फणसाच्या बियांची पावडर
१. प्रस्तावना: फणसाच्या बियांपासून पौष्टिक पावडर तयार करता येते. या उपक्रमामध्ये मी फणसाच्या बियांची पावडर बनवण्याची प्रक्रिया शिकले. यामुळे फणसाच्या बियांचा योग्य वापर कसा करावा हे समजले.
२. उद्देश: फणसाच्या बियांचा उपयोग करून पावडर तयार करणे, अन्नपदार्थांची नासाडी टाळणे आणि घरगुती प्रक्रिया शिकणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: फणसाच्या बिया, पाणी, भांडे, सुरी, कढई, मिक्सर आणि चाळणी या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम फणसाच्या बिया स्वच्छ पाण्याने धुऊन घेतल्या. त्यानंतर त्या उकडून किंवा योग्य प्रकारे शिजवून सुकवल्या. बिया पूर्णपणे सुकल्यानंतर त्यांची साल काढली आणि बिया मिक्सरमध्ये बारीक करून घेतल्या. शेवटी तयार झालेली पावडर चाळून स्वच्छ, कोरड्या डब्यात भरून ठेवली.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला फणसाच्या बियांची पावडर बनवण्याची प्रक्रिया शिकायला मिळाली. टाकून दिल्या जाणाऱ्या बियांचा उपयोग करून उपयुक्त पदार्थ तयार करता येतो, हे मला समजले.
शेंगदाण्याची चिक्की
१. प्रस्तावना: शेंगदाण्याची चिक्की हा एक चविष्ट आणि पौष्टिक गोड पदार्थ आहे. या उपक्रमामध्ये मी शेंगदाण्याची चिक्की बनवायला शिकले. कमी साहित्य वापरून घरच्या घरी चिक्की कशी तयार करावी, हे मला समजले.
२. उद्देश: शेंगदाण्याची चिक्की बनवण्याची पद्धत शिकणे, योग्य प्रमाणात साहित्य वापरणे आणि घरगुती खाद्यपदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य विकसित करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: शेंगदाणे, गूळ, थोडे तूप, कढई, चमचा, लाटणे आणि ताट या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम शेंगदाणे भाजून त्यांची साल काढली. त्यानंतर कढईमध्ये गूळ गरम करून त्याचा पाक तयार केला. त्यामध्ये भाजलेले शेंगदाणे घालून चांगले मिसळले. नंतर हे मिश्रण तुपाचा हात लावलेल्या ताटावर पसरवले. मिश्रण थोडे गरम असतानाच त्याचे योग्य आकारात तुकडे केले. थंड झाल्यानंतर शेंगदाण्याची चिक्की तयार झाली.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला शेंगदाण्याची चिक्की बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. साहित्याचे योग्य प्रमाण, पाक तयार करणे आणि चिक्कीला आकार देणे यांचा अनुभव मिळाला.
ओले पाव
१. प्रस्तावना: ओले पाव हा एक चविष्ट खाद्यपदार्थ आहे. या उपक्रमामध्ये मी ओले पाव बनवण्याची प्रक्रिया शिकले. पाव तयार करण्यासाठी लागणारे साहित्य आणि त्याची कृती समजून घेतली.
२. उद्देश: ओले पाव बनवण्याची पद्धत शिकणे, योग्य प्रमाणात साहित्य वापरणे आणि बेकरी पदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य विकसित करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: मैदा, यीस्ट, साखर, मीठ, तेल किंवा बटर, कोमट पाणी आणि आवश्यकतेनुसार दूध या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम मैदा, यीस्ट, साखर आणि मीठ एकत्र केले. त्यामध्ये कोमट पाणी आणि तेल घालून मऊ पीठ मळले. त्यानंतर पीठ काही वेळ झाकून ठेवले. पीठ फुलल्यानंतर त्याचे छोटे गोळे करून ट्रेमध्ये ठेवले. पुन्हा थोडा वेळ फुलू दिल्यानंतर ओव्हनमध्ये योग्य तापमानाला पाव भाजून घेतले.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला ओले पाव बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. पीठ मळणे, फुलवणे आणि पाव भाजणे यांचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळाला.
खारे शेंगदाणे
१. प्रस्तावना: खारे शेंगदाणे हा एक चविष्ट आणि कुरकुरीत खाद्यपदार्थ आहे. या उपक्रमामध्ये मी खारे शेंगदाणे बनवण्याची प्रक्रिया शिकले. कमी साहित्य वापरून हा पदार्थ सहज तयार करता येतो.
