलेज, ऑफिस, सोसायटी, शेत किंवा सार्वजनिक ठिकाणी CCTV मुळे सुरक्षा वाढते.

2) विज्ञान आश्रमामध्ये CCTV इंस्टॉलेशन

मी विज्ञान आश्रमामध्ये अनेक CCTV कॅमेरे बसवले आहेत. यातून मला कॅमेरा कसा बसवायचा, कनेक्शन कसे करायचे आणि DVR (Digital Video Recorder) शी कसे जोडायचे हे शिकायला मिळाले.

3) CCTV इंस्टॉलेशनसाठी लागणारे साहित्य

CCTV बसवण्यासाठी काही साहित्य आवश्यक असते :

Dome Camera – घरात किंवा ऑफिसमध्ये वापरला जातो.

Bullet Camera – बाहेरच्या जागेसाठी (Outdoor) वापरला जातो.

Wire / Cable (Coaxial Cable किंवा Cat6 LAN Cable) – कॅमेऱ्याला DVR शी जोडण्यासाठी.

DVR (Digital Video Recorder) – सर्व कॅमेऱ्यांचे रेकॉर्डिंग आणि कंट्रोल करण्यासाठी.

Adaptor / Power Supply – कॅमेऱ्याला वीज पुरवण्यासाठी.

Hard Disk – रेकॉर्डिंग साठवण्यासाठी.

4) Dome व Bullet कॅमेऱ्यात फरक

Dome Camera – गोलाकार, लहान, आकर्षक, इनडोअर वापरासाठी.

Bullet Camera – लांबट आकाराचा, जास्त अंतरापर्यंत दृश्य कॅप्चर करतो, आऊटडोअर वापरासाठी.

5) शिकलेले कौशल्य

CCTV इंस्टॉलेशन करताना मला वायर कनेक्शन करणे, कॅमेऱ्याचे अँगल सेट करणे, DVR ला नेटवर्कशी जोडणे आणि लाईव्ह व्हिडिओ मोबाईलवर पाहणे हे सगळे शिकायला मिळाले. हे कौशल्य भविष्यात सुरक्षा सिस्टीमच्या कामासाठी उपयोगी आहे.
COSTING

BATTERY बॅटरी मेंटेनन्सचा अनुभव – आश्रमातील शिकण्याचा टप्पा


आश्रमात राहात असताना मला बॅटरी मेंटेनन्सचं काम शिकण्याची उत्तम संधी मिळाली. सुरुवातीला बॅटरीचं काम थोडं कठीण वाटलं, पण दिवसेंदिवस अनुभव घेतल्यावर त्यामागचं विज्ञान आणि काळजी समजली. मी बॅटरीमध्ये पाणी कसे भरायचे, कोणते पाणी वापरायचे, आणि त्याचे योग्य प्रमाण किती ठेवायचे हे शिकले. त्याचबरोबर बॅटरी चार्ज करताना कोणत्या सुरक्षा नियमांचं पालन करावं, आणि ओव्हरचार्जिंग टाळण्यासाठी काय काळजी घ्यावी, याचंही ज्ञान मिळालं.

आम्ही सगळ्या बॅटऱ्या स्वच्छ ठेवण्यावर, त्यांच्या कनेक्शनची तपासणी करण्यावर आणि नियमित पातळी तपासण्यावर भर दिला. हे काम करताना जबाबदारी, शिस्त आणि संयम या तीन गोष्टी शिकायला मिळाल्या. या अनुभवातून मला केवळ तांत्रिक ज्ञान नाही, तर टीमवर्क आणि प्रॅक्टिकल कामाचं महत्त्वही समजलं.

आजही जेव्हा बॅटरी मेंटेनन्सचं काम पाहतो, तेव्हा आश्रमात शिकलेला हा अनुभव मनात अभिमानाने जागा घेतो. तो माझ्या शिक्षणातील एक महत्त्वाचा आणि प्रेरणादायी टप्पा ठरला आहेबॅटरीचा वॅट (Watt) कसा तपासायचा

बॅटरीचा वॅट म्हणजे ती बॅटरी एक वेळेस किती विद्युत शक्ती (Power) पुरवू शकते हे दर्शवते.
वॅट काढण्यासाठी खालील सोपा फॉर्म्युला वापरला जातो

Watt = Voltage × Current (Ampere)

1. बॅटरीचा व्होल्टेज (Voltage) तपासा
   सर्वप्रथम बॅटरीवर लिहिलेलं व्होल्टेज (V) बघा.
   उदा. — बॅटरीवर “12V” लिहिलं असेल, म्हणजे ती 12 व्होल्टची बॅटरी आहे
2. अँपिअर-ऑवर (Ah) तपासा
   बॅटरीवर “12V 150Ah” असं काहीसं लिहिलेलं असतं.
   यात “150Ah” म्हणजे ती बॅटरी १ तासात 150 अँपिअर करंट देऊ शकते.
3. वॅट-आवर (Watt-hour) काढा
   फॉर्म्युला वापरून काढा

उदा.
जर बॅटरी 12V 150Ah असेल तर
12 × 150 = 1800 Wh (Watt-hour)
म्हणजेच ही बॅटरी 1.8 किलोवॅट-तास (kWh) ऊर्जा साठवू शकते.

4. मल्टीमीटरने तपासणी (प्रत्यक्ष मोजमाप)
   जर तुला बॅटरीचा व्होल्टेज तपासायचा असेल तर डिजिटल मल्टीमीटर वापर.

मल्टीमीटर DC मोडमध्ये ठेव.
लाल वायर बॅटरीच्या + टर्मिनलला आणि काळी वायर – टर्मिनलला लाव.
स्क्रीनवर दाखवलेलं व्होल्टेज वाच.
जर 12V बॅटरीची वॅल्यू 12.6V असेल → पूर्ण चार्ज.
11.8V किंवा कमी असेल → बॅटरी डिस्चार्ज आहे.

5. लहान टीप
   नेहमी डिस्टिल्ड वॉटर वापर.
   तपासणी करताना सुरक्षित हातमोजे आणि चष्मा वापर.
   चार्जिंग करताना धातूच्या वस्तू जवळ ठेवू नकोस.
   
   15₹ एक बॉटल
   तरी एकूण 15 बॅटरी होत्या
   टोटल रक्कम
   450
   

ELECTRIC
मोटर रीवाइंडिंग


१. प्रस्तावना :
विद्युत मोटर ही विद्युत उर्जेला यांत्रिक उर्जेत रूपांतरित करणारी यंत्रणा आहे. दीर्घकाळ वापरामुळे मोटरची वाइंडिंग जळणे, इन्सुलेशन खराब होणे किंवा टर्न शॉर्ट होणे अशी बिघाडे होतात. अशा वेळी नवीन मोटर खरेदी करण्याऐवजी तिची वाइंडिंग पुन्हा करणे म्हणजेच मोटर रीवाइंडिंग हा उपाय केला जातो. या प्रक्रियेमुळे मोटर पुन्हा कार्यक्षम अवस्थेत येते.

२. उद्देश :
मोटर रीवाइंडिंगची प्रक्रिया समजून घेणे आणि प्रत्यक्षात तिचे निरीक्षण करणे.
मुख्य उद्दिष्टे:

जळालेल्या वाइंडिंगची तपासणी करणे.
योग्य वायर गेज व टर्न्स निश्चित करणे.
नवीन वाइंडिंग बसविण्याची पद्धत शिकणे.
मोटर पुन्हा कार्यान्वित करणे.
३. कृती (प्रक्रिया) :
१. जळालेली वाइंडिंग काढून टाकणे.
२. स्लॉट स्वच्छ करून इन्सुलेशन पेपर बसविणे.
३. जुनी वाइंडिंग मोजून त्याप्रमाणे वायर गेज, टर्न्स व कनेक्शन ठरविणे.
४. नवीन कॉपर वायरने वाइंडिंग करणे.
५. प्रत्येक कॉइलचे कनेक्शन तपासणे व योग्य क्रमाने जोडणे.
६. वाइंडिंगला व्हर्निश लावून वाळवणे.
७. मोटर पुन्हा एकत्र करून इन्सुलेशन व रोटेशन चाचणी घेणे.

४. निरीक्षण :
वाइंडिंग व्यवस्थित केल्यास इन्सुलेशन रेसिस्टन्स वाढतो.
चाचणीदरम्यान मोटरचा आवाज व कंप कमी होतो.
वाइंडिंगचे टर्न्स व कनेक्शन अचूक असल्यास मोटर सुरळीत चालते.
५. निष्कर्ष :
मोटर रीवाइंडिंग ही प्रक्रिया जुनी किंवा खराब मोटर पुन्हा कार्यक्षम करण्यासाठी उपयुक्त आहे. योग्य तांत्रिक पद्धतीने रीवाइंडिंग केल्यास मोटरचे आयुष्य वाढते आणि खर्चही कमी होतो

मोटर योजनेसाठी खर्च
आम्हाला मोठा रिवायडींग करण्यासाठी=२२०० खर्च आला होता

.

