शेंगदाणा चिक्की
प्रस्तावना ;
शेंगदाणा चिक्की हे पौष्टिक, चविष्ट आणि ऊर्जा देणारे पारंपरिक भारतीय गोड पदार्थ आहे. शेंगदाणे व गूळ यापासून तयार होणारी ही चिक्की हिवाळ्यात विशेष लोकप्रिय असते. कमी साहित्य, सोपी कृती आणि उत्तम पौष्टिकमूल्ये यामुळे शेंगदाणा चिक्की सर्व वयोगटांमध्ये आवडीने खाल्ली जाते.
उद्देश;
शेंगदाणा चिक्की तयार करण्याचा मुख्य उद्देश म्हणजे कमी खर्चात पौष्टिक, ऊर्जा-युक्त आणि चविष्ट खाद्यपदार्थ तयार करणे. विद्यार्थ्यांना स्वयंपाक कौशल्य, गूळाची पाककला आणि आरोग्यदायी स्नॅक्स बनवण्याचे ज्ञान मिळणे हा देखील यामागचा उद्देश आहे.
सर्वे;
:
शेंगदाणा चिक्कीबाबत घेतलेल्या सर्वेत असे दिसून आले की बहुतेक लोकांना तिची चव, कुरकुरीतपणा आणि पौष्टिक मूल्ये आवडतात. ती स्वस्त, सहज उपलब्ध आणि ऊर्जा देणारी असल्यामुळे लोक ती आवडीने खरेदी व सेवन करतात.
सर्वेक्षणातून दिसून आलेले मुद्दे
- बहुतेकांना शेंगदाणा चिक्कीची चव व कुरकुरीतपणा आवडतो.
- ती पौष्टिक व ऊर्जा देणारी असल्याचा लोकांचा विश्वास आहे.
- कमी किंमत व सहज उपलब्धता हे तिचे मोठे आकर्षण आहे.
- गूळ वापरल्यामुळे ती आरोग्यदायी पर्याय मानली जाते.
- हिवाळ्यात तिची मागणी जास्त असते.
वापरलेले साहित्य
शेंगदाणा
गुळ
तूप
कृती
- शेंगदाणे भाजून त्यांच्या साली काढल्या.
- कढईत गूळ वितळवून त्याचा पाक तयार केला.
- त्या पाकात भाजलेले शेंगदाणे मिसळून नीट हलवले.
- मिश्रण ताटात ओतून पातळ पसरवले.
- थंड झाल्यावर तुकडे करून चिक्की तयार केली.
त्यातून काय शिकलो
- गूळाचा योग्य पाक कसा करावा हे शिकलो.
- स्वच्छता व मोजमापाचे महत्त्व समजले.
- कमी साहित्य वापरून चविष्ट पदार्थ तयार करता येतात हे कळले.
- टीमवर्क आणि वेळ व्यवस्थापनाचे कौशल्य वाढले.
- पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे पौष्टिक मूल्य जाणून घेतले.
निष्कर्ष
शेंगदाणा चिक्की हा कमी खर्चात, सोप्या पद्धतीने तयार होणारा आणि पौष्टिक मूल्यांनी भरलेला पारंपरिक पदार्थ आहे. या प्रकल्पातून स्वयंपाक कौशल्य, वेळेचे नियोजन आणि आरोग्यदायी स्नॅक्सचे महत्त्व समजले. त्यामुळे शेंगदाणा चिक्की हा उपयुक्त आणि सर्वांना आवडणारा खाद्यपदार्थ ठरतो.
मोरिंगा चिक्की
प्रस्तावना :
मोरिंगा हा एक असा औषधी गुणधर्म असलेला व पोशान्मुल्यानी भरलेला पाधार्थ आहे . मोरीगमध्ये क्याल्शियाम , आयर्न , प्रोटीन विटामिन A , C यांचे प्रमाण खूप जास्त आहे . त्यामुळे शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते आणि हाडे मजबूत होतात .