२. उद्देश: खारे शेंगदाणे बनवण्याची पद्धत शिकणे, योग्य प्रमाणात मीठ वापरणे आणि खाद्यपदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य विकसित करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: शेंगदाणे, मीठ, पाणी आणि आवश्यकतेनुसार थोडे तेल या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम शेंगदाणे स्वच्छ केले. त्यानंतर मिठाच्या पाण्यात शेंगदाणे मिसळून घेतले. मग ते कढईमध्ये किंवा ओव्हनमध्ये योग्य प्रकारे भाजून घेतले. शेंगदाणे कुरकुरीत झाल्यानंतर ते थंड होण्यासाठी ठेवले. अशा प्रकारे खारे शेंगदाणे तयार झाले.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला खारे शेंगदाणे बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. योग्य प्रमाणात मीठ वापरणे आणि शेंगदाणे कुरकुरीत भाजणे यांचा अनुभव मिळाला.
मोरिंगा चिक्की
१. प्रस्तावना: मोरिंगा म्हणजे शेवग्याच्या पानांचा वापर करून विविध खाद्यपदार्थ तयार करता येतात. या उपक्रमामध्ये मी मोरिंगा चिक्की बनवण्याची प्रक्रिया शिकले. या पदार्थामध्ये शेवग्याच्या पानांची पावडर आणि गूळ यांचा वापर केला.
२. उद्देश: मोरिंगा चिक्की बनवायला शिकणे, शेवग्याच्या पानांचा खाद्यपदार्थांमध्ये वापर करणे आणि नवीन पदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य विकसित करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: शेंगदाणे, गूळ, मोरिंगाची पावडर, थोडे तूप, कढई, चमचा आणि ताट या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम शेंगदाणे भाजून त्यांची साल काढली. त्यानंतर कढईमध्ये गूळ गरम करून त्याचा पाक तयार केला. त्यामध्ये शेंगदाणे आणि मोरिंगाची पावडर घालून चांगले मिसळले. नंतर हे मिश्रण तुपाचा हात लावलेल्या ताटावर पसरवले आणि त्याचे योग्य आकारात तुकडे केले. थंड झाल्यानंतर मोरिंगा चिक्की तयार झाली.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला मोरिंगा चिक्की बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. शेवग्याच्या पानांच्या पावडरचा वापर करून नवीन खाद्यपदार्थ तयार करण्याचा अनुभव मिळाला.
नाचणी कुकीज
१. प्रस्तावना: नाचणी कुकीज हा एक चविष्ट खाद्यपदार्थ आहे. या उपक्रमामध्ये मी नाचणीच्या पिठापासून कुकीज बनवायला शिकले. नाचणीचा वापर करून वेगळा आणि स्वादिष्ट पदार्थ तयार करण्याचा अनुभव मला मिळाला.
२. उद्देश: नाचणीच्या पिठापासून कुकीज बनवणे, योग्य प्रमाणात साहित्य वापरणे आणि नवीन खाद्यपदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य शिकणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: नाचणीचे पीठ, साखर, बटर किंवा तूप, दूध, बेकिंग पावडर आणि वेलची पूड या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम नाचणीचे पीठ आणि बेकिंग पावडर एकत्र केली. त्यामध्ये बटर किंवा तूप आणि साखर घालून मिश्रण तयार केले. आवश्यकतेनुसार दूध घालून पीठ मळले. त्यानंतर पिठाचे छोटे गोळे करून त्यांना कुकीजचा आकार दिला. शेवटी ओव्हनमध्ये योग्य तापमानाला कुकीज भाजून घेतल्या आणि थंड होण्यासाठी ठेवल्या.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला नाचणीच्या पिठापासून कुकीज बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. साहित्याचे योग्य प्रमाण, पीठ तयार करणे आणि कुकीज भाजणे यांचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळाला.
इन्स्टंट गाजर हलवा
१. प्रस्तावना: गाजराचा हलवा हा एक स्वादिष्ट गोड पदार्थ आहे. या उपक्रमामध्ये मी कमी वेळात इन्स्टंट गाजर हलवा बनवायला शिकले. कमी साहित्य वापरून हा पदार्थ सहज तयार करता येतो.
२. उद्देश: कमी वेळात गाजराचा हलवा बनवणे, योग्य प्रमाणात साहित्य वापरणे आणि गोड पदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य शिकणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: गाजर, दूध, साखर, तूप, खवा आणि वेलची पूड या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम गाजर स्वच्छ धुऊन किसून घेतले. कढईमध्ये थोडे तूप गरम करून त्यामध्ये किसलेले गाजर परतून घेतले. त्यानंतर दूध घालून मिश्रण शिजवले. गाजर मऊ झाल्यावर साखर आणि खवा घालून चांगले मिसळले. मिश्रण घट्ट झाल्यावर वेलची पूड घालून हलवा तयार केला.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला इन्स्टंट गाजर हलवा बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. कमी वेळात स्वादिष्ट गोड पदार्थ तयार करण्याचा अनुभव मिळाला.
