अनुक्रमणिका
शेळी पालन प्रकार
शेळ्यांच्या जाती व निवड
गोठा व्यवस्थापन
अ. शेडची रचना
ब. गोठ्याला लागणारी जागा
खाद्य व्यवस्थापन
अ. शेळीला खाद्य किती घ्यावे
ब. चाऱ्याचे प्रकार
क. गर्भण शेळी व भाकड शेळी खाद्य व्यवस्थापन (DM, TDN, Ca, P)
ब्रीडिंग
अ. प्रकार
ब. उदाहरणे
लहान करडांचे संगोपन
अ. वजन घेणे
ब. डिवॉर्मिंग
शेळ्यांचे आजार व लसीकरण
अ. इंजेक्शन प्रॅक्टिकल
ब. ओरल मेडिसिन
मार्केटिंग
शासकीय योजना
- शेळी पालन
शेळी पालन (Goat Farming) प्रामुख्याने ज्या उद्देशाने केले जाते, त्यानुसार त्याचे तीन प्रमुख प्रकार पडतात. तुमच्या गरजेनुसार तुम्हीही योग्य पद्धत निवडू शकता. - बंदिस्त शेळीपालन (Stall-fed Goat Farming)
या पद्धतीत शेळ्यांना बाहेर चरायला न नेतल्यामुळे, त्यांना एकाच जागी (शेडमध्ये) ठेवून चारा आणि पाणी दिले जाते.
- फायदे: शेळ्यांचे वजन वेगाने वाढते, रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो आणि मलमूत्र (खत) एका जागी जमा करता येते.
- कोणासाठी योग्य: ज्यांच्याकडे स्वतःची शेती आहे आणि चारा उपलब्ध आहे, त्यांच्यासाठी हा उत्तम पर्याय आहे. विशेषतः मांस उत्पादनासाठी हे फायदेशीर ठरते.
- अर्ध-बंदिस्त शेळीपालन (Semi-intensive Goat Farming)
यामध्ये शेळ्यांना दिवसातील काही वेळ (४–५ तास) मोकळ्या कुरणात चरायला सोडले जाते आणि उर्वरित वेळ शेडमध्ये ठेवून पूरक आहार दिला जातो.
- फायदे: खाद्याचा खर्च कमी होतो आणि शेळ्यांना व्यायाम मिळाल्यामुळे त्यांची प्रतिकारशक्ती चांगली राहते.
- कोणासाठी योग्य: ज्यांच्याकडे गावाजवळ मोकळी जमीन किंवा माळरान उपलब्ध आहे, त्यांच्यासाठी ही पद्धत सोयीची आहे.
- मुक्त संचार पद्धत (Extensive/Traditional)
ही पारंपरिक पद्धत असून यामध्ये शेळ्यांना दिवसभर रानात किंवा डोंगरावर चरायला नेले जाते.
- फायदे: खाद्यावर होणारा खर्च शून्य असतो. फक्त रात्रीसाठी साध्या निवाऱ्याची गरज असते.
- तोटा: शेळ्यांच्या वजनात वाढ कमी होते आणि शिकारी प्राण्यांपासून धोका असू शकतो.
व्यवस्थापनानुसार इतर उप-प्रकार - पैदास केंद्र (Breeding Farm): यामध्ये चांगल्या जातीच्या नर (बोकड) आणि मादी तयार करून त्या इतर शेतकऱ्यांना विकल्या जातात.
- मांस उत्पादन (Meat Production): ईद किंवा स्थानिक मार्केटसाठी बोकड तयार करण्यावर भर दिला जातो.
- दूध उत्पादन (Dairy Goat Farming): सानेन किंवा जमुनापारी सारख्या जाती पाळून दुधाची विक्री केली जाते.