दोन रूम ची वायरिंग
प्रस्तावना
दोन रूम मधील दोन बालप (Ballast) आणि दोन स्वतंत्र स्विचबोर्ड यांची वायरिंग करताना सुरक्षितता, योग्य लोड-वाटप आणि व्यवस्थित विद्युत-पुरवठा महत्त्वाचा असतो. दोन बालप असलेल्या प्रकाशयोजनेत ट्यूबलाईट/फ्लूरोसेंट लॅम्पसाठी आवश्यक ते स्टार्टिंग यंत्रणा, चोक व होल्डर कनेक्शन अचूकपणे जोडणे गरजेचे असते. योग्य तांत्रिक पद्धतीने वायरिंग केल्यास खोलीतील प्रकाशयोजना सुरळीत व सुरक्षित राहते.

उद्देश
दोन Room मध्ये दोन बालप व दोन स्विचबोर्ड असलेली सुरक्षित प्रकाशयोजना प्रणाली तयार करणे.
प्रत्येक बोर्डावर स्वतंत्र नियंत्रण (ON/OFF) मिळावे.
योग्य लोड-वितरण राखून सर्किटची सुरक्षितता सुनिश्चित करणे.
वायरिंगदरम्यान शॉर्ट-सर्किट, ओव्हरलोड किंवा स्पार्किंगचा धोका टाळणे.
कृती
दोन Room चा लेआउट तपासून दोन बोर्ड व दोन बालप यांची योग्य स्थाने निश्चित केली.
ISI-मार्क असलेली वायर, कंड्यूट पाइप, स्विचेस, चोक, होल्डर इत्यादी साहित्य गोळा केले.
मुख्य सप्लायवरून दोन स्वतंत्र सर्किट्स तयार केले – प्रत्येक सर्किट एका बोर्डला जोडले.
पहिल्या बोर्डावर पहिला बालप, त्याचा स्टार्टर्स व ट्यूबलाईट योग्य क्रमाने जोडला.
दुसर्‍या बोर्डावर दुसरा बालप व त्याची प्रकाशयोजना प्रणाली जोडली.
दोन्ही बोर्डांवरील स्विचद्वारे स्वतंत्र नियंत्रण मिळेल अशा प्रकारे सरकिट कनेक्शन पूर्ण केले.
संपूर्ण वायरिंग कंड्यूटमध्ये बसवून मुख्य सप्लायशी MCB मार्फत जोडणी केली.
अंतिम तपासणी करून उपकरणे चालू-करून कार्यक्षमता तपासली.
निरीक्षण
दोन्ही बोर्ड स्वतंत्रपणे व्यवस्थित कार्यरत आढळले.
दोन्ही बालप योग्यरीतीने ट्यूबलाईट प्रज्वलित करतात.
स्विचेसला दाब दिल्यावर तत्काळ प्रतिसाद मिळतो आणि स्पार्किंग होत नाही.
लोड योग्य असल्याने MCB ट्रिप होत नाही.
सर्व वायर कंड्यूटमध्ये सुरक्षितपणे बसवलेले असल्याने कोणताही ओपन वायर दिसत नाही.
निष्कर्ष
दोन रूम मध्ये दोन बालप – दोन बोर्ड असलेली वायरिंग कार्य यशस्वीरीत्या व सुरक्षिततेच्या नियमांनुसार पूर्ण करण्यात आले. प्रकाशयोजना सुव्यवस्थित, सुरक्षित आणि दीर्घकाळ टिकू शकेल अशी तयार झाली. प्रत्येक बोर्डाचे स्वतंत्र नियंत्रण उपलब्ध असल्याने वापर सोयीचा झाला. उद्देश पूर्ण झाला असून प्रणाली सुरक्षित व कार्यक्षम आहे.

दोन रूम ची वायरिंग
दोन तुमची वायरिंग करण्यासाठी
आम्हाला मजुरी= १५०० दिली होती

सोलर स्ट्रीट लाइट प्रकल्प
आम्ही आमच्या गावात सौर ऊर्जेवर चालणाऱ्या रस्त्यांच्या लाईट्स बसवल्या.
एकूण १२ ते १५ लाईट्स इंस्टॉल केल्या, ज्यामुळे रात्रीचा अंधार दूर झाला.
हे काम करताना सोलर पॅनेलचा कोन, वायरिंग आणि बॅटरी कनेक्शन कसे करायचे हे शिकलो.
सूर्यप्रकाशाच्या दिशेनुसार पॅनेल लावल्याने बॅटरी चांगली चार्ज होते.

गावात पहिल्यांदाच पूर्ण सोलर लाईट प्रकल्प यशस्वीपणे पूर्ण केला.
कॉलेजमधील काही विद्यार्थ्यांनीही हे काम पाहून प्रेरणा घेतली.
आश्रम परिसरात आधीच सोलर लाईट चालू होत्या, त्यापासूनही शिकण्याची संधी मिळाली.
आता आमच्या रस्त्यांवर रात्री सुरक्षितपणे वावरता येतं.

या प्रकल्पातून मला वीज बचतीचं आणि पर्यावरण संवर्धनाचं महत्त्व समजलं.
सोलर प्रणालीमुळे विजेचा खर्च पूर्णपणे वाचतो.
वायरिंग आणि कनेक्शन करताना संयम, मोजमाप आणि टीमवर्कची गरज असते.
या कामातून मी प्रत्यक्ष तांत्रिक अनुभव मिळवला.

जनरेटर
१) प्रस्तावना
तराणे आश्रमामध्ये वीजपुरवठा खंडित झाल्यास आश्रमातील सर्व दैनंदिन कामे सुरळीत सुरू राहावीत यासाठी जनरेटरची सुविधा उपलब्ध आहे. जनरेटरच्या योग्य वापरासाठी त्याची रचना, कार्यप्रणाली, चालू–बंद प्रक्रिया आणि देखभाल यांची माहिती असणे आवश्यक आहे. या अनुषंगाने आश्रमातील जनरेटरची सविस्तर माहिती घेतली, चालू–बंद करण्याची प्रक्रिया पाहिली तसेच ऑइल चेंज कसा करायचा याचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतला. आश्रमातील जनरेटर चालू–बंद करण्याचा कॉन्ट्रॅक्ट माझा आणि भगवान यांचा आहे, त्यामुळे या कामाची जबाबदारी नीट ओळखून घेणे महत्त्वाचे आहे.

आता भविष्यात आणखी गावांमध्ये हे काम करायचं आहे.
लोकांना सौर ऊर्जेचं महत्त्व पटवून देणं हे आमचं पुढचं ध्येय आहे.
या प्रकल्पाने गावाचा चेहरामोहरा बदलला आहे.
सोलर लाईटमुळे आमचं गाव उजळलं आणि आमचं मनही.

२) उद्देश
आश्रमातील जनरेटरची कार्यप्रणाली समजून घेणे.
जनरेटर चालू–बंद करण्याच्या योग्य आणि सुरक्षित पद्धती शिकणे.
जनरेटरची नियमित देखभाल आणि ऑइल चेंज प्रक्रिया जाणून घेणे.
जनरेटर वापरताना पाळायच्या सुरक्षितता नियमांची ओळख करून घेणे.
कॉन्ट्रॅक्टनुसार जबाबदारी नीट पार पाडण्यासाठी आवश्यक माहिती मिळवणे.
३) कृती
जनरेटरचे मुख्य भाग (इंजिन, पॅनेल, फ्युएल टँक, अल्टरनेटर) यांची माहिती घेतली.
जनरेटर सुरू करण्याची प्रत्यक्ष प्रक्रिया पाहिली:
फ्युएल तपासणी
ऑइल लेव्हल तपासणी
मेन स्विच ऑफ ठेवून जनरेटर स्टार्ट करणे
RPM स्थिर झाल्यानंतर लोड देणे
जनरेटर बंद करण्याची प्रक्रिया पाहिली:
लोड ऑफ करणे
जनरेटर थंड होऊ देणे
मुख्य स्विच ऑफ करून जनरेटर बंद करणे
ऑइल चेंज प्रक्रिया निरीक्षण केली:
जुने ऑइल काढणे
फिल्टर तपासणे
नवीन ऑइल भरणे
सुरक्षितता नियमांचे पालन कसे करावे हे पाहिले (हातमोजे वापरणे, आग प्रतिबंधक नियम, योग्य वायुवीजन इ.)
४) निरीक्षक
जनरेटर ऑपरेटर/तांत्रिक कर्मचारी यांच्या मार्गदर्शनाखाली सर्व प्रक्रिया पाहिली.
त्यांनी जनरेटरची क्षमता, जास्त लोड टाळणे, देखभाल वेळापत्रक, आणि ऑइल चेंजची वेळ याबद्दल महत्त्वाची माहिती दिली.
कॉन्ट्रॅक्टची जबाबदारी व्यवस्थित पार पाडण्यासाठी आवश्यक सूचना दिल्या.
५) निष्कर्ष
या प्रक्रियेतून जनरेटरची रचना, चालू–बंद करण्याची योग्य पद्धत, देखभाल, आणि ऑइल चेंज याबद्दल संपूर्ण माहिती मिळाली. नियमित तपासणी आणि योग्य पद्धतीने ऑपरेशन केल्यास जनरेटर दीर्घकाळ कार्यक्षम राहतो आणि आश्रमाचा वीजपुरवठा अखंड चालू ठेवण्यास मदत होते. आश्रमातील जनरेटर चालू–बंद करण्याचा कॉन्ट्रॅक्ट माझा आणिआदित्य चा असल्यामुळे ही माहिती भविष्यातील कामासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरली.