नानकटाई
प्रस्तावना
नान काताई हा एक पारंपरिक भारतीय बिस्किट प्रकार आहे. हा पदार्थ मैदा, साखर आणि तूप वापरून तयार केला जातो. नान काताई खूप चविष्ट, कुरकुरीत आणि सर्व वयोगटातील लोकांना आवडणारा आहे.
उद्देश
- नान काताई बनवण्याची प्रक्रिया शिकणे
- घरगुती बेकरी पदार्थ तयार करणे
- लघुउद्योगासाठी कौशल्य विकसित करणे
साहित्य
- मैदा – 200 ग्रॅम
- पिठीसाखर – 100 ग्रॅम
- तूप – 100 ग्रॅम
- बेकिंग पावडर – 1/2 चमचा
- वेलची पूड – 1/2 चमचा
- बदाम/काजू (सजावटीसाठी)
कृती
- एका भांड्यात तूप आणि पिठीसाखर चांगले फेटून घ्या
- त्यात मैदा, बेकिंग पावडर आणि वेलची पूड घाला
- सर्व साहित्य एकत्र करून मऊ पीठ तयार करा
- छोट्या गोळ्या करून त्यांना थोडं दाबून आकार द्या
- वर बदाम किंवा काजू लावा
- ओव्हन 180°C वर गरम करा
- नान काताई 15–20 मिनिटे बेक करा
निरीक्षण
- नान काताई सोनेरी रंगाची आणि कुरकुरीत झाली
- योग्य तापमानात बेक केल्यास चव उत्तम येते
- जास्त वेळ बेक केल्यास कडक होऊ शकते
निष्कर्ष
नान काताई बनवणे सोपे आहे आणि कमी खर्चात घरच्या घरी तयार करता येते. हा पदार्थ चविष्ट असून छोट्या व्यवसायासाठी उत्तम पर्याय आहे.
खारी
१. प्रस्तावना: खारी हा एक कुरकुरीत आणि चविष्ट बेकरी पदार्थ आहे. या उपक्रमामध्ये मी खारी बनवण्याची प्रक्रिया शिकले. खारी तयार करताना पिठाची तयारी आणि बेकिंग यांची माहिती मिळाली.
२. उद्देश: खारी बनवण्याची पद्धत शिकणे, योग्य प्रमाणात साहित्य वापरणे आणि बेकरी पदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य विकसित करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: मैदा, बटर किंवा मार्जरीन, मीठ, थंड पाणी आणि आवश्यकतेनुसार बेकिंगसाठी साहित्य वापरले.
४. कृती: सर्वप्रथम मैदा, मीठ आणि पाणी वापरून पीठ तयार केले. त्यानंतर पिठाचा थर लाटून त्यावर बटर किंवा मार्जरीन लावले. पीठ घडी करून पुन्हा लाटले. ही प्रक्रिया काही वेळा केली. त्यानंतर पिठाचे लांबट तुकडे करून ट्रेमध्ये ठेवले आणि ओव्हनमध्ये सोनेरी व कुरकुरीत होईपर्यंत भाजले.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला खारी बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. पीठ लाटणे, घड्या घालणे आणि बेकिंग करणे यांचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळाला.
इन्स्टंट बीट हलवा
१. प्रस्तावना: बीटचा हलवा हा एक चविष्ट आणि गोड पदार्थ आहे. या उपक्रमामध्ये मी कमी वेळात इन्स्टंट बीट हलवा बनवायला शिकले. बीटचा वापर करून स्वादिष्ट पदार्थ तयार करण्याचा अनुभव मिळाला.
२. उद्देश: कमी वेळात बीटचा हलवा बनवणे आणि नवीन गोड पदार्थ तयार करायला शिकणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य: बीट, दूध, साखर, तूप, खवा आणि वेलची पूड या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: सर्वप्रथम बीट स्वच्छ धुऊन किसून घेतले. कढईमध्ये थोडे तूप गरम करून त्यामध्ये किसलेले बीट परतून घेतले. त्यानंतर दूध घालून बीट शिजवले. बीट मऊ झाल्यावर साखर आणि खवा घालून मिश्रण चांगले हलवले. शेवटी वेलची पूड घालून हलवा तयार केला.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला इन्स्टंट बीट हलवा बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. कमी वेळात स्वादिष्ट गोड पदार्थ तयार करण्याचा अनुभव मिळाला.
मैद्याचे टोस्ट
१. प्रस्तावना: मैद्याचे टोस्ट हा एक चविष्ट आणि कुरकुरीत खाद्यपदार्थ आहे. मी मैद्यापासून टोस्ट बनवायला शिकले. टोस्ट तयार करण्याची सोपी पद्धत मला समजली.
२. उद्देश: मैद्याचे टोस्ट बनवणे, योग्य प्रमाणात साहित्य वापरणे आणि बेकरी पदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य शिकणे हा उद्देश आहे.
३. साहित्य: मैदा, साखर, मीठ, यीस्ट, तेल किंवा बटर आणि पाणी या साहित्याचा वापर केला.
