शेळीपालनाचे महत्त्व : शेळीपालन हा कमी भांडवलात सुरू करता येणारा आणि चांगला नफा मिळवून देणारा व्यवसाय आहे. शेळीपासून दूध, मांस, शेण आणि कातडी मिळते. शेळ्यांची वाढ जलद होते व प्रजनन क्षमता चांगली असल्यामुळे उत्पन्न वाढते. ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी शेळीपालन हा रोजगाराचा महत्त्वाचा स्रोत आहे.
शेळ्यांच्या जाती :
1. उस्मानाबादी (Osmanabadi) :
- उगम – धाराशिव (उस्मानाबाद), सोलापूर.
- उपयोग – दूध व मांस.
- वैशिष्ट्ये – काळा रंग, मजबूत शरीर, जुळी पिले देण्याची क्षमता.
2. संगमनेरी (Sangamneri) :
- उगम – अहमदनगर, नाशिक
- उपयोग – दूध व मांस
- वैशिष्ट्ये – पांढरा किंवा तपकिरी रंग, मध्यम आकार.
3. जमुनापारी (Jamunapari) :
- उगम – उत्तर प्रदेश
- उपयोग – दूध व मांस
- वैशिष्ट्ये – मोठे शरीर, लांब कान, चांगले दूध उत्पादन.
4. सिरोही (Sirohi) :
- उगम – राजस्थान
- उपयोग – मांस
- -वैशिष्ट्ये – वेगाने वाढणारी व मजबूत जात.
5. कोकण कन्याल –
- उगम कोकण विभाग –
- उपयोग – मांस –
- वैशिष्ट्ये – दमट हवामानात चांगली वाढ.
6. बोअर (Boer)
- उगम – दक्षिण आफ्रिका-
- उपयोग – मांस
- वैशिष्ट्ये – जलद वजन वाढणारी जात.
हिरवा चारा :
- नेपियर, लुसर्न, मका.वाळलेला चारा – कडबा, गवत.संतुलित खाद्य
- मका, सोयाबीन पेंड, गहू भरडा.
- खनिज मिश्रण व मीठ.स्वच्छ व भरपूर पिण्याचे पाणी.
शेळ्यांचे लसीकरण PPR :–
- जानेवारी–फेब्रुवारी (वर्षातून १ वेळ)FMD
- एप्रिल (दर ६ महिन्यांनी)HS
- मे–जून (वर्षातून १ वेळ)ET
- जून–जुलै (वर्षातून १ वेळ) Goat Pox
- डिसेंबर–जानेवारी (वर्षातून १ वेळ)
शेळ्यांचे वजनजन्मा वेळी :
- 2 ते 3 कि.ग्रॅ.3 महिन्यांनी
- 10 ते 15 कि.ग्रॅ.6 महिन्यांनी
- 18 ते 25 कि.ग्रॅ.9 महिन्यांनी
- 25 ते 35 कि.ग्रॅ.12 महिन्यांनी
- 35 ते 45 कि.ग्रॅ.प्रौढ शेळी
- 40 ते 60 कि.ग्रॅ. (जातीनुसार बदलते)
- आम्ही केलेले कामशेळीपालनाचे महत्त्व समजून घेतले.उस्मानाबादी, संगमनेरी, जमुनापारी, सिरोही, कोकण कन्याल व बोअर या जातींची माहिती घेतली.शेळ्यांचा संतुलित आहार व खाद्य व्यवस्थापन समजून घेतले.
- लसीकरणाचे वेळापत्रक व त्याचे महत्त्व शिकले.शेळ्यांचे वजन मोजण्याची पद्धत व वाढीची नोंद कशी ठेवावी हे पाहिले.शेळ्यांच्या स्वच्छता, आरोग्य व व्यवस्थापनाची माहिती घेतली.