उधेश :
1 : पौष्टिक व आरोग्यदायी अल्पाहार उपलब्ध करणे .
2 : ग्रामीण महिलांना व शेतकऱ्यांना उत्पनाचे साधन उपलब्ध करून देणे .
3 : मुलांच्या पोषणात सुधारणा करणे .
साहित्य :
1 : १५०० किलो शेंदाने
2 : 1 किलो जवस
3 : 1 किलो तीळ
4 : 100 ग्राम मोरिंगा पावडर
५ : २५ ग्राम तूप
६ : ७५० ग्राम गुळ
आवश्यक साधने :
काढई / पातेल
गॅस शेगडी
चमचे , कलथा
पाट – लाटणे /रोलिंग पिन
चाकू व सुरी
वजनकाटा
हायजेनिक पॅकिंग
कृती :
शेंगदाणे , जवस , तीळ , भाजून घ्यावेत .
कढईत गूळ टाकून वितळून घ्यावे त्यानंतर तूप टाकून ते मिक्ष करून घ्यावे .
पाक योग्य होईपर्यंत तो गरम करावा .
त्यात मोरिंगाची पावडर आणि शेंगदाणे , जवस , तीळ मिश्र करावे .
थोड तूप लाऊन मिश्रण पाटावर ओतून लाटण्याने पसरावे .
गरम असतानाच चौकोनी / गोल आकारात कापून घ्यावे .
थंड झाल्यावर हायजेनिक पॅकिंगमध्ये भरून विक्रीसाठी ठेवावे .
त्यातून काय शिकलो
मोरिंगाचे महत्त्व –
मोरिंगा म्हणजे शेवगा हा पोषणमूल्यांनी समृद्ध असा वनस्पती आहे. त्याच्या शेंगा, पाने, फुले आणि बिया सर्वच उपयोगी आहेत.
पौष्टिक मूल्य –
मोरिंगाच्या पानांमध्ये प्रथिने, लोह, कॅल्शियम, जीवनसत्त्वे (A, C) व अँटिऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात.
औषधी उपयोग –
- रक्तातील साखरेचे प्रमाण संतुलित ठेवण्यास मदत होते.
- रोगप्रतिकारशक्ती वाढते.
- शरीरातील सूज व वेदना कमी करण्यासाठी उपयुक्त.
अन्न व स्वयंपाकातील उपयोग –
- मोरिंगाची पाने भाजी, सूप, पोहे, पराठा यामध्ये वापरतात.
- शेंगा सांबर व इतर भाज्यांमध्ये वापरतात.
पर्यावरणपूरकता –
मोरिंगा झाड जलद वाढते आणि जमिनीची सुपीकता .
निरीक्षण :
- मोरिंगा चिक्कीची चव गोडसर व थोडी वेगळी लागली.
- चिक्की खुसखुशीत व पौष्टिक होती.
- बनवण्याची पद्धत सोपी व कमी खर्चिक आहे.
निष्कर्ष ;
या प्रकल्पातून आम्हाला कळले की मोरिंगा (शेवगा) हे झाड केवळ भाजीपुरतेच उपयुक्त नसून त्यातून तयार केलेली चिक्की सुद्धा पौष्टिक आणि चविष्ट असते. त्यामुळे आरोग्य सुधारण्यास मदत होते व स्थानिक संसाधनांचा योग्य उपयोग होतो.
pizza
प्रस्तावना
पिझ्झा हा जगातील सर्वात लोकप्रिय आणि आवडता फास्टफूड पदार्थांपैकी एक आहे. इटलीमध्ये उत्पन्न झालेल्या या खाद्यपदार्थाने आज जगभरातील खाद्यसंस्कृतीमध्ये विशेष स्थान मिळवले आहे. मऊ आणि हलक्या पिठावर टोमॅटो सॉस, चीज आणि विविध भाज्या, मसाले किंवा टॉपिंग लावून तयार केला जाणारा पिझ्झा चविष्ट, आकर्षक आणि पोटभरीचा असतो.