४. कृती: मैदा, यीस्ट, साखर आणि मीठ एकत्र केले. त्यामध्ये पाणी व तेल घालून पीठ मळून घेतले. पीठ काही वेळ झाकून ठेवले. त्यानंतर पिठाला आकार देऊन बेक केले. तयार झालेला पाव थंड झाल्यावर त्याचे तुकडे केले आणि ओव्हनमध्ये कुरकुरीत होईपर्यंत भाजून घेतले.
५. निष्कर्ष: या उपक्रमातून मला मैद्याचे टोस्ट बनवण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. पीठ मळणे, आकार देणे आणि टोस्ट भाजणे यांचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळाला.
खारे सोयाबीन
साहित्य :-
- सोयाबीन बी
- पाणी
- मीठ
- गॅस
- कापड
- कढई
- झारा
कृती –
- सोयाबीनच्या बी मोजून घेणे आणि 12 तास पाण्यामध्ये भिजवणे.
- सोयाबीन भिजल्या नंतर पाणी पूर्ण पणे कडून घेणे.
- सुक्या कपड्यावर दीड तास ठेवणे.
- 2 तास फॅन खाली सुकवणे.
- कढईमध्ये मीठ गरम करणे
- मीठ मध्ये सोयाबीन भाजून घेणे
- भाजलेले सोयाबीन कडून घेणे.
- पॅकिंग करून घेणे.
इन्स्टंट पुरण
प्रस्तावना
इन्स्टंट पुरण हे कमी वेळात, सोप्या पद्धतीने तयार होणारे चविष्ट गोड सारण आहे. पारंपरिक पुरणाची चव कायम ठेवत, कमी मेहनत व वेळ लागावा म्हणून तयार केलेले हे इन्स्टंट पुरण सण-उत्सव, पिठलं-पोळी किंवा गोड पदार्थांसाठी उपयुक्त ठरते.
उद्देश
कमी वेळ, कमी साहित्य आणि कमी कष्टात पारंपरिक पुरणासारखीच चव मिळवणे हा इन्स्टंट पुरणाचा मुख्य उद्देश आहे. विद्यार्थ्यांना सोपी पद्धत, स्वयंपाकातील वेळ व्यवस्थापन आणि गोड पदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य शिकवणे हा देखील यामागचा हेतू आहे.
सर्वे
इन्स्टंट पुरणाबाबत घेतलेल्या सर्वेत असे दिसून आले की लोकांना त्याची जलद तयार होणारी पद्धत आणि चव दोन्ही आवडतात. पारंपरिक पुरणाच्या तुलनेत वेळ वाचतो, मेहनत कमी लागते आणि चवही समाधानकारक असल्यामुळे अनेक जण इन्स्टंट पुरणाला प्राधान्य देतात.
सर्वेक्षणातून दिसून आलेले मुद्दे
- इन्स्टंट पुरण तयार करायला कमी वेळ लागतो, हे लोकांना आवडते.
- चव पारंपरिक पुरणासारखी असल्याने समाधान मिळते.
- साहित्य कमी आणि प्रक्रिया सोपी आहे, असे बहुतेकांनी सांगितले.
- सण-उत्सवात किंवा घाईच्या वेळी हा उत्तम पर्याय ठरतो.
- विद्यार्थ्यांना व काम करणाऱ्यांना ही पद्धत अधिक सोयीची वाटते.
वापरलेले साहित्य
चनाडाळ
गुळ
साखर
इलायची पावडर
कृती
- आधी डाळ स्वच्छ धुऊन थोडीशी शिजवून घेतली.
- शिजलेल्या डाळीत गूळ घालून तो पूर्ण वितळेपर्यंत हलवले.
- मिश्रणात वेलचीपूड व तुपाचा वापर करून चव वाढवली.
- सर्व घटक नीट एकत्र करून घट्ट सारण तयार केले.
- थंड झाल्यावर इन्स्टंट पुरण वापरण्यास तयार झाले.
flowchart
साहित्य गोळा करणे
चणाडाळ, गूळ, तूप, वेलची पावडर
↓
चणाडाळ धुणे
↓
कुकरमध्ये चणाडाळ शिजवणे
↓
शिजलेली डाळ मॅश करणे
↓
कढईत गूळ वितळवणे
↓
त्यात मॅश केलेली डाळ घालून मिसळणे
↓
वेलची पावडर घालणे
↓
मिश्रण घट्ट होईपर्यंत परतणे
↓
थंड होऊ देणे
↓
इन्स्टंट पुरण तयार
त्यातून काय शिकलो
- कमी वेळात चविष्ट गोड पदार्थ तयार करण्याची सोपी पद्धत शिकलो.
- साहित्याचे योग्य मोजमाप व मिश्रण करण्याचे कौशल्य विकसित झाले.