जनरेटर मधील
दोन फिल्टर बदले=२२००

आर्थिंग चे फायदे
प्रस्तावना
आर्थिंग किंवा ग्राउंडिंग म्हणजे आपल्या शरीराचा थेट पृथ्वीशी संपर्क साधणे—उदा. अनवाणी चालणे, गवतावर बसणे, मातीला स्पर्श करणे इ. पृथ्वीतील नकारात्मक इलेक्ट्रॉन्स शरीरात शोषले जातात आणि त्यामुळे शरीरातील ताण, सूज व विद्युत् असंतुलन कमी होण्यास मदत होते. आधुनिक जीवनशैलीमुळे निर्माण होणाऱ्या तणावापासून दूर होण्यासाठी आर्थिंग ही एक नैसर्गिक व साधी पद्धत आहे.

उद्देश
आर्थिंगमुळे मिळणारे शारीरिक व मानसिक फायदे समजून घेणे.
नैसर्गिक मार्गाने शरीरातील उर्जा-संतुलन सुधारण्याचे महत्त्व स्पष्ट करणे.
वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून आर्थिंगचे निरीक्षण करून त्याचा उपयोग कसा करता येईल हे जाणून घेणे.
निरीक्षण
तणाव कमी होणे: जमिनीशी थेट संपर्क साधल्यामुळे नर्व्हस सिस्टीम शांत होते व मानसिक ताण कमी होतो.
झोप सुधारते: शरीरातील कोर्टिसोलचे प्रमाण संतुलित राहते, ज्यामुळे झोपेची गुणवत्ता वाढते.
दाह (Inflammation) कमी होणे: पृथ्वीतील इलेक्ट्रॉन्स शरीरातील सूज कमी करण्यास सहाय्यक ठरतात.
रक्तप्रवाह सुधारतो: आर्थिंगमुळे रक्ताची चिकटपणा (viscosity) कमी होऊन रक्तप्रवाह व्यवस्थित होतो.
ऊर्जा वाढते: थकवा कमी होऊन शरीरात हलकेपणा आणि ऊर्जा जाणवते.
प्रतिरोधक शक्ती वाढते: नैसर्गिक संपर्कामुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती सक्षम होते.
निष्कर्ष
आर्थिंग ही अत्यंत सोपी, नैसर्गिक आणि खर्चविरहित पद्धत असून ती शरीर व मन यांच्यातील संतुलन राखण्यासाठी उपयुक्त आहे. दररोज काही मिनिटे अनवाणी चालणे, गवतावर बसणे किंवा जमिनीशी संपर्क साधणे यामुळे तणाव, सूज, थकवा कमी होतो आणि एकूण आरोग्य सुधारते. आधुनिक जीवनशैलीत आर्थिंगचा अवलंब हा आरोग्यासाठी प्रभावी व सहज उपाय ठरू शकतो

आरती म्हणण्यासाठी
आम्हाला= ५०० खर्च आला

निरधूर चूल

प्रस्तावना

भारत के ग्रामीण क्षेत्रों में आज भी परंपरागत चूल्हों का उपयोग किया जाता है, जिनसे बहुत अधिक धुआँ निकलता है। इस धुएँ से महिलाओं, बच्चों और बुजुर्गों के स्वास्थ्य पर बुरा प्रभाव पड़ता है। इन समस्याओं के समाधान के लिए निरधूर चूल का विकास किया गया है। यह चूल्हा कम ईंधन में अधिक ऊष्मा देता है और धुएँ को कम या समाप्त करता है।

उद्देश्य

1. धुएँ से होने वाली बीमारियों को कम करना।
2. ईंधन (लकड़ी, उपले आदि) की बचत करना।
3. पर्यावरण प्रदूषण को कम करना।
4. ग्रामीण महिलाओं के स्वास्थ्य की रक्षा करना।
5. स्वच्छ और सुरक्षित रसोई को बढ़ावा देना।

निरीक्षण

• निरधूर चूल में ईंधन पूरी तरह जलता है।
• परंपरागत चूल की तुलना में धुआँ बहुत कम निकलता है।
• भोजन जल्दी पकता है और कम ईंधन लगता है।
• रसोई में कालिख नहीं जमती।
• उपयोग करने में यह सुरक्षित और सुविधाजनक है।

निष्कर्ष

निरधूर चूल स्वास्थ्य, पर्यावरण और आर्थिक दृष्टि से अत्यंत लाभकारी है। इसका उपयोग करने से ईंधन की बचत होती है और प्रदूषण कम होता है। ग्रामीण क्षेत्रों में निरधूर चूल को अपनाकर स्वच्छ, सुरक्षित और स्वस्थ जीवन की दिशा में महत्वपूर्ण कदम उठाया जा सकता है।
पावशेर साखर =10
चहा पावडर=५
टोटल खर्च=१५

हायड्रोमार्कर

१) प्रस्तावना

हायड्रोमार्कर हे पावसाचे पाणी किंवा पाण्याची पातळी मोजण्यासाठी वापरले जाणारे साधे उपकरण आहे. याचा उपयोग हवामान निरीक्षण, शेती तसेच पर्यावरण अभ्यासात केला जातो. शालेय प्रयोगात हायड्रोमार्कर साध्या साहित्यापासून तयार करता येतो.

२) उद्देश

• पावसाचे प्रमाण मोजणे
• पाण्याची पातळी निरीक्षण करणे
• विद्यार्थ्यांना मोजमाप व निरीक्षणाची सवय लावणे
• हवामानातील बदलांचा अभ्यास करणे

३) कृती

• एक पारदर्शक बाटली घ्यावी.
• बाटलीचा वरचा भाग कापून उलटा करून फनेलसारखा बसवावा.
• बाटलीवर सेंटीमीटरमध्ये मोजमापाच्या खुणा काढाव्यात.
• उघड्या जागेत बाटली स्थिर ठेवावी.
• पाऊस पडल्यानंतर बाटलीतील पाण्याची उंची नोंदवावी.

४) निरीक्षक

• दररोज किंवा प्रत्येक पावसानंतर पाण्याची पातळी तपासली.
• जास्त पावसाच्या दिवशी पाण्याची पातळी अधिक आढळली.
• कमी पावसात पातळी कमी नोंदली गेली.

५) निष्कर्ष

हायड्रोमार्करच्या साहाय्याने पावसाचे प्रमाण सो

पद्धतीने मोजता येते. हे उपकरण स्वस्त, उपयुक्त आणि शैक्षणिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. यामुळे हवामान निरीक्षणाची मूलभूत समज विकसित होते

बायोगॅस

प्रस्तावना

बायोगॅस हा सेंद्रिय कचऱ्यापासून तयार होणारा पर्यावरणपूरक इंधन वायू आहे. शेण, भाजीपाला कचरा, अन्नाचे उरलेले पदार्थ इत्यादींपासून बायोगॅस तयार केला जातो. हा वायू स्वयंपाक, वीज निर्मिती व इंधन म्हणून वापरला जातो.

उद्देश

• सेंद्रिय कचऱ्याचा योग्य उपयोग करणे
• पर्यावरणपूरक इंधन तयार करणे
• इंधनाची बचत करणे
• प्रदूषण कमी करणे

कृती

• शेण व पाणी समप्रमाणात मिसळले.
• हे मिश्रण बंद टाकीत (बायोगॅस प्लांट) टाकले.
• टाकी हवाबंद ठेवली.
• काही दिवसांनंतर त्यातून वायू तयार होऊ लागला.
• तयार झालेला वायू वापरण्यासाठी साठवला.

निरीक्षक

• काही दिवसांनंतर वायू तयार झाल्याचे आढळले.
• वायू पेटल्यावर निळसर ज्वाला दिसली.
• उरलेला पदार्थ खत म्हणून उपयोगी ठरला.

निष्कर्ष

बायोगॅस हा स्वच्छ, स्वस्त आणि पर्यावरणास उपयुक्त इंधन आहे. यामुळे कचऱ्याचा योग्य वापर होतो व प्रदूषण कमी होते. बायोगॅसचा वापर केल्यास शाश्वत ऊर्जा मिळते.

प्लेन टेबल (Plane Table)

१) प्रस्तावना :
प्लेन टेबल सर्व्हेक्षण ही क्षेत्रातच नकाशा काढण्याची सोपी व जलद पद्धत आहे. या पद्धतीत प्लेन टेबल, अ‍ॅलिडेड, प्लंब बॉब, स्पिरिट लेव्हल इ. साधनांचा वापर करून प्रत्यक्ष मोजमापे घेऊन त्याच वेळी नकाशावर नोंदी केल्या जातात.