उद्देश
द्देश
पिझ्झा तयार करण्याची प्रक्रिया समजून घेणे
पिझ्झा बनवण्यासाठी लागणारे साहित्य, त्यांचे प्रमाण आणि वापर शिकणे.
स्वयंपाक कौशल्य विकसित करणे
–कणिक मळणे, सॉस लावणे, टॉपिंग सजवणे आणि बेकिंग यांसारखी कौशल्ये विकसित करणे.
नवीन चवींचा प्रयोग करणे
–विविध टॉपिंग, चीजचे प्रकार आणि मसाले वापरून नवी चव तयार करण्याची सवय लावणे.
गटात काम करण्याची सवय लावणे
–प्रकल्प करताना समूहात समन्वय, काम वाटून घेणे आणि सहकार विकसित करणे.
आरोग्यदायी व स्वच्छ खाद्यपदार्थ बनवणे शिकणे
घरच्या घरी स्वच्छ व पौष्टिक पिझ्झा बनवण्याची माहिती मिळवणे.
सर्जनशीलता वाढवणे
पिझ्झा सजवण्यात आणि नवीन रेसिपी बनवण्यात कल्पकता वाढवणे.
व्यवसायाची माहिती मिळवणे
पिझ्झा बनवणे, खर्च, नफा, मागणी अशा गोष्टींचा अभ्यास करून छोटे उद्योजक कौशल्य विकसित होणे.
सर्वे
लोकांना पिझ्झाबद्दल काय आवडते, कोणता प्रकार जास्त लोकप्रिय आहे आणि ते किती वेळा पिझ्झा खातात हे जाणून घेण्यासाठी हा सर्वे करण्यात आला.
सर्वेक्षणातून दिसून आलेले मुद्दे
- बहुतेक सर्वेक्षणातील लोकांना पिझ्झा खूप आवडतो.
- सर्वात जास्त पसंती चीज पिझ्झा आणि व्हेज पिझ्झाला मिळाली.
- बऱ्याच लोकांनी सांगितले की ते महिन्यातून एकदा पिझ्झा खातात.
- लोकांना पिझ्झाची ₹100–₹150 दरम्यानची किंमत योग्य वाटते.
- डॉमिनोज आणि पिझ्झा हट ही दोन्ही रेस्टॉरंट्स लोकांची आवडती आहेत.
- काहींना नॉन-व्हेज पिझ्झाही आवडतो, पण त्यांची संख्या कमी आहे.
- पिझ्झा हा स्नॅक म्हणून तसेच मित्रांसोबत खाण्यासाठी लोकांची पहिली पसंती आहे.
- पिझ्झाच्या चवीसोबत त्याचा किफायतशीर दर आणि उपलब्धता हे लोकांसाठी महत्त्वाचे घटक आहेत.
वापरलेले साहित्य
मैदा
इस्ट
साखर
मीठ
तेल
बटर
चीज
टोमॅटो
शिमला मिरची
कांदा
मसाला
ओव्हन चार्जेस
मजुरी
कृती
- एका भांड्यात कोमट पाणी, साखर आणि यीस्ट घालून नीट मिसळावे.
- ते मिश्रण ५–१० मिनिटे झाकून ठेवावे, म्हणजे यीस्ट सक्रिय होईल.
- दुसऱ्या भांड्यात मैदा, मीठ आणि तेल घालून हलकेसे मिसळावे.
- आता सक्रिय झालेले यीस्ट मिश्रण मैद्यात घालून मऊ पीठ मळावे.
- पीठ खूप कोरडे वाटल्यास थोडे पाणी, आणि खूप ओले वाटल्यास थोडा मैदा घालावा.
- हे मळलेले पीठ एका भांड्यात ठेवून त्यावर हलकेसे तेल लावावे.