- गूळ आणि डाळ एकत्र शिजवताना तापमान नियंत्रणाचे महत्त्व समजले.
- वेळ व्यवस्थापन आणि स्वच्छतेचे नियम पाळण्याची सवय लागली.
- पारंपरिक पदार्थ आधुनिक पद्धतीने कसे बनवता येतात हे शिकायला मिळाले.
निष्कर्ष
इंस्टंट पुरण बनवण्याची पद्धत ही पारंपरिक पुरणाच्या तुलनेत वेळ वाचवणारी, सोपी आणि जलद अशी आहे. चण्याची डाळ पटकन शिजवून, साध्या मसाल्यांनी आणि गुळाने मिक्स करून काही मिनिटांत पुरण तयार करता येते. त्यामुळे उत्सव, उपवास किंवा अचानक पुरणपोळीची इच्छा झाली तरी कमी वेळात स्वादिष्ट पुरण मिळते.
गहू खीर प्रीमिक्स
१. प्रस्तावना
आजच्या धावपळीच्या जीवनात कमी वेळेत पौष्टिक आणि चविष्ट पदार्थ तयार करणे गरजेचे आहे. गहू खीर हा एक पारंपरिक आणि चविष्ट गोड पदार्थ आहे. गहू खीर प्रीमिक्सच्या मदतीने कमी वेळात आणि कमी मेहनतीत खीर तयार करता येते. या उपक्रमामध्ये मी गहू खीर प्रीमिक्स तयार करण्याची पद्धत शिकले.
२. उद्देश
गहू खीर प्रीमिक्स तयार करणे, कमी वेळात खीर बनवायला शिकणे, खिरीची चव आणि पौष्टिकता टिकवणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. तसेच या प्रीमिक्सच्या माध्यमातून घरगुती व्यवसाय सुरू करण्याची संधी समजून घेणे हा देखील उद्देश आहे.
३. साहित्य
गहू, साखर किंवा गूळ पावडर, दूध पावडर, तूप, वेलची पूड, काजू, बदाम, मनुका आणि चिमूटभर मीठ या साहित्याचा वापर गहू खीर प्रीमिक्स तयार करण्यासाठी केला.
४. कृती
सर्वप्रथम गहू स्वच्छ करून भाजून घेतले. त्यानंतर गहू भरडसर दळून घेतले. त्यामध्ये साखर किंवा गूळ पावडर, दूध पावडर, वेलची पूड आणि बारीक केलेले ड्रायफ्रूट्स मिसळले. तयार झालेले प्रीमिक्स स्वच्छ आणि कोरड्या हवाबंद डब्यात भरून ठेवले. खीर तयार करण्यासाठी एक कप दूध उकळून त्यामध्ये दोन ते तीन चमचे प्रीमिक्स घातले. मंद आचेवर पाच ते सात मिनिटे ढवळत शिजवले. अशा प्रकारे चविष्ट गहू खीर तयार झाली.
५. निरीक्षण
गहू भाजल्यामुळे त्याला छान सुगंध आणि सोनेरी रंग आला. गहू भरडसर दळल्यामुळे खिरीला चांगला घट्टपणा मिळाला. ड्रायफ्रूट्समुळे खिरीची चव आणि पोषणमूल्य वाढले, तर वेलचीमुळे छान सुगंध आला. प्रीमिक्स दुधात सहज मिसळला आणि कमी वेळात खीर तयार झाली. प्रीमिक्समध्ये ओलावा जाणार नाही याची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे.
६. निष्कर्ष
गहू खीर प्रीमिक्स तयार करण्याचा प्रयोग यशस्वी झाला. या प्रयोगातून मला कमी वेळात आणि सोप्या पद्धतीने पौष्टिक खीर तयार करण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. गहू, दूध पावडर आणि ड्रायफ्रूट्स यांचा वापर केल्यामुळे खिरीची चव चांगली झाली. योग्य पद्धतीने प्रीमिक्स तयार करून त्याचा घरगुती वापर करता येतो. तसेच हा प्रीमिक्स लघुउद्योग आणि स्वयंरोजगारासाठीही उपयुक्त ठरू शकतो.
पाणीपुरी बनवण्याचा ब्लॉग
१. प्रस्तावना
पाणीपुरी हा भारतातील एक लोकप्रिय आणि चविष्ट चाट पदार्थ आहे. लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांना पाणीपुरी आवडते. कुरकुरीत पुरी, बटाट्याचे सारण, तिखट-आंबट पाणी आणि गोड चटणी यांचा वापर करून स्वादिष्ट पाणीपुरी तयार केली जाते.
२. उद्देश
पाणीपुरी बनवण्याची सोपी पद्धत शिकणे, साहित्याचे योग्य प्रमाण समजून घेणे आणि स्वच्छतेचे नियम पाळून चविष्ट पाणीपुरी तयार करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
३. साहित्य
पाणीपुरीच्या पुऱ्या, उकडलेले बटाटे, उकडलेले मूग किंवा चणे, पुदिना, कोथिंबीर, हिरवी मिरची, चिंच, गूळ, जिरेपूड, चाट मसाला, काळे मीठ, साधे मीठ आणि पाणी.