२) उद्देश :

• प्लेन टेबल सर्व्हेक्षणाची ओळख करून घेणे
• क्षेत्रातील वस्तूंचे अचूक स्थान नकाशावर दर्शविणे
• रेडिएशन/इंटरसेक्शन पद्धतीने सर्व्हे करणे

३) कृती :

1. प्लेन टेबल योग्य ठिकाणी उभारून स्पिरिट लेव्हलने समतल करणे.
2. प्लंब बॉबने केंद्रबिंदू अचूक ठरवणे.
3. अ‍ॅलिडेडच्या सहाय्याने निवडलेल्या वस्तूंवर दृष्टी घेणे.
4. त्या दिशांनी कागदावर रेषा काढून अंतर मोजमापानुसार बिंदू निश्चित करणे.
5. सर्व वस्तूंची नोंद पूर्ण करून नकाशा तयार करणे.

४) निरीक्षण :

• टेबल योग्यरीत्या समतल केल्यास मोजमापे अचूक मिळतात.
• अ‍ॅलिडेड नीट धरल्यास दिशादर्शक रेषा स्पष्ट मिळतात.
• क्षेत्रातील वस्तूंचे परस्पर अंतर योग्य प्रमाणात नकाशावर उतरते.

५) निष्कर्ष :
प्लेन टेबल सर्व्हेक्षण पद्धतीने कमी वेळात व कमी साधनांत अचूक नकाशा तयार करता येतो. लहान क्षेत्रांसाठी ही पद्धत अत्यंत उपयुक्त आहे

मिक्सर रिपेरिंग

१) प्रस्तावना

आजच्या दैनंदिन जीवनात मिक्सर हे अत्यंत उपयुक्त विद्युत उपकरण आहे. स्वयंपाकघरात मसाले दळणे, चटण्या करणे, फळांचे रस बनवणे इत्यादी कामांसाठी मिक्सरचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. सततच्या वापरामुळे मिक्सरमध्ये बिघाड होऊ शकतो, त्यामुळे त्याची योग्य रिपेरिंग करणे आवश्यक असते.

२) उद्देश

• मिक्सरच्या भागांची ओळख करून घेणे
• मिक्सरमध्ये होणाऱ्या सामान्य बिघाडांची माहिती मिळवणे
• मिक्सर सुरक्षितपणे दुरुस्त करण्याची पद्धत समजून घेणे
• विद्युत उपकरणे वापरताना सुरक्षिततेचे नियम पाळणे

३) कृती

1. सर्वप्रथम मिक्सरचा प्लग वीजपुरवठ्यातून काढणे
2. मिक्सर चालू न होण्याचे कारण तपासणे
3. वायर, प्लग, स्विच यांची तपासणी करणे
4. जार नीट बसले आहे का ते पाहणे
5. कार्बन ब्रश किंवा मोटरमध्ये बिघाड असल्यास तज्ञांच्या मदतीने दुरुस्ती करणे
6. दुरुस्ती झाल्यानंतर मिक्सर पुन्हा नीट चालतो का ते तपासणे

४) निरीक्षक

• मिक्सर चालू करताना आवाज येतो का
• जार फिरते का किंवा अडकते का
• वास किंवा उष्णता जास्त तर नाही ना
• दुरुस्तीनंतर मिक्सर सुरळीत चालतो का

मिक्सर रिपेरिंगमुळे उपकरणाचे आयुष्य वाढते व खर्च वाचतो. लहान बिघाड वेळेत दुरुस्त केल्यास मोठ्या नुकसानीपासून बचाव होतो. विद्युत उपकरणांची दुरुस्ती करताना नेहमी सुरक्षिततेची काळजी घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

---

MOSHI (मोशी) माझा वायरिंगचा अनुभव

१) प्रस्तावना

मी इलेक्ट्रिक कामाचे प्रशिक्षण घेतले आहे. या प्रशिक्षणादरम्यान मला प्रत्यक्ष काम पाहण्याची आणि करण्याची संधी मिळाली. आम्ही पाच जणांची टीम होती. आम्ही वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन घरगुती इलेक्ट्रिक काम केले. या कामामध्ये वायरिंग, स्विच बोर्ड बसवणे, सॉकेट बसवणे, एमसीबी बसवणे तसेच प्लॉटवरील अंडरग्राऊंड वायरिंग यांचा समावेश होता. या कामामुळे मला इलेक्ट्रिक कामाची सविस्तर माहिती मिळाली.

२) उद्देश

या प्रशिक्षणाचा मुख्य उद्देश पुढीलप्रमाणे होता –

• इलेक्ट्रिक कामाची मूलभूत माहिती मिळवणे
• घरातील वायरिंग कशी केली जाते हे समजून घेणे
• योग्य वायर, स्विच, सॉकेट व एमसीबी यांचा वापर शिकणे
• 6 अँप व 16 अँप सॉकेटचा योग्य वापर समजून घेणे
• सुरक्षित पद्धतीने काम करणे शिकणे
• प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळवणे

३) कृती

प्रशिक्षणादरम्यान आम्ही खालील कामे केली –

• अनुभवी इलेक्ट्रिशियनसोबत कामाच्या ठिकाणी गेलो
• लाईट, फॅन व प्लग पॉईंटची वायरिंग केली
• 6 अँप सॉकेट (लाईट, फॅन, टीव्ही इ.) बसवणे
• 16 अँप सॉकेट (फ्रिज, वॉशिंग मशीन, गिझर इ.) बसवणे
• 1.5 mm, 2.5 mm व 4 mm वायरचा योग्य वापर केला
• एमसीबी बॉक्स बसवणे व त्यामध्ये एमसीबी फिट करणे
• स्विच बोर्ड तयार करून भिंतीत फिट करणे
• 2 BHK प्लॉटसाठी संपूर्ण वायरिंग केली
• अंडरग्राऊंड वायरिंगसाठी पीव्हीसी पाइप टाकून वायर टाकली
• काम करताना सर्व सुरक्षिततेचे नियम पाळले

४) निरीक्षक

आमच्या कामाचे निरीक्षण खालील लोकांनी केले –

• वरिष्ठ इलेक्ट्रिशियन
• साइट सुपरवायझर
• घरमालक / प्लॉट मालक

ते वेळोवेळी आम्हाला योग्य मार्गदर्शन करत होते आणि चूक असल्यास दुरुस्ती करून घेत होते.

५) निष्कर्ष

या प्रशिक्षणामुळे मला इलेक्ट्रिक कामाची चांगली माहिती मिळाली. 6 अँप व 16 अँप सॉकेटचा योग्य वापर, योग्य वायर साइज आणि एमसीबीचे महत्त्व समजले. प्रत्यक्ष कामामुळे आत्मविश्वास वाढला. भविष्यात मी सुरक्षित व दर्जेदार इलेक्ट्रिक काम करण्याचा प्रयत्न करेन.
रोज =६०० $
तर मी 7 दिवस काम केले
टोटल मजुरी =४२००

Wiring (वायरिंग)

१) प्रस्तावना

आजच्या काळात सुरक्षित व योग्य विद्युत वायरिंग अत्यंत महत्त्वाची आहे. Vigyan Ashram मधील Electric Lab मध्ये मला घरगुती तसेच रूम वायरिंगचे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण मिळाले. या प्रशिक्षणात Phase, Neutral व Earthing यांची ओळख, योग्य Amp चे बोर्ड निवडणे, स्विच–सॉकेट जोडणी, तसेच रूम व बहुरूम (6 रूम) वायरिंग करण्याचा अनुभव मिळाला. या ज्ञानाचा उपयोग मी पाबळ गावामध्ये प्रत्यक्ष काम करताना केला.

२) उद्देश

• घरगुती व रूम वायरिंगचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळवणे
• Phase, Neutral व Earthing यांचे योग्य कनेक्शन शिकणे
• योग्य Amp चे बोर्ड व स्विच निवडण्याचे ज्ञान मिळवणे
• सुरक्षित व नियमानुसार वायरिंग करणे
• गावामध्ये प्रत्यक्ष वायरिंग व बोर्ड भरण्याचे काम करणे

३) कृती

• Vigyan Ashram मधील Electric Lab मध्ये वायरिंगचे सैद्धांतिक व प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण घेतले
• Phase, Neutral व Earthing वायर ओळखून योग्य कनेक्शन शिकले
• रूम वायरिंगसाठी वायरचे मोजमाप करून नियोजन केले
• स्विच बोर्ड भरणे व Amp नुसार सॉकेट बसवले
• आश्रमामध्ये प्रत्यक्ष खूप काम केले व विविध वायरिंग कामांचा अनुभव घेतला
• पत्र्याच्या शेडमधील 6 रूमची संपूर्ण वायरिंग केली
• सर्व कनेक्शन तपासून सुरक्षितता सुनिश्चित केली

४) निरीक्षण

• योग्य Earthing मुळे विद्युत अपघाताचा धोका कमी होतो
• योग्य Amp चे बोर्ड वापरल्यास उपकरणे सुरक्षित राहतात
• वायरिंग नीट व सरळ केल्यास दुरुस्ती सोपी होते
• प्रत्यक्ष काम करताना आत्मविश्वास वाढला

५) निष्कर्ष

Vigyan Ashram मधील Electric Lab मध्ये घेतलेल्या प्रशिक्षणामुळे मला वायरिंगचे सखोल व प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. Phase, Neutral व Earthing यांचे महत्त्व समजले. रूम वायरिंग, बोर्ड भरणे व बहुरूम वायरिंग यामध्ये मी यशस्वी झालो. या प्रकल्पामुळे मी पाबळ गावातही वायरिंगचे काम आत्मविश्वासाने करू शकलो
विशाल सर च्या दुकानाची
मटरियल खर्च =२०००
मजुरी= ६००

LED REPAIR

१) प्रस्तावना

मी इलेक्ट्रिक सेक्शनमध्ये LED लाईट रिपेअरचे क्लास केले. या क्लासमध्ये आम्हाला LED लाईट कशी काम करते याची माहिती देण्यात आली. त्यानंतर प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल करून दाखवले. खराब झालेल्या LED लाईट, मोठ्या हॅलोजन लाईट आणि स्ट्रीट लाईट दुरुस्त करण्याचे काम आम्ही शिकले. या प्रशिक्षणामुळे मला लाईट रिपेअरचे चांगले ज्ञान मिळाले.