- भांडे झाकून १ तास उबदार ठिकाणी ठेवावे; त्यामुळे पीठ दुप्पट फुगते.
- फुगलेले पीठ बाहेर काढून थोडे मळून गोल आकार द्यावा.
- आता हाताने किंवा लाटण्याने पिझ्झा बेसचा गोल आकार बनवावा.
- बेस तयार झाल्यावर काट्याने हलकेसे छिद्र करावे, म्हणजे फुगणार नाही.
- शेवटी पिझ्झा बेस ५–७ मिनिटे आधीच गरम केलेल्या ओव्हन/तव्यावर हलके भाजून घेता येतो.
त्यातून काय शिकलो
- स्वयंपाकात संयम आणि वेळेचे नियोजन खूप महत्त्वाचे असते हे समजले.
- यीस्ट सक्रिय कसे करायचे आणि पिझ्झा बेससाठी पीठ योग्य प्रकारे मळणे शिकलो.
- साहित्याचे योग्य प्रमाण पिझ्झाची चव सुधारते हे जाणवले.
- पिझ्झा बनवताना स्वच्छता आणि सुरक्षितता पाळण्याची गरज कळली.
- ओव्हन/तव्याचे तापमान कसे नियंत्रित करायचे हे शिकायला मिळाले.
- पिझ्झा बनवताना चीज, भाज्या आणि सॉसचे योग्य प्रमाण कसे ठेवावे हे शिकले.
- टीमवर्क (मित्र किंवा कुटुंबासोबत) केल्यास काम लवकर आणि मजेत होते हे जाणवले.
- स्वतः पिझ्झा बनवल्यावर घरच्या जेवणाची किंमत आणि मेहनत समजली.
- सजावट, टॉपिंग आणि सादरीकरणामुळे अन्न अधिक आकर्षक कसे दिसते हे शिकलो.
- शेवटी, स्वतः बनवलेला पिझ्झा खाल्ल्यावर आत्मविश्वास वाढला आणि नवीन गोष्टी करण्याची इच्छा निर्माण झाली.
निष्कर्ष
या प्रकल्पातून असे दिसून आले की पिझ्झा हा सर्व वयोगटातील लोकांचा आवडता पदार्थ आहे. लोकांना साधा, चविष्ट आणि परवडणाऱ्या किंमतीतील पिझ्झा अधिक पसंत आहे. पिझ्झा बनवताना साहित्याचे प्रमाण, स्वच्छता, आणि योग्य पद्धतीने बेस तयार करणे या गोष्टी महत्त्वाच्या असल्याचे जाणवले. सर्वेक्षणातून लोकांना चीज आणि व्हेज पिझ्झा सर्वाधिक आवडतो हे स्पष्ट झाले.
कॉस्टिंग
| मटेरीअल | वजन | दर /kg | किंमत |
| मैदा | १ किलो | 34 rs | 34.00 |
| इस्ट | 20 gm | 140 rs | 2.80 |
| साखर | 20 gm | 42 rs | 0.84 |
| मीठ | 20 gm | 20 rs | 0.40 |
| तेल | 5 gm | 130 rs | 0.65 |
| बटर | 50 gm | 220 rs | 11.00 |
| चीज | 200 gm | 650 rs | 130.00 |
| टोमॅटो | 25 0gm | 10 rs | 2.50 |
| शिमला मिरची | 250 gm | 10 rs | 2.50 |
| कांदा | 250 gm | 10 rs | 2.50 |
| मसाला | —– | 10.00 | |
| ओव्हन चार्जेस | 1 unit | 14 / rs | 14.00 211.19 73.91 ———— 285.10 |
व्हेज पफ
प्रस्तावना
व्हेज पफ हा एक चविष्ट आणि खुसखुशीत नाश्ता आहे. यामध्ये भाज्यांचे सारण आणि पफ पेस्ट्रीचा वापर केला जातो. हा पदार्थ घरी सहज बनवता येतो आणि चहा किंवा कॉफीसोबत खाण्यासाठी उत्तम आहे.