४. कृती
सर्वप्रथम पुदिना, कोथिंबीर आणि हिरवी मिरची एकत्र वाटून घ्यावी. त्यामध्ये पाणी, जिरेपूड, चाट मसाला आणि काळे मीठ घालून पाणीपुरीचे तिखट-आंबट पाणी तयार करावे. चिंच आणि गूळ वापरून गोड चटणी तयार करावी. त्यानंतर उकडलेले बटाटे मॅश करून त्यात मूग किंवा चणे आणि थोडे मीठ घालून सारण तयार करावे. आता पुरीला हलके छिद्र पाडून त्यामध्ये बटाट्याचे सारण भरावे. त्यात तयार केलेले तिखट पाणी आणि गोड चटणी घालावी. अशा प्रकारे स्वादिष्ट पाणीपुरी तयार होते.
५. त्यातून काय शिकलो
पाणीपुरी बनवताना साहित्याचे योग्य प्रमाण, चवीनुसार मसाले वापरणे आणि पदार्थ तयार करण्याची पद्धत शिकायला मिळाली. तसेच स्वच्छतेचे महत्त्व, वेळेचे नियोजन आणि वेगवेगळ्या चवींचे मिश्रण कसे करावे हे समजले.
६. निष्कर्ष
या उपक्रमातून पाणीपुरी बनवण्याची सोपी पद्धत शिकायला मिळाली. योग्य प्रमाणात साहित्य वापरून कमी वेळात चविष्ट पाणीपुरी तयार करता येते. स्वच्छता राखून आणि ताजे साहित्य वापरून तयार केलेली पाणीपुरी स्वादिष्ट असते.
गहू सत्व
उत्पादनाचे नाव व परिचय: गहू सत्त्व हे भाजलेल्या गव्हापासून तयार केलेले पौष्टिक पीठ आहे. यामध्ये कार्बोहायड्रेट, फायबर आणि ऊर्जा मिळते. हे लहान मुले, विद्यार्थी, कामगार आणि प्रौढ व्यक्तींसाठी आहारात वापरता येते.
आवश्यक साहित्य: गहू सत्त्व तयार करण्यासाठी ५ किलो गव्हाची आवश्यकता आहे. त्यासाठी गहू स्वच्छ करण्याची चाळणी, गॅस किंवा भट्टी, कढई किंवा रोस्टर, ग्राइंडर, वजनकाटा, पॅकिंग पाउच आणि हीट सीलर या साधनांचा वापर केला जातो.
कृती: सर्वप्रथम गहू स्वच्छ करून त्यातील धूळ, दगड आणि कचरा वेगळा केला. त्यानंतर गहू मध्यम आचेवर सोनेरी रंग येईपर्यंत भाजून घेतला. भाजलेला गहू पूर्णपणे थंड झाल्यानंतर ग्राइंडरमध्ये बारीक दळला. तयार झालेले पीठ चाळणीने गाळून एकसारखे केले. त्यानंतर १०० ग्रॅमच्या पॅकेटमध्ये भरून हीट सीलरच्या मदतीने पॅकिंग केले आणि त्यावर लेबल लावले. अशा प्रकारे गहू सत्त्व तयार झाले.
फ्लो चार्ट: गहू निवडणे → स्वच्छ करणे → भाजणे → थंड करणे → दळणे → चाळणे → १०० ग्रॅम पॅकिंग करणे → सीलिंग करणे → लेबल लावणे → तयार उत्पादन.
कॉस्टिंग: ५ किलो गव्हाची किंमत ₹२००, मिक्सर चार्ज ₹२०, ड्रायर चार्ज ₹७५.४४, पॅकिंग खर्च ₹१३२, मशीन चार्ज ₹१०, गॅस चार्ज ₹३.४२ आणि स्टिकर खर्च ₹१९८ असा एकूण उत्पादन खर्च ₹६३८.८६ झाला. यामध्ये ३५% नफा म्हणजे ₹२२३.६० धरल्यास एकूण विक्री किंमत ₹८६२.४६ होते. ५ किलो गव्हापासून अंदाजे ३३ पॅकेट तयार होतात. त्यामुळे एका १०० ग्रॅम पॅकेटची विक्री किंमत अंदाजे ₹२६.१३ होते.
गहू सत्त्वाचे फायदे: गहू सत्त्व हे ऊर्जा देणारे अन्न आहे. त्यामध्ये फायबर असते आणि ते आहारात सहज समाविष्ट करता येते. गहू सत्त्वाचा वापर दूध, ताक किंवा पाण्यासोबत करता येतो. योग्य आहाराचा भाग म्हणून ते लहान मुलांपासून प्रौढ व्यक्तींपर्यंत वापरता येते.