२) उद्देश

या प्रशिक्षणाचा उद्देश पुढीलप्रमाणे होता –

• LED लाईट रिपेअर करण्याची माहिती मिळवणे
• खराब LED लाईट तपासणे व दुरुस्त करणे
• मोठ्या हॅलोजन लाईट व स्ट्रीट लाईट रिपेअर करणे
• LED लाईटचे वेगवेगळे पार्ट्स ओळखणे
• LED लाईट चेकिंग करणे शिकणे
• प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळवणे

३) कृती

LED रिपेअर क्लासमध्ये आम्ही खालीलप्रमाणे काम केले –

• इलेक्ट्रिक सेक्शनमध्ये LED रिपेअरचे क्लास अटेंड केले
• LED लाईट उघडून त्यामधील पार्ट्स पाहिले
• ड्रायव्हर, LED प्लेट, कॅपेसिटर, रेसिस्टर इत्यादी पार्ट्स ओळखले
• खराब LED लाईट तपासून कोणता पार्ट खराब आहे ते शोधले
• मीटरने LED चेकिंग केली
• खराब पार्ट काढून नवीन पार्ट बसवले
• मोठ्या हॅलोजन लाईट रिपेअर केली
• स्ट्रीट लाईट रिपेअर करून टेस्टिंग केली
• काम करताना सुरक्षिततेचे नियम पाळले

४) निरीक्षक

या क्लास व प्रॅक्टिकलचे निरीक्षण खालील व्यक्तींनी केले –

• इलेक्ट्रिक सेक्शनचे प्रशिक्षक
• वरिष्ठ टेक्निशियन
• वर्कशॉप इन्स्ट्रक्टर

ते आम्हाला योग्य मार्गदर्शन करत होते आणि चूक असल्यास दुरुस्ती सांगत होते.

५) निष्कर्ष

या LED रिपेअर प्रशिक्षणामुळे मला लाईट दुरुस्तीची चांगली माहिती मिळाली. LED लाईटचे पार्ट्स, चेकिंग पद्धत आणि रिपेअर प्रक्रिया समजली. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केल्यामुळे आत्मविश्वास वाढला. पुढे इलेक्ट्रिक क्षेत्रात काम करताना हा अनुभव उपयोगी ठरेल.

फ्रिज (FRIDGE)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना घरगुती उपकरणांमधील फ्रिज – Single Door व Double Door यांची रचना, कार्यपद्धती व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केले. या प्रॅक्टिकलमध्ये फ्रिजचे भाग, कनेक्शन, वायरिंग तसेच Single Door व Double Door फ्रिजमधील फरक प्रत्यक्ष पाहून समजून घेतले.

२. उद्देश :

1. फ्रिजचे कार्य समजून घेणे.
2. Single Door व Double Door फ्रिजमधील फरक ओळखणे.
3. फ्रिजमधील मुख्य भाग व वायरिंग समजून घेणे.
4. फ्रिजचे सामान्य बिघाड ओळखून दुरुस्ती करणे.

३. कृती :

1. वीजपुरवठा बंद करून फ्रिज उघडून तपासणी केली.
2. कंप्रेसर, थर्मोस्टॅट, स्टार्ट रिले, ओव्हरलोड प्रोटेक्टर, फॅन (डबल डोअर) तपासले.
3. Single Door फ्रिजमधील साधी वायरिंग व थेट कूलिंग पाहिली.
4. Double Door फ्रिजमधील नो-फ्रॉस्ट सिस्टम, फॅन व कंट्रोल बोर्ड तपासला.
5. सैल कनेक्शन व खराब भाग दुरुस्त करून चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण : (Single Door व Double Door मधील फरक)

मुद्दा	Single Door फ्रिज	Double Door फ्रिज
दार	एक दार	दोन दार
कूलिंग	थेट कूलिंग	नो-फ्रॉस्ट (फॅन)
डीफ्रॉस्ट	मॅन्युअल	ऑटो
वीज वापर	कमी	थोडा जास्त
वायरिंग	साधी	जास्त व इलेक्ट्रॉनिक
दुरुस्ती	सोपी	थोडी अवघड

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून मला Single Door व Double Door फ्रिजमधील फरक, त्यांचे भाग, वायरिंग व दुरुस्ती पद्धती समजल्या. Single Door फ्रिज साधा व कमी खर्चिक असून Double Door फ्रिज आधुनिक व सोयीस्कर आहे. या ज्ञानामुळे फ्रिजची योग्य निवड व दुरुस्ती करणे सोपे झाले.

फ्रिज रिपेरिंग साठी
खर्च=2700₹

इस्त्री (Iron)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना घरगुती उपकरणांमधील इलेक्ट्रिक इस्त्री (Iron) याबाबत सविस्तर माहिती घेतली. या प्रॅक्टिकलमध्ये इस्त्रीचे भाग ओळखणे, वायरिंग समजून घेणे, बिघाड शोधणे व दुरुस्ती करणे हे प्रत्यक्ष करून शिकायला मिळाले. यामुळे घरगुती उपकरणांचे कामकाज समजण्यास मदत झाली.

२. उद्देश :

1. इलेक्ट्रिक इस्त्रीचे विविध भाग ओळखणे.
2. इस्त्रीतील वायरिंग व कनेक्शन समजून घेणे.
3. इस्त्रीमध्ये येणारे सामान्य बिघाड शोधणे.
4. इस्त्रीची सुरक्षित व योग्य पद्धतीने दुरुस्ती करणे.
5. प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल करून कौशल्य विकसित करणे.

३. कृती :

1. प्रथम इलेक्ट्रिक सप्लाय बंद केला.
2. इस्त्री उघडून त्यातील भाग जसे की – हीटिंग एलिमेंट, थर्मोस्टॅट, इंडिकेटर, वायर व प्लग तपासले.
3. खराब वायर किंवा सैल कनेक्शन ओळखले.
4. आवश्यक ते वायर बदलले व योग्य कनेक्शन केले.
5. थर्मोस्टॅट व हीटिंग एलिमेंट तपासले.
6. पुन्हा इस्त्री नीट बसवून सप्लाय देऊन चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण :

1. सैल कनेक्शनमुळे इस्त्री चालू होत नव्हती.
2. काही वायर जळालेल्या आढळल्या.
3. योग्य कनेक्शन केल्यानंतर इस्त्री व्यवस्थित गरम झाली.
4. इंडिकेटर लाईट योग्य प्रकारे चालू-बंद होत होती.

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून मला इलेक्ट्रिक इस्त्रीचे कार्य, त्यातील भाग, वायरिंग व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. घरगुती इलेक्ट्रिक उपकरणांची सुरक्षितपणे दुरुस्ती कशी करावी हे शिकता आले. भविष्यात अशा उपकरणांचे छोटे बिघाड स्वतः दुरुस्त करण्याचा आत्मविश्वास निर्माण झाला.

AC व DC फॅन (FAN)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना घरगुती उपकरणांमधील AC व DC फॅन यांची रचना, कार्यपद्धती व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रशिक्षण घेतले. या प्रॅक्टिकलमध्ये फॅनचे भाग, कनेक्शन, वायरिंग तसेच AC व DC फॅनमधील फरक प्रत्यक्ष पाहून समजून घेतले.

२. उद्देश :

1. AC व DC फॅनचे कार्य समजून घेणे.
2. दोन्ही फॅनमधील रचना व भागांतील फरक ओळखणे.
3. वायरिंग व कनेक्शनमधील फरक समजून घेणे.
4. AC व DC फॅनची सुरक्षित पद्धतीने दुरुस्ती करणे.
5. प्रॅक्टिकलद्वारे तांत्रिक ज्ञान वाढवणे.

