हायड्रोपोनिक्स (Hydroponics) :
हायड्रोपोनिक्स म्हणजे मातीशिवाय पोषक द्रव्ययुक्त पाण्यात वनस्पतींची लागवड करण्याची आधुनिक पद्धत. या पद्धतीमध्ये झाडांना आवश्यक अन्नद्रव्ये पाण्यात मिसळून दिली जातात. यामुळे पाण्याची बचत होते, झाडांची वाढ जलद होते आणि उत्पादनाची गुणवत्ता चांगली मिळते
हायड्रोपोनिक्सचे प्रकार
1) DWC (Deep Water Culture): झाडांची मुळे सतत पोषक द्रव्ययुक्त पाण्यात बुडालेली असतात.एअर पंप व एअर स्टोनद्वारे मुळांना ऑक्सिजन दिला जातो.रचना सोपी व कमी खर्चिक असते.पालेभाज्यांसाठी अधिक उपयुक्त.
2) NFT (Nutrient Film Technique)PVC पाईपमधून पोषक पाण्याचा पातळ थर सतत वाहतो.झाडांची मुळे त्या वाहत्या पाण्यातून अन्नद्रव्ये घेतात.पाण्याची बचत होते.व्यावसायिक लागवडीसाठी ही पद्धत जास्त वापरली जाते.
हायड्रोपोनिक्समध्ये लागणारी खते
- (Nutrient Solution)कॅल्शियम नायट्रेट
- (Calcium Nitrate)पोटॅशियम नायट्रेट
- (Potassium Nitrate)मॅग्नेशियम सल्फेट
- (Magnesium Sulphate)मोनो पोटॅशियम फॉस्फेट (MKP)सूक्ष्म अन्नद्रव्ये (Micronutrients Mix – Iron, Zinc, Manganese, Boron, Copper,
- Molybdenum)
- लागणारी उपकरणेग्रो चॅनेल / PVC पाईपनेट पॉटरिझर्व्हॉयर (पाण्याची टाकी)वॉटर पंपएअर पंप (DWC साठी)एअर स्टोनpH मीटरEC मीटरस्पंज / कोकोपीटआम्ही केलेले कामहायड्रोपोनिक्स प्रणालीची प्रत्यक्ष पाहणी केली.
DWC आणि NFT या दोन्ही पद्धती समजून घेतल्या.पोषक द्रव्यांचे (Nutrient Solution) मिश्रण तयार करण्याची माहिती घेतली.pH आणि EC तपासण्याची पद्धत शिकली.नेट पॉटमध्ये रोपे लावण्याचा सराव केला.पाण्याचा प्रवाह, पंप आणि संपूर्ण प्रणालीची कार्यपद्धती पाहिली.रोपांची वाढ व देखभाल कशी करावी याची माहिती घेतली.