साठवण: तयार गहू सत्त्व हवाबंद पिशवीमध्ये भरून कोरड्या आणि थंड जागी ठेवावे. ते थेट सूर्यप्रकाशापासून दूर ठेवावे. योग्य स्वच्छता आणि साठवण केल्यास ते अधिक काळ चांगले राहण्यास मदत होते. ३–४ महिन्यांचा साठवण कालावधी वापरण्यापूर्वी प्रत्यक्ष उत्पादनाची गुणवत्ता तपासून निश्चित करावा.
Photo
डोसा
प्रस्तावना: डोसा हा दक्षिण भारतातील प्रसिद्ध आणि चविष्ट पदार्थ आहे. तांदूळ व उडीद डाळ आंबवून तयार केलेल्या पिठापासून डोसा बनवला जातो. हा पदार्थ नाश्त्यासाठी उत्तम पर्याय आहे. डोसा बनवण्याचा व्यवसाय योग्य नियोजनाने सुरू करता येतो आणि त्यातून नफा मिळवण्याची संधी असते.
साहित्य व प्रमाण: डोसा बनवण्यासाठी ४ किलो उडीद डाळ, ८ किलो तांदूळ, ५ किलो बटाटे, १ पॅक बटर, १ पॅक चीज, २५० ग्रॅम तेल, ५ किलो गॅसचा खर्च, मसाला, १ किलो कांदा, २०० नग पानफॉईल, २ किलो भाजकी चटणी, १० नारळ, इतर साहित्य आणि मिक्सर चार्जेस यांचा वापर केला. दिलेल्या माहितीनुसार साहित्याचा एकूण खर्च ₹२२०१.२०, मजुरीचा खर्च ३५% म्हणजे ₹७७०.४२ आणि एकूण खर्च ₹२९७१.६२ आहे.
वापरलेले साहित्य व साधने: डोसा बनवण्यासाठी उडीद डाळ, तांदूळ, बटाटे, बटर, चीज, तेल, कांदा, नारळ, चटणी आणि मसाला या साहित्याचा वापर केला. तसेच डोसा तयार करण्यासाठी गॅस, मिक्सर, तवा, पान आणि फॉईल यांची आवश्यकता असते.
कृती: सर्वप्रथम उडीद डाळ आणि तांदूळ वेगवेगळे स्वच्छ धुऊन ६ ते ८ तास भिजत ठेवले. त्यानंतर दोन्ही बारीक वाटून एकत्र मिसळले आणि पीठ ८ ते १० तास आंबण्यासाठी ठेवले. नंतर उकडलेल्या बटाट्यांची मसाला भाजी तयार केली. गरम तव्यावर डोशाचे पीठ पसरवून डोसा भाजला. आवश्यकतेनुसार त्यामध्ये बटर किंवा चीज घातले. तयार डोशामध्ये बटाट्याचा मसाला भरून चटणी आणि सांबारसोबत गरमागरम सर्व्ह केला.
कॉस्टिंग: डोसा तयार करण्यासाठी साहित्याचा खर्च ₹२२०१.२० झाला. त्यावर ३५% मजुरीचा खर्च ₹७७०.४२ धरला. त्यामुळे एकूण उत्पादन खर्च ₹२९७१.६२ झाला. या खर्चाच्या आधारे विक्री किंमत ठरवताना डोशांची एकूण संख्या आणि अपेक्षित नफा विचारात घेणे आवश्यक आहे.
पॅकेजिंग आणि विक्री: डोसा तयार झाल्यानंतर तो गरम असतानाच पानफॉईल किंवा फूड-ग्रेड बॉक्समध्ये व्यवस्थित पॅक करावा. चटणी आणि सांबार वेगवेगळ्या डब्यांमध्ये द्यावे. पॅकेजवर दुकानाचे नाव, तारीख आणि किंमत नमूद करावी. डोसा गरमागरम सर्व्ह करता येतो तसेच टेक-अवे आणि होम डिलिव्हरीसाठीही व्यवस्थित पॅक करून देता येतो.
यातून काय शिकलो: डोसा बनवण्याची संपूर्ण प्रक्रिया समजली. साहित्याचे योग्य मोजमाप करणे, उत्पादनाचा खर्च मोजणे आणि मजुरीचा खर्च काढणे शिकायला मिळाले. तसेच स्वच्छता, चांगल्या प्रतीचे साहित्य वापरणे, आकर्षक पॅकेजिंग करणे आणि ग्राहकांना चांगली सेवा देणे यांचे महत्त्व समजले. व्यवसायामध्ये खर्च आणि नफा यांचे नियोजन कसे करावे, हेही शिकायला मिळाले.
