शेळीपालन (Goat Farming):
1) शेळीपालनाचे महत्त्व : शेळीपालन हा कमी भांडवलात सुरू करता येणारा आणि चांगला नफा मिळवून देणारा व्यवसाय आहे. शेळीपासून दूध, मांस, शेण आणि कातडी मिळते. शेळ्यांची वाढ जलद होते व प्रजनन क्षमता चांगली असल्यामुळे उत्पन्न वाढते. ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी शेळीपालन हा रोजगाराचा महत्त्वाचा स्रोत आहे.
2) शेळ्यांच्या जाती : –
- 1. उस्मानाबादी (Osmanabadi)उगम – धाराशिव (उस्मानाबाद), सोलापूर.उपयोग – दूध व मांस.वैशिष्ट्ये – काळा रंग, मजबूत शरीर, जुळी पिले देण्याची क्षमता.
- 2. संगमनेरी (Sangamneri)उगम – अहमदनगर, नाशिक.उपयोग – दूध व मांस.वैशिष्ट्ये – पांढरा किंवा तपकिरी रंग, मध्यम आकार.
- 3. जमुनापारी (Jamunapari)उगम – उत्तर प्रदेश.उपयोग – दूध व मांस.वैशिष्ट्ये – मोठे शरीर, लांब कान, चांगले दूध उत्पादन.
- 4. सिरोही (Sirohi)उगम – राजस्थान.उपयोग – मांस.वैशिष्ट्ये – वेगाने वाढणारी व मजबूत जात.
- 5. कोकण कन्यालउगम – कोकण विभाग.उपयोग – मांस.वैशिष्ट्ये – दमट हवामानात चांगली वाढ.
- 6. बोअर (Boer)उगम – दक्षिण आफ्रिका.उपयोग – मांस.वैशिष्ट्ये – जलद वजन वाढणारी जात.
3) शेळ्यांचा आहार : शेळ्यांच्या चांगल्या वाढीसाठी संतुलित आहार आवश्यक असतो.हिरवा चारा – नेपियर, लुसर्न, मका.वाळलेला चारा – कडबा, गवत.संतुलित खाद्य – मका, सोयाबीन पेंड, गहू भरडा.खनिज मिश्रण व मीठ.स्वच्छ व भरपूर पिण्याचे पाणी.
4. निवारा व स्वच्छता
हवेशीर, कोरडा व स्वच्छ गोठा असावा.पावसापासून व थंडीपासून संरक्षण करावे.गोठा नियमित स्वच्छ ठेवावा.शेळ्यांच्या चांगल्या आरोग्यासाठी, वाढीसाठी आणि उत्पादनासाठी योग्य निवारा व स्वच्छता अत्यंत महत्त्वाची आहे.
5. आरोग्य व लसीकरण
वेळेवर लसीकरण व जंतनाशक औषधे द्यावीत.आजारी शेळी वेगळी ठेवावी.पशुवैद्यांचा नियमित सल्ला घ्यावा.शेळ्यांचे आरोग्य चांगले राखण्यासाठी संतुलित आहार, स्वच्छ पाणी, स्वच्छ निवारा आणि वेळेवर लसीकरण करणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे रोगांपासून संरक्षण मिळते आणि उत्पादनात वाढ होते.
6. अर्थकारण
सुरुवातीचा खर्च: शेळ्या, गोठा, खाद्य व औषधे.उत्पन्न: दूध, मांस, पिल्ले, शेण व कातडी विक्री.योग्य व्यवस्थापन केल्यास चांगला नफा मिळतो.अर्थकारण (शेळीपालन)शेळीपालन हा कमी भांडवलात सुरू करता येणारा आणि चांगला नफा देणारा व्यवसाय आहे. योग्य व्यवस्थापन केल्यास नियमित उत्पन्न मिळू शकते.
- जानेवारी–फेब्रुवारी (वर्षातून १ वेळ) FMD
- एप्रिल (दर ६ महिन्यांनी)HS
- मे–जून (वर्षातून १ वेळ)ET
- जून–जुलै (वर्षातून १ वेळ)Goat Pox
- डिसेंबर–जानेवारी (वर्षातून १ वेळ) 5) शेळ्यांचे वजनजन्मावेळी – 2 ते 3 कि.ग्रॅ.3 महिन्यांनी – 10 ते 15 कि.ग्रॅ.6 महिन्यांनी – 18 ते 25 कि.ग्रॅ.9 महिन्यांनी – 25 ते 35 कि.ग्रॅ.12 महिन्यांनी – 35 ते 45 कि.ग्रॅ.प्रौढ शेळी – 40 ते 60 कि.ग्रॅ. (जातीनुसार बदलते)
आम्ही केलेले कामशेळीपालनाचे महत्त्व समजून घेतले.उस्मानाबादी, संगमनेरी, जमुनापारी, सिरोही, कोकण कन्याल व बोअर या जातींची माहिती घेतली.शेळ्यांचा संतुलित आहार व खाद्य व्यवस्थापन समजून घेतले.लसीकरणाचे वेळापत्रक व त्याचे महत्त्व शिकले.शेळ्यांचे वजन मोजण्याची पद्धत व वाढीची नोंद कशी ठेवावी हे पाहिले.शेळ्यांच्या स्वच्छता, आरोग्य व व्यवस्थापनाची माहिती घेतली