३. कृती :

1. प्रथम वीजपुरवठा बंद केला.
2. AC फॅन व DC फॅन वेगवेगळे उघडून त्यांचे भाग तपासले.
3. AC फॅनमध्ये मोटर, कॅपेसिटर, रेग्युलेटर व साधी वायरिंग पाहिली.
4. DC फॅनमध्ये BLDC मोटर, कंट्रोल बोर्ड, ड्रायव्हर सर्किट व सेन्सर तपासले.
5. दोन्ही फॅनमधील वायरिंग व कनेक्शनची तुलना केली.
6. बिघाड ओळखून आवश्यक दुरुस्ती करून चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण : (AC व DC फॅनमधील फरक)

मुद्दा	AC फॅन	DC फॅन
वीजप्रकार	AC वीज	AC → DC रूपांतर
मोटर प्रकार	इंडक्शन मोटर	BLDC मोटर
कॅपेसिटर	आवश्यक	आवश्यक नाही
कंट्रोल	रेग्युलेटर	इलेक्ट्रॉनिक रिमोट
वीज वापर	जास्त	कमी
आवाज	थोडा जास्त	कमी
दुरुस्ती	सोपी	थोडी अवघड

५. निष्कर्ष :

या प्रॅक्टिकलमधून मला AC व DC फॅनमधील मुख्य फरक स्पष्टपणे समजले. AC फॅनची रचना साधी असून दुरुस्ती सोपी असते, तर DC फॅन वीज बचत करतो पण त्याची इलेक्ट्रॉनिक सिस्टीम जास्त जटिल असते. या ज्ञानामुळे घरगुती फॅनची योग्य निवड व दुरुस्ती करणे सोपे झाले
.

गीजर रिपेअरिंग

१) प्रस्तावना :
गीजर हे घरामध्ये पाणी गरम करण्यासाठी वापरले जाणारे विद्युत उपकरण आहे. योग्य देखभाल व वेळेवर दुरुस्ती केल्यास गीजर सुरक्षितपणे व कार्यक्षमरीत्या चालतो.

२) उद्देश :

• बिघडलेला गीजर दुरुस्त करणे
• गीजर सुरक्षित व कार्यक्षम बनवणे
• वीज व पाण्याचा अपव्यय टाळणे
• उपकरणाचे आयुष्य वाढवणे

३) कृती :

• मुख्य वीजपुरवठा बंद करणे
• गीजरचे बाह्य कव्हर उघडणे
• हीटिंग एलिमेंट, थर्मोस्टॅट व वायरिंग तपासणे
• खराब भाग दुरुस्त करणे किंवा बदलणे
• टाकीतील गळती व स्केल तपासणे
• सर्व भाग पुन्हा नीट बसवून चाचणी घेणे

४) निरीक्षक (निरीक्षण) :

• गीजर नीट गरम पाणी देतो का ते पाहिले
• कुठेही वीज किंवा पाण्याची गळती नाही
• तापमान नियंत्रण योग्य आहे
• आवाज किंवा वास येत नाही

५) निष्कर्ष :
योग्य पद्धतीने गीजर रिपेअरिंग केल्यास तो सुरक्षितपणे चालतो, ऊर्जा बचत होते आणि उपकरणाचे आयुष्य वाढते
.

वीज बिल

१) प्रस्तावना
वीज ही आधुनिक जीवनाची मूलभूत गरज आहे. घरगुती, औद्योगिक व कृषी कामांसाठी वीज वापरली जाते. वीज वापराच्या बदल्यात ग्राहकांना दरमहा वीज बिल भरावे लागते.

२) उद्देश
वीज बिलाचा उद्देश वापरलेल्या विजेची योग्य किंमत आकारणे, वीज वितरणाचा खर्च भागवणे आणि ऊर्जा वापरात शिस्त निर्माण करणे हा आहे.

३) कृती
मीटरद्वारे वापरलेली वीज युनिट्समध्ये मोजली जाते. त्या युनिट्सनुसार दर ठरवून बिल तयार केले जाते. ग्राहकांनी वेळेवर बिल भरून वीज बचतीसाठी उपाय करणे आवश्यक आहे.

४) निरीक्षक
वीज निरीक्षक किंवा वितरण कंपनीचे कर्मचारी मीटरची तपासणी करतात, वाचन नोंदवतात आणि तांत्रिक अडचणी असल्यास दुरुस्ती करतात.

५) निष्कर्ष
वीज बिलामुळे वीज वापराची जाणीव होते. जबाबदारीने वीज वापरल्यास बिल कमी येते आणि ऊर्जा बचतही होते. त्यामुळे वीजेचा सुयोग्य व काटकसरीने वापर करणे महत्त्वाचे आहे.खाली “वीज बिल” या विषयावर दिलेल्या मुद्द्यांनुसार संक्षिप्त मजकूर देत आहे:

१) प्रस्तावना
वीज ही आधुनिक जीवनाची मूलभूत गरज आहे. घरगुती, औद्योगिक व कृषी कामांसाठी वीज वापरली जाते. वीज वापराच्या बदल्यात ग्राहकांना दरमहा वीज बिल भरावे लागते.

२) उद्देश
वीज बिलाचा उद्देश वापरलेल्या विजेची योग्य किंमत आकारणे, वीज वितरणाचा खर्च भागवणे आणि ऊर्जा वापरात शिस्त निर्माण करणे हा आहे.

३) कृती
मीटरद्वारे वापरलेली वीज युनिट्समध्ये मोजली जाते. त्या युनिट्सनुसार दर ठरवून बिल तयार केले जाते. ग्राहकांनी वेळेवर बिल भरून वीज बचतीसाठी उपाय करणे आवश्यक आहे.

४) निरीक्षक
वीज निरीक्षक किंवा वितरण कंपनीचे कर्मचारी मीटरची तपासणी करतात, वाचन नोंदवतात आणि तांत्रिक अडचणी असल्यास दुरुस्ती करतात.

५) निष्कर्ष
वीज बिलामुळे वीज वापराची जाणीव होते. जबाबदारीने वीज वापरल्यास बिल कमी येते आणि ऊर्जा बचतही होते. त्यामुळे वीजेचा सुयोग्य व काटकसरीने वापर करणे महत्त्वाचे आहे.

वर्षा मावण

१) प्रस्तावना
पाणी ही जीवनाची अत्यंत आवश्यक गरज आहे. वाढती लोकसंख्या आणि कमी होत जाणारे पाणीस्रोत पाहता पाण्याचे संवर्धन करणे गरजेचे झाले आहे. वर्षा मावण ही पाणी साठवण्याची एक प्रभावी व नैसर्गिक पद्धत आहे.

२) उद्देश
वर्षा मावणाचा मुख्य उद्देश पावसाचे पाणी साठवणे, भूजल पातळी वाढवणे आणि पाण्याची टंचाई कमी करणे हा आहे.

३) कृती
घराच्या छतावर पडणारे पावसाचे पाणी नळांद्वारे टाकी, विहीर किंवा जमिनीत सोडले जाते. फिल्टरच्या मदतीने पाणी स्वच्छ करून ते वापरासाठी साठवले जाते.

४) निरीक्षक
ग्रामपंचायत, नगरपालिका किंवा संबंधित अधिकारी वर्षा मावण प्रकल्पांची पाहणी करतात. तसेच नागरिकांनीही स्वतः या व्यवस्थेची नियमित तपासणी करणे आवश्यक असते.

५) निष्कर्ष
वर्षा मावणामुळे पाण्याचा योग्य वापर होतो आणि भविष्यातील पाण्याची समस्या कमी होते. त्यामुळे प्रत्येकाने वर्षा मावणाची सवय लावणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

गेस्ट होस्टेल वायरिंग

१) प्रस्तावना

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना गेस्ट होस्टेल वायरिंग हा प्रत्यक्ष प्रोजेक्ट निवडला. या प्रोजेक्टचा उद्देश प्रत्यक्ष इमारतीमध्ये पूर्ण वायरिंग सिस्टिम कशी डिझाईन करायची, बसवायची व सुरक्षितपणे चालू करायची हे शिकणे होता.
या प्रोजेक्टमध्ये सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत सर्व काम आम्ही स्वतः केले, जसे की डायग्राम काढणे, मार्किंग करणे, मटेरियल खरेदी करणे, वायरिंग करणे, बोर्ड भरणे, MCB बसवणे आणि अर्थिंग करणे. त्यामुळे आम्हाला थिअरीसोबत प्रॅक्टिकल ज्ञान मिळाले.

२) उद्देश

1. गेस्ट होस्टेलसाठी योग्य वायरिंग प्लॅन तयार करणे.
2. डायग्रामप्रमाणे प्रत्यक्ष साइटवर काम करणे शिकणे.
3. सेफ्टी नियम पाळून इलेक्ट्रिकल काम करणे.
4. मार्किंग, पट्टी फिटिंग आणि वायरिंगचा अनुभव घेणे.
5. स्विच बोर्ड, MCB बोर्ड आणि अर्थिंग कनेक्शन करणे शिकणे.
6. मटेरियल निवड व खरेदी कशी करायची हे समजून घेणे.
7. खर्चाचा अंदाज (आर्थिक नियोजन) लावणे शिकणे.
8. टीमवर्क, टाइम मॅनेजमेंट आणि जबाबदारीने काम करणे शिकणे.