टिप्स: डोसा बनवताना ताजे आणि चांगल्या प्रतीचे साहित्य वापरावे. पीठ योग्य वेळ आंबू द्यावे आणि डोसा मध्यम आचेवर भाजावा. डोसा गरमागरम सर्व्ह केल्यास त्याची चव आणि कुरकुरीतपणा चांगला राहतो.
निष्कर्ष: डोसा हा चविष्ट आणि अनेकांना आवडणारा पदार्थ आहे. योग्य पद्धतीने डोसा तयार करणे, स्वच्छता राखणे, खर्चाचे नियोजन करणे आणि आकर्षक पॅकेजिंग करणे यामुळे ग्राहकांना चांगले उत्पादन देता येते. योग्य नियोजन आणि विक्री व्यवस्थापन केल्यास डोसा व्यवसायातून नफा मिळवण्याची संधी निर्माण होते.
इन्स्टंट पुरण
प्रस्तावना: इन्स्टंट पुरण हे कमी वेळात आणि सोप्या पद्धतीने तयार होणारे चविष्ट गोड सारण आहे. पारंपरिक पुरणाची चव कायम ठेवून कमी मेहनत आणि वेळेत पुरण तयार करता येते. हे पुरण पुरणपोळी आणि इतर गोड पदार्थ बनवण्यासाठी उपयुक्त आहे.
उद्देश: कमी वेळात, कमी मेहनतीत आणि सोप्या पद्धतीने पारंपरिक पुरणासारखी चव असलेले पुरण तयार करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. तसेच स्वयंपाकातील वेळेचे नियोजन करणे, साहित्याचे योग्य प्रमाण वापरणे आणि गोड पदार्थ तयार करण्याचे कौशल्य शिकणे हा यामागील हेतू आहे.
सर्वेक्षण: इन्स्टंट पुरणाबाबत केलेल्या सर्वेक्षणातून असे दिसून आले की लोकांना पुरण तयार करण्याची जलद पद्धत आणि त्याची चव आवडते. पारंपरिक पुरणाच्या तुलनेत कमी वेळ आणि मेहनत लागत असल्यामुळे हे पुरण सोयीचे वाटते. सण-उत्सवात, घाईच्या वेळी तसेच विद्यार्थ्यांना आणि काम करणाऱ्या व्यक्तींना ही पद्धत उपयुक्त ठरू शकते.
वापरलेले साहित्य: इन्स्टंट पुरण तयार करण्यासाठी चणाडाळ, गूळ, साखर, वेलची पावडर आणि तूप या साहित्याचा वापर केला. या साहित्यामुळे पुरणाला गोडवा, सुगंध आणि चांगली चव मिळते.
कृती: सर्वप्रथम चणाडाळ स्वच्छ धुऊन कुकरमध्ये शिजवून घेतली. त्यानंतर शिजलेली डाळ मॅश करून घेतली. कढईमध्ये गूळ घालून तो वितळवला आणि त्यामध्ये मॅश केलेली डाळ मिसळली. त्यानंतर चवीनुसार साखर, वेलची पावडर आणि तूप घालून सर्व मिश्रण व्यवस्थित एकत्र केले. मिश्रण घट्ट होईपर्यंत मंद आचेवर परतले. शेवटी पुरण थंड होण्यासाठी ठेवले. अशा प्रकारे इन्स्टंट पुरण तयार झाले.
फ्लो चार्ट: सर्व साहित्य गोळा करणे → चणाडाळ धुणे → कुकरमध्ये डाळ शिजवणे → शिजलेली डाळ मॅश करणे → कढईत गूळ वितळवणे → मॅश केलेली डाळ मिसळणे → वेलची पावडर व तूप घालणे → मिश्रण घट्ट होईपर्यंत परतणे → थंड होऊ देणे → इन्स्टंट पुरण तयार.
त्यातून काय शिकलो: इन्स्टंट पुरण तयार करताना कमी वेळात चविष्ट गोड पदार्थ बनवण्याची सोपी पद्धत शिकायला मिळाली. साहित्याचे योग्य मोजमाप करणे, सर्व घटक व्यवस्थित मिसळणे आणि मिश्रण घट्ट होईपर्यंत योग्य तापमानावर परतणे याचे महत्त्व समजले. तसेच वेळेचे नियोजन, स्वच्छतेचे नियम पाळणे आणि पारंपरिक पदार्थ आधुनिक पद्धतीने तयार करणे यांचे कौशल्य विकसित झाले.
निष्कर्ष: इन्स्टंट पुरण बनवण्याची पद्धत सोपी, जलद आणि वेळ वाचवणारी आहे. चणाडाळ, गूळ, वेलची पावडर आणि तूप यांचा योग्य वापर करून चविष्ट पुरण तयार करता येते. या पद्धतीमुळे वेळ आणि मेहनत वाचते. सण-उत्सवाच्या वेळी किंवा अचानक पुरणपोळी खाण्याची इच्छा झाल्यास कमी वेळात पुरण तयार करता येते.