उद्देश
- घरी चविष्ट व्हेज पफ तयार करणे.
- कमी वेळेत पौष्टिक आणि स्वादिष्ट नाश्ता बनवणे.
साहित्य
- पफ पेस्ट्री शीट – ४
- बटाटे – २ (उकडून मॅश केलेले)
- गाजर – १ (बारीक चिरलेले)
- मटार – ½ कप
- कांदा – १ (बारीक चिरलेला)
- हिरवी मिरची – २
- आले-लसूण पेस्ट – १ चमचा
- हळद – ¼ चमचा
- लाल तिखट – ½ चमचा
- गरम मसाला – ½ चमचा
- मीठ – चवीनुसार
- तेल – २ चमचे
- कोथिंबीर – थोडी
कृती
- कढईत तेल गरम करून त्यात कांदा परतून घ्या.
- आले-लसूण पेस्ट आणि हिरवी मिरची घालून परता.
- गाजर, मटार आणि बटाटे घालून चांगले मिसळा.
- त्यात हळद, तिखट, गरम मसाला आणि मीठ घाला.
- शेवटी कोथिंबीर घालून सारण थंड होऊ द्या.
- पफ पेस्ट्री शीटचे चौकोनी तुकडे करा.
- प्रत्येक तुकड्यावर सारण ठेवून दुमडून कडा दाबा.
- १८०°से. तापमानावर २०–२५ मिनिटे किंवा सोनेरी रंग येईपर्यंत बेक करा.
- गरमागरम व्हेज पफ सॉस किंवा चटणीसोबत सर्व्ह करा.
निष्कर्ष
व्हेज पफ हा घरच्या घरी सहज तयार होणारा स्वादिष्ट आणि खुसखुशीत नाश्ता आहे. योग्य प्रमाणात भाज्या वापरल्यामुळे तो पौष्टिकही ठरतो. हा पदार्थ लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांना आवडतो.पाव (Pav)
पाव
प्रस्तावना
पाव हा एक मऊ आणि चविष्ट बेकरी पदार्थ आहे. तो नाश्ता, वडापाव, भाजी-पाव, मिसळपाव आणि पावभाजी यांसारख्या अनेक पदार्थांसोबत खाल्ला जातो. पाव घरीही सहज तयार करता येतो.
उद्देश
- मऊ आणि ताजे पाव घरी तयार करणे.
- स्वच्छ, चविष्ट आणि पौष्टिक पाव बनवण्याची पद्धत शिकणे.
साहित्य
- मैदा – २ कप
- साखर – १ चमचा
- मीठ – १ चमचा
- ड्राय यीस्ट – १ चमचा
- कोमट दूध किंवा पाणी – १ कप
- बटर किंवा तेल – २ चमचे
कृती
- कोमट पाण्यात किंवा दुधात साखर आणि यीस्ट मिसळून १० मिनिटे ठेवा.
- एका भांड्यात मैदा, मीठ आणि बटर घ्या.
- त्यात यीस्टचे मिश्रण घालून मऊ पीठ मळा.
- पीठ झाकून १ ते २ तास फुगण्यासाठी ठेवा.
- पीठाचे समान गोळे करून बेकिंग ट्रेमध्ये ठेवा.
- पुन्हा २० ते ३० मिनिटे फुगू द्या.
- ओव्हन १८०°से. वर गरम करून २० ते २५ मिनिटे पाव बेक करा.
- पाव तयार झाल्यावर वरून थोडे बटर लावा.
निष्कर्ष
घरच्या घरी बनवलेला पाव हा ताजा, मऊ आणि चविष्ट असतो. तो विविध पदार्थांसोबत खाण्यास योग्य असून कमी साहित्यामध्ये सहज तयार करता येतो.