३) कृती (प्रक्रिया)

1. सर्वप्रथम गेस्ट होस्टेलची पाहणी करण्यात आली.
2. कुठे लाईट पॉईंट, फॅन पॉईंट, प्लग पॉईंट व स्विच बोर्ड येणार याचा डायग्राम काढण्यात आला.
3. डायग्रामप्रमाणे लेझर मशीन वापरून अचूक मार्किंग करण्यात आले.
4. मार्किंगनंतर पट्टी (PVC पट्टी) फिटिंग करून घेतली.
5. आवश्यक मटेरियलची यादी तयार केली.
6. गावामध्ये जाऊन वायर, स्विच, सॉकेट, MCB, बोर्ड, पट्टी इत्यादी मटेरियल खरेदी केली.
7. खरेदी करताना योग्य दर्जाचे आणि योग्य रेटचे मटेरियल कसे निवडायचे हे शिकलो.
8. पट्टीमध्ये योग्य साईजची वायर टाकून वायरिंग पूर्ण केली.
9. स्विच बोर्ड भरले आणि कनेक्शन व्यवस्थित केले.
10. MCB बोर्ड भरणे व त्याचे कनेक्शन शिकले.
11. संपूर्ण वायरिंगनंतर अर्थिंग करण्यात आली.
12. शेवटी सर्व पॉईंट्स चेक करून टेस्टिंग करण्यात आली.

४) निरीक्षण

1. डायग्राम असल्यामुळे काम नियोजनबद्ध आणि सोपे झाले.
2. लेझर मार्किंगमुळे काम अचूक आणि सरळ झाले.
3. पट्टी फिटिंग योग्य केल्यामुळे वायरिंग नीट आणि सुरक्षित झाली.
4. चांगल्या दर्जाचे मटेरियल वापरल्यामुळे वायरिंग टिकाऊ झाली.
5. MCB मुळे सेफ्टी वाढली.
6. अर्थिंग केल्यामुळे विद्युत धोक्याचा धोका कमी झाला.
7. टीममध्ये काम केल्यामुळे वेळेचे योग्य नियोजन झाले.
8. प्रत्यक्ष काम करताना आत्मविश्वास वाढला.
   

५) निष्कर्ष

या गेस्ट होस्टेल वायरिंग प्रोजेक्टमधून मला इलेक्ट्रिकल क्षेत्रातील खूप महत्त्वाचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळाले. मी मार्किंग, पट्टी फिटिंग, वायरिंग, बोर्ड भरणे, MCB बसवणे, अर्थिंग करणे हे सर्व काम स्वतः शिकले.
याशिवाय मटेरियल खरेदी, खर्चाचा अंदाज (आर्थिक ज्ञान), टाइम मॅनेजमेंट आणि टीमवर्क यासारख्या कौशल्यांचा विकास झाला.
हा प्रोजेक्ट माझ्या भविष्यातील इलेक्ट्रिकल कामासाठी खूप उपयोगी ठरेल आणि मला एक जबाबदार व कुशल इलेक्ट्रिशियन बनण्यास मदत करेल.

गेस्ट होस्टेल वायरिंग ची कॉस्टिंग

अ.क्र	मालाचे नाव / साहित्य	नग / मीटर	दर (₹)	एकूण किंमत (₹)
1	Angle holder	27	30	810
2	16 Amp Socket	3	145	435
3	16 Amp Switch	3	75	225
4	6 Amp Socket	24	45	1080
5	6 Amp Switch	44	22	968
6	Ceiling Rose	6	20	120
7	Zero Bulb	3	40	120
8	Tube Light	8	200	1600
9	Adapter	12	20	240
10	Regulator	5	280	1400
11	Insulation Tape	10	10	100
12	3 Module	2	60	120
13	2 Module	3	80	240
14	6 Module	10	120	1200
15	16 Amp Module (S.S)	2	160	320
16	MCB SP	3	150	450
17	MCB 40 Amp	1	590	590
18	Fuse	16	20	320
19	D-Hook	6	40	240
20	Square Box	32	10	320
21	Rawl Plug	21	15	315
22	Bottom Holder	4	30	120
23	Tie	1	160	160
24	2.5 sq mm Wire (Red & Black)	2	3565	7130
25	1 sq mm Wire (R,B,G)	3	1640	4920
26	1 sq mm Wire (Yellow – 45m)	1	820	820
27	Indicator	3	80	240
28	0.75 inch Patti	17	45	765
29	1 inch Patti	70	50	3500
30	35×8 Patti	10	80	800
31	3 Module Plate	2	65	130
32	6 Module Plate	10	135	1350
33	12 Module Plate	3	230	690
34	12 Module Surface	3	150	450
35	Earthing Rod	1	380	380
36	Earthing Powder	1	100	100
37	Earthing Tar	1	80	80

एकूण मटेरियल खर्च =₹ 32,848 /
[12:25 pm, 29/01/2026] Bhagwan Husale: नमस्कार सर मी भगवान हुसळे तर मी डीबीआरटी कोर्स करत असताना इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना मी त्यामध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल विषयी माहिती घेतली व प्रॅक्टिकल केली ते करत असताना आम्हाला विज्ञानाश्रम मधील गेस्ट होस्टेल ची वायरिंग चा प्रोजेक्ट हा दिला होता त्या प्रोजेक्टमध्ये आम्ही पट्टी फिटिंग व वायरिंग करायची होती तर आम्ही स्टार्टिंगला सीपीएम चॅट तयार केला व गेस्ट होस्टेलला सर्व केला नंतर कशा पद्धतीने वायरिंग करायची त्याची माहिती घेतली नंतर लेझर मशीन युज करून मार्किंग करून घेतली व गावामध्ये जाऊन पट्ट्या खरेदी केली व पट्टी फिटिंग केली आठ ते नऊ दिवसांमध्ये आम्ही तीन रूमची पट्टी फिटिंग केली व बोर्ड फिटिंग केली नंतर आम्ही कोटेशन काढले लागणारे साहित्य मटेरियल लिस्ट काढली व गावामध्ये इलेक्ट्रिकल दुकानांमध्ये सर्वे केला व बजेट काढला वायरिंग खरेदी केली व वायरिंग केली बोर्ड फिट केले होल्डर वशिले अर्थिंग केली एमसीबी भरले
[12:25 pm, 29/01/2026] Bhagwan Husale: अनुभव. तर आम्हाला यामधून अनेक नवीन टेक्नॉलॉजी शिकायला भेटली जसे केले जर मशीन युज करून मार्किंग करणे, कॉस्टिंग करणे, पट्टी ठोकणे, कोटेशन काढणे सर्वे करणे वायरचे प्रकार कळाले मटेरियल चे नाव कळाले टाईम मॅनेजमेंट कळाली वायरिंग कळाली एमसीबी जोडणे एमसीबी चे कनेक्शन ओल्ड जोडणे टीम वर्क हे आम्ही काम करत असताना शिकलो व अनुभव आला अशाप्रकारे आम्ही गेस्ट होस्टेलची तीन रूमची वायरिंग पूर्ण केली

पाणी शुद्धीकरण यंत्र ( Water Filter)

१. प्रस्तावना :

मी विज्ञान आश्रममध्ये इलेक्ट्रिकल कोर्स करत असताना Water Filter (पाणी शुद्धीकरण यंत्र) याचे कार्य, रचना व दुरुस्ती याबाबत प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल केले. या प्रॅक्टिकलमध्ये वॉटर फिल्टरमधील भाग, कनेक्शन, वायरिंग तसेच बिघाड शोधून दुरुस्ती करणे शिकायला मिळाले.

२. उद्देश :

1. वॉटर फिल्टरचे मुख्य भाग ओळखणे.
2. फिल्टरमधील पाणी कनेक्शन व इलेक्ट्रिकल वायरिंग समजून घेणे.
3. वॉटर फिल्टरमधील सामान्य बिघाड ओळखणे.
4. वॉटर फिल्टरची सुरक्षितपणे दुरुस्ती करणे.
5. वॉटर फिल्टरचे फायदे समजून घेणे.

३. कृती :

1. प्रथम पाण्याचा व वीजपुरवठा बंद केला.
2. वॉटर फिल्टर उघडून सेडिमेंट फिल्टर, कार्बन फिल्टर, RO मेम्ब्रेन, UV लॅम्प, पंप, SMPS तपासले.
3. पाईप कनेक्शन व वायरिंगमध्ये सैल किंवा लीक भाग ओळखले.
4. खराब फिल्टर कॅंडल व जळालेला UV लॅम्प बदलला.
5. योग्य पद्धतीने पाणी कनेक्शन व वायरिंग पुन्हा जोडली.
6. वॉटर सप्लाय व वीज देऊन चाचणी घेतली.

४. निरीक्षण :

1. फिल्टर कॅंडल जाम झाल्यामुळे पाण्याचा फ्लो कमी होता.
2. UV लॅम्प खराब असल्यामुळे शुद्धीकरण होत नव्हते.
3. सैल पाईप कनेक्शनमुळे पाणी गळत होते.
4. दुरुस्ती केल्यानंतर पाणी स्वच्छ व योग्य दाबाने येऊ लागले.

५. निष्कर्ष (Water Filter चे फायदे) :

1. शुद्ध व सुरक्षित पाणी मिळते.
2. आरोग्य चांगले राहते – पाण्यामुळे होणारे आजार कमी होतात.
3. चव व वास सुधारतो.
4. घरगुती वापरासाठी सोयीस्कर.
5. बाटलीबंद पाण्याचा खर्च वाचतो.
6. दीर्घकालीन आरोग्यास उपयुक्त.

Water Filter चे पार्ट्स – नाव, काम व किमत

अ.क्र.	पार्टचे नाव	काय काम करते	अंदाजे किमत (₹)
1	फिल्टर हाऊसिंग / कॅनिस्टर (2 नग)	फिल्टर कॅंडल ठेवण्यासाठी	₹250 – ₹350 (एक)
2	सेडिमेंट फिल्टर कॅंडल	गाळ, माती, वाळू काढतो	₹100 – ₹200
3	कार्बन फिल्टर कॅंडल	वास, रंग, क्लोरीन काढतो	₹150 – ₹300
4	पाणी पाईप (White Pipe)	पाणी एक पार्टपासून दुसऱ्याला नेतो	₹30 – ₹50 / मीटर
5	इनलेट बॉल व्हॉल्व्ह (Blue handle)	पाणी चालू-बंद करण्यासाठी	₹80 – ₹150
6	एल्बो कनेक्टर (L shape)	पाईप वळवण्यासाठी	₹10 – ₹20 (एक)
7	स्ट्रेट कनेक्टर (Joiner)	दोन पाईप जोडण्यासाठी	₹10 – ₹15 (एक)
8	टीफ्लॉन टेप (White roll)	थ्रेड लीक होऊ नये म्हणून	₹20 – ₹30
9	हाऊसिंग ओपनर / स्पॅनर (Blue ring)	कॅनिस्टर उघडण्यासाठी	₹50 – ₹100
10	मेटल स्टँड / फ्रेम	संपूर्ण फिल्टर बसवण्यासाठी	₹800 – ₹1500

रॉड अर्थिंग

प्रस्तावना

रॉड अर्थिंग ही विद्युत अर्थिंगची एक पद्धत आहे. यामध्ये GI किंवा तांब्याचा रॉड जमिनीत खोलवर रोवून विद्युत प्रवाह सुरक्षितपणे जमिनीत सोडला जातो. ही पद्धत सोपी, किफायतशीर व प्रभावी आहे.

उद्देश

• विद्युत शॉकचा धोका टाळणे
• विद्युत उपकरणांची सुरक्षितता राखणे
• फॉल्ट करंट सुरक्षितपणे जमिनीत वाहून नेणे
• आग व अपघात टाळणे

कृती

• योग्य ठिकाणी खड्डा खोदणे
• GI / तांबे रॉड जमिनीत उभा रोवणे
• रॉडभोवती कोळसा, मीठ व माती भरून पाणी देणे
• अर्थ वायर रॉडला घट्ट जोडणे
• अर्थ रेसिस्टन्स तपासणे

निरीक्षक

• विद्युत अभियंता
• देखभाल/तांत्रिक पर्यवेक्षक
• सुरक्षा अधिकारी
• कंत्राटदार प्रतिनिधी

निष्कर्ष

रॉड अर्थिंग ही सुरक्षित व विश्वासार्ह अर्थिंग पद्धत आहे. योग्य प्रकारे व नियमानुसार केलेली रॉड अर्थिंग विद्युत अपघात टाळते आणि उपकरणांचे आयुष्य वाढवते. त्यामुळे विद्युत स्थापनेसाठी रॉड अर्थिंग अत्यावश्यक आहे.

डम्पी लेवल

प्रस्तावना

डम्पी लेवल ही एक साधी पण अत्यंत महत्वाची इंजिनिअरिंग साधने आहे जी जमिनीवरील उंची किंवा लेव्हल मोजण्यासाठी वापरली जाते. हे मुख्यतः जमिनीच्या उतार, रस्ते, बंधारे, गटारे व इमारतींच्या पायाभरणीसाठी वापरले जाते.

उद्देश

• जमिनीवरील उंची मोजणे
• समान पातळी निश्चित करणे
• रस्ते, बांधकाम प्रकल्पात योग्य लेव्हल राखणे
• खड्डा, नाल्या, व पायाभरणीसाठी अचूक मोजमाप करणे

कृती

1. डम्पी लेवल ट्रायपॉडवर स्थिर ठेवणे
2. लेव्हल व्हिजर (telescope) वापरून टारगेट पायल किंवा रॅडवर बघणे
3. क्षैतिज रेषा (horizontal line) ठरवणे
4. रॅडवर दाखवलेली वाचन (Reading) नोंद करणे
5. फरक मोजण्यासाठी दोन किंवा अधिक पॉइंट्सवर वाचन घेणे

निरीक्षक

• प्रशिक्षित सिव्हिल अभियंता
• सर्वेक्षक (Surveyor)
• बांधकाम प्रकल्पात तांत्रिक अधिकारी
• देखभाल कर्मचारी (जर आवश्यक असेल तर)

निष्कर्ष

डम्पी लेवल वापरल्यामुळे बांधकामात अचूक उंची व पातळी राखली जाते. यामुळे प्रकल्पाच्या सुरक्षितता, स्थिरता व अचूक मोजमाप सुनिश्चित होतात. हे साधन सिव्हिल व रस्ते बांधकामातील अनिवार्य उपकरण आहे.

वर्षा मापन

प्रस्तावना

वर्षा मापन म्हणजे ठरावीक कालावधीत पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण मोजणे. हे मापन पर्जन्यमापक (Rain Gauge) या उपकरणाच्या सहाय्याने केले जाते. शेती, जलसंधारण व हवामान अभ्यासासाठी वर्षा मापन अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

उद्देश

• पावसाचे अचूक प्रमाण जाणून घेणे
• शेती नियोजनासाठी माहिती मिळवणे
• जलसंधारण व पाणी व्यवस्थापन करणे
• पूर व दुष्काळाचा अंदाज घेणे

कृती

• पर्जन्यमापक मोकळ्या व सपाट जागी बसवणे
• ठरावीक वेळेनंतर पर्जन्यमापकातील पाणी मोजणे
• मोजलेले पाणी मिमी (mm) मध्ये नोंद करणे
• दररोज/आठवड्याचे रेकॉर्ड ठेवणे

• हवामान निरीक्षक
• कृषी अधिकारी
• जलसंधारण अधिकारी
• प्रशिक्षित तांत्रिक कर्मचारी

निष्कर्ष

योग्य प्रकारे केलेले वर्षा मापन हवामानाचा अचूक अभ्यास करण्यास मदत करते. यामुळे शेती, पाणी नियोजन व आपत्ती व्यवस्थापन अधिक प्रभावी होते. म्हणून वर्षा मापन ही अत्यावश्यक प्रक्रिया

तारेचे माप

प्रस्तावना

तारेचे माप म्हणजे विद्युत ताराची जाडी (व्यास) किंवा क्षेत्रफळ मोजणे. योग्य मापाची तार वापरणे हे सुरक्षित व कार्यक्षम विद्युत वहनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तारेचे माप सामान्यतः SWG किंवा mm² मध्ये दिले जाते.

उद्देश

• योग्य क्षमतेची तार निवडणे
• ओव्हरलोड व शॉर्ट सर्किट टाळणे
• विद्युत प्रवाह सुरक्षितपणे वहन करणे
• विद्युत उपकरणांचे नुकसान टाळणे

कृती

• वायर गेज (SWG गेज) वापरून तारेची जाडी तपासणे
• आवश्यक असल्यास व्हर्नियर कॅलिपरने व्यास मोजणे
• मोजमाप नोंद करून मानकांशी तुलना करणे
• योग्य मापाची तार वापरणे

निरीक्षक

• विद्युत अभियंता
• इलेक्ट्रिशियन
• तांत्रिक निरीक्षक
• गुणवत्ता नियंत्रण अधिकारी

निष्कर्ष

योग्य तारेचे माप वापरल्यास विद्युत यंत्रणा सुरक्षित व कार्यक्षम राहते. चुकीच्या मापाची तार वापरल्यास उष्णता वाढ, अपघात व उपकरणांचे नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे तारेचे माप तपासणे अत्यावश्यक आहे.

कुलर रिपेअरिंग

प्रस्तावना

कुलर रिपेअरिंग म्हणजे एअर कुलरमध्ये निर्माण झालेल्या बिघाडांची तपासणी व दुरुस्ती करणे. कुलर योग्य प्रकारे कार्यरत राहण्यासाठी वेळोवेळी दुरुस्ती व देखभाल करणे आवश्यक असते.

उद्देश

• कुलरची कार्यक्षमता वाढवणे
• विद्युत व यांत्रिक बिघाड दूर करणे
• वीज बचत करणे
• कुलरचे आयुष्य वाढवणे

कृती

• कुलरचा वीज पुरवठा बंद करणे
• मोटर, फॅन, पंप व वायरिंग तपासणे
• खराब भाग दुरुस्त किंवा बदलणे
• पाण्याची टाकी व कूलिंग पॅड स्वच्छ करणे
• कुलर चालू करून चाचणी घेणे

निरीक्षक

• प्रशिक्षित इलेक्ट्रिशियन
• तांत्रिक दुरुस्ती कर्मचारी
• गुणवत्ता/सुरक्षा निरीक्षक
• वापरकर्ता (अंतिम तपासणीसाठी)

निष्कर्ष

योग्य प्रकारे केलेली कुलर रिपेअरिंग कुलरची कार्यक्षमता सुधारते व सुरक्षित वापर सुनिश्चित करते. वेळेवर दुरुस्ती केल्यास मोठे बिघाड व अतिरिक्त खर्च टाळता येतो. त्यामुळे कुलरची नियमित देखभाल आवश्यक आहे.